Ripërcaktimi i Eskatologjisë Çifute

Siç është diskutuar në seksioni paraardhës, kur Jezusi filloi shërbimin e tij, konceptet e mëposhtme ishin vendosur tashmë në mendimin hebre; edhe pse natyra e tyre e vërtetë dhe madje ekzistenca e tyre, vazhdoi të ishte një çështje e debateve serioze:

• Sheol – Vendi i të Vdekurve.
• Gjiri i Abrahamit - një vend ku hebrenjtë e drejtë mund të prisnin ringjalljen e tyre përfundimtare.
• Gehenna – një vend ndëshkimi hyjnor, që do të pasohet ose nga ringjallja eventuale, ose
• Vdekja e dytë - shkatërrimi ose një gjendje e vdekjes së përhershme.

Këto terma u përdorën në mësimet e Jezusit dhe të apostujve, dhe u transferua në Dhiatën e Re Greke: por lexuesi duhet të vërejë se kuptimet e tyre NT janë ato të përcaktuara nga Jezusi; dhe disa aspekte ndryshojnë ndjeshëm nga homologët e tyre hebrenj. Disa përkthime më të vjetra në anglisht, të tilla si 'Autorizuara’ (ose "Mbreti James") Versioni, preferoi të mos ruante emrat hebrenj të ‘Sheol‘ dhe ‘Gehenna‘ - në vend të përdorimit të së njëjtës fjalë, 'ferr,’ për të dyja – ndërsa shumica e përkthimeve moderne në anglisht ruajnë emrat hebrenj. Të dyja qasjet kanë problemet e tyre, pasi lexuesit priren t'i interpretojnë këto terma në dritën e hebraishtes, Greke dhe tradita të tjera kulturore që mund të jenë shumë të ndryshme nga mësimet e vetë Jezusit.

Pra, ne do të fillojmë duke parë Jezusin’ trajtimin e këtyre lëndëve…

Sheol dhe gjiri i Abrahamit

Në shëmbëlltyrën e të pasurit dhe Llazarit, Jezusi po flet për Sheol (greke: ‘Hades').

Ndodhi që lypësi vdiq, dhe se ai u çua nga engjëjt në gjirin e Abrahamit. Vdiq edhe pasaniku, dhe u varros. Në Hades, ai ngriti sytë, duke qenë në mundime (G931), dhe e pa Abrahamin larg, dhe Llazari në gjirin e tij. Ai qau dhe tha, 'Atë Abraham, ki mëshirë për mua, dhe dërgoni Llazarin, që të zhytë majën e gishtit në ujë, dhe ma ftoh gjuhën! Sepse jam në ankth (G3600) në këtë flakë (G5395).’ “Por Abrahami tha, 'Biri, mbani mend se ju, në jetën tuaj, mori të mirat e tua, dhe Lazari, në të njëjtën mënyrë, gjëra të këqija. Por tani këtu ai është ngushëlluar dhe ju jeni në ankth (G3600). Përveç gjithë kësaj, mes nesh dhe jush është rregulluar një hendek i madh, se ata që duan të kalojnë nga këtu tek ju nuk munden, dhe që askush të mos kalojë prej andej te ne.’ “tha ai, 'Prandaj ju pyes, babai, se do ta dërgonit në shtëpinë e babait tim; sepse unë kam pesë vëllezër, që ai të dëshmojë për ta, kështu që edhe ata nuk do të vijnë në këtë vend mundimi (G931).’ “Por Abrahami i tha atij, “Ata kanë Moisiun dhe profetët. Lërini t'i dëgjojnë.’ “tha ai, 'Jo, babai Abraham, por nëse dikush shkon tek ata nga të vdekurit, ata do të pendohen.’ “Ai i tha atij, “Nëse ata nuk e dëgjojnë Moisiun dhe profetët, as nuk do të binden nëse dikush ringjallet prej së vdekuri.’ ” (Lk 16:22-31)

Vini re pikat e mëposhtme:

• Vëllezërit e të pasurit janë ende gjallë; kështu që Jezusi po përshkruan atë që i ndodh dikujt menjëherë pasi ai të ketë vdekur në vend se çfarë ndodh në gjykimin përfundimtar të gjithë botës.
• Jo të gjithë shkojnë në Hades. Na thuhet se Llazari, i cili është trajtuar keq në jetë, është marrë në gjirin e 'Abrahamit,’ ku po ngushëllohet.
• Por trajtimet e ndryshme të dy burrave, edhe para gjykimit përfundimtar të Zotit, zbulon diçka të rëndësishme për karakterin e Perëndisë. Ai nuk dëshiron që padrejtësitë e kësaj bote të zgjaten më shumë sesa është absolutisht e nevojshme; pra, edhe para se të jetë dhënë gjykimi i tij përfundimtar, ai ka filluar të ngushëllojë të vuajturin dhe të sjellë ndëshkim për fajtorët.
• A do të thotë kjo se kushdo që është trajtuar keq në jetë është automatikisht i shfajësuar nga Hadesi? Ose Llazari u çua në gjirin e Abrahamit sepse, pavarësisht gjithçkaje, ai mbeti një çifut i devotshëm? Asnjëra nga pyetjet nuk ka një përgjigje të qartë; sepse kjo nuk është pika e vërtetë e shëmbëlltyrës.
• Çështja thelbësore është se pasaniku jetonte në një gjendje indiference luksoze ndaj nevojave të atyre që e rrethonin.. Kjo përkundër faktit se çdo hebre ishte mësuar që nga fëmijëria se një sjellje e tillë ishte e papranueshme për Zotin.¹ Argumenti i pasanikut ishte, ‘Por me siguri, nëse njerëzit do ta dinin vërtet se ajo që mësonte Bibla ishte e vërtetë, atëherë ata do të bënin gjënë e duhur.’ Por Jezusi na thotë se përgjigja ishte kjo asnjë sasi provash nuk do ta zgjidhë problemin nëse njerëzit nuk duan vërtet të dëgjojnë. Kini parasysh me kujdes këtë pikë. Do t'i kthehemi më vonë.

Në fragmentin e cituar më sipër do të keni vënë re se disa fjalë pasohen nga numrat në kllapa që fillojnë me "G". Këto njihen si “Numrat e Strong.”² Ata me një 'G’ parashtesa përdoren për të identifikuar fjalë specifike në tekstin grek, pavarësisht se si janë përkthyer në të vërtetë. Unë dua të tërheq vëmendjen tuaj në 3 fjalë të veçanta të përdorura në këtë tekst:

• ankth (G3600). Kjo fjalë është gjetur 4 herë në N.T. dhe vetëm në shkrimet e Lukës; dy herë këtu, plus Lk 2:48 dhe Acts 20:38. Në dy rastet e fundit, konteksti e bën të qartë se Luka po e përdor fjalën në kuptimin e ankthit mendor, ose të pikëlluar, në vend të dhimbjes fizike. Kjo konfirmohet duke shqyrtuar përdorimin e së njëjtës fjalë në përkthimin grek të Septuagintës të Dhiatës së Vjetër..
• mundimi (G931). Kjo gjendet vetëm 3 herë në N.T.; dy herë në këtë shëmbëlltyrë (Lk 16:23,28) dhe në Mt 4:24. Kjo e fundit shfaqet në një përshkrim të llojeve të ndryshme të çrregullimeve njerëzore – sëmundje, duke u mbajtur nga "vuajtjet", pushtim nga demonët, çmenduri dhe paralizë. Ka 11 shembuj të tjerë të kësaj fjale që përdoret në Septuagintën O.T.: 4 herë në 1Samuel 6:3-17 për t'iu referuar 'ofrimit të fajit’ bërë nga filistinët; në Ezekiel 3:20 & 7:19 përkthehet hebraishtja për "bllokun e pengesës"; në Ezekiel 12:18 hebraishtja për dridhje ose dridhje; dhe në Ezekiel 16:52,54 & 32:24,30 për turp ose turp. Të gjithë shembujt e Septuagintës kanë të bëjnë me idenë e njerëzve që sillen në një pikë ndëshkimi në lidhje me fajin dhe turpin e tyre personal. Kjo gjithashtu ka kuptim të mirë në kontekstin e kësaj shëmbëlltyre; dhe gjithashtu në Mt 4:24, si hidhërim i pazgjidhur, faji dhe turpi janë njohur prej kohësh si shkaktarë të shumë çrregullimeve të mendjes dhe trupit (p.sh. Pro 17:22). qarte, asnjë nga këto përvoja nuk ishte në asnjë kuptim të këndshme dhe në disa raste mund të kishte përfshirë dhimbje të konsiderueshme fizike: por, si me ankth, ky nuk është kuptimi parësor i kësaj fjale.
• flakë (G5395). Kjo fjalë do të thotë një flakë drite. Zakonisht i referohet një flake nga një zjarr; edhe pse jo domosdoshmërisht një flakë e mirëfilltë. (Në përkthimin e Septuagintës së Judges 3:22 madje e përkthen hebraishten për tehun shumë të lëmuar të thikës: edhe pse kjo është e jashtëzakonshme.) Vlen të përmendet se kjo fjalë përdoret 7 herë në N.T.; dhe në të gjitha 6 rastet e tjera kualifikohet shprehimisht me fjalën, 'zjarr’ - edhe pse në 4 nga këto (Heb 1:7; Rev 1:14; 2:18 & 19:12) duket të jetë thjesht një krahasim vizual ose metaforik. Por në këtë pasazh (përkundër asaj që thonë disa përkthime) 'zjarr’ nuk përmendet - vetëm nxehtësia dhe etja. Pra, mund të ketë arsye legjitime për të argumentuar se flaka këtu mund të jetë jo-fizike, të tilla si nxehtësia dhe drita flakëruese e shenjtërisë së Perëndisë, duke ekspozuar mëkatin dhe turpin e njeriut (Shiko Jn 3:19-20).

Por mbani mend se ajo me të cilën kemi të bëjmë këtu është periudha përpara gjykimit përfundimtar të Zotit. Pra, çfarë ka për të thënë Jezusi për atë që ndodh më pas?

Gehena

Ne kemi tashmë vuri në dukje se në shekullin e parë para Krishtit ishte praktikë standarde judaike të shoqëronte leximin publik të shkrimeve hebraike me një parafrazë shpjeguese varg për varg në aramaisht. The ‘Targum Jonathan‘³ ofron përkthimet e miratuara për shumë nga librat profetikë. Kjo është veçanërisht domethënëse në lidhje me vargun e fundit të Isaias:

“Ata do të dalin përpara, dhe shikoni trupat e pajetë të njerëzve që kanë shkelur kundër meje: sepse krimbi i tyre nuk do të vdesë, as zjarri i tyre nuk do të shuhet; dhe ata do të jenë të neveritshëm për gjithë njerëzimin.” (Isa 66:24)

Targum e jep këtë si:

Dhe ata do të dalin përpara, dhe shikoni kufomat e njerëzve, mëkatarët, që janë rebeluar kundër Fjalës sime: sepse shpirtrat e tyre nuk do të vdesin, dhe zjarri i tyre nuk do të shuhet; dhe të pabesët do të gjykohen në Gehena, derisa të drejtët të thonë për ta, kemi parë mjaftueshëm.

Fjala mjaft e çuditshme, ‘krimbi’ interpretohet si "shpirtrat".,’ duke sugjeruar kështu se ‘shpirtrat’ mos vdisni; dhe fraza shpjeguese, ‘ të pabesët do të gjykohen në Gehenna‘ shtohet. Së fundi, fraza e fundit është ndryshuar për të nënkuptuar se dënimi është me kohëzgjatje të kufizuar. Siç u përmend më parë, Tradita moderne hebraike ka pikëpamjen se koha maksimale e shpenzuar në Gehenna nuk është më shumë se 12 muaj.

Megjithatë, Marku shënon Jezusin duke cituar të njëjtën profeci nga Isaia:

Nëse dora jote të bën të pengohesh, prerë atë. Është më mirë për ju të hyni në jetë i gjymtuar, në vend që të keni dy duart tuaja për të shkuar në Gehena, në të pashuarën (G762) zjarrit (G4442), ‘ku krimbi i tyre (G4663) nuk vdes (G5053), dhe zjarrit (G4442) nuk shuhet (G4570).’ Nëse këmba juaj ju bën të pengoheni, prerë atë. Është më mirë për ju të hyni në jetë çalë, në vend që të keni dy këmbët tuaja për t'u hedhur në Gehena, në zjarr (G4442) që nuk do të shuhet kurrë (G762) – ‘ku krimbi i tyre (G4663) nuk vdes (G5053), dhe zjarrit (G4442) nuk shuhet (G4570).’ Nëse syri juaj ju bën të pengoheni, flak atë. Është më mirë për ju të hyni në Mbretërinë e Perëndisë me një sy, në vend që të ketë dy sy për t'u hedhur në Gehenën e zjarrit (G4442), ‘ku krimbi i tyre (G4663) nuk vdes (G5053), dhe zjarrit (G4442) nuk shuhet (G4570).’ (Mar 9:43-48)

Dishepujt e Jezusit nuk ishin studiues hebrenj (Acts 4:13); dhe kështu ndoshta do të ishin më të njohur me fjalët e Targum-it sesa origjinali hebraik. Por, përveçse konfirmon se po përshkruan ‘Gehenna,’ Jezusi i qëndron formulimit origjinal të Isaisë, "krimbi i tyre nuk vdes dhe zjarri nuk shuhet.’ Ai gjithashtu e lë fundin e ajetit; duke mos diskutuar qëndrimin e të tjerëve: por nuk bën asnjë përpjekje për të sugjeruar se ka ndonjë kufi për kohëzgjatjen e tij.

Shikimi i kuptimeve të fjalëve të shënuara, mund të vërejmë sa vijon:

• zjarrit (G4442). Kjo është fjala normale greke për pothuajse çdo lloj zjarri, dhe gjithmonë do të kuptohej në atë mënyrë nëse nuk modifikohet nga konteksti i tij (p.sh. 'zjarr nga qielli’ mund të interpretohet si 'rrufe').
• i pashuar (G762) dhe i shuar(G4570). G762 është një mbiemër negativ i formuar nga folja, G4570 ; kështu që në të dyja rastet Jezusi po thekson se natyra e zjarrit është e tillë që nuk mund dhe nuk do të shuhet. Një theksim i tillë i përsëritur e bën shumë të qartë se Jezusi dëshiron që ne të dimë se ky zjarr është i mbinatyrshëm dhe i përjetshëm në natyrë. (Dhe shumë për t'u frikësuar, siç nënvizohet nga masat drastike të shmangies që sugjeron vetë Jezusi.)
• krimbi (G4663). Fjala greke e përdorur këtu dhe në përkthimin Septuaginta të Is 66:24 mund të përkthehet si "larva".,’ 'grub’ ose ‘krimbi i tokës:’ asnjëherë ‘shpirt.’ Por duhet theksuar se, origjinali hebraik i Is 66:24, në vend të përdorimit të fjalës së përgjithshme për grub, krimb ose krimb (H7415), përdor një fjalë shumë specifike: “tole’ah” (H8438). Ky përkthehet si emri i një lloji shumë të veçantë grub ("griçi i kuq", Kermes (or coccus) ilicis) ose tjetër të ngjyrës së kuqe të ndezur ose të kuqërremtë të përftuar prej saj. Meqenëse G4663 është një term i përgjithshëm për "grub".’ është e qartë se është vetë grub, në vend të vetëm ngjyrës, që synohet. Por emri specifik hebraik identifikon një insekt që normalisht ushqehet me disa lloje lisi, në vend të kalbjes së mishit. Femra ngjitet në kërcell ose gjethe lisi, duke formuar atë që duket si një vrer i kuq i fryrë; trupi i tij vepron si një mburojë e gjallë për të vegjlit e tij derisa të çelin dhe përfundimisht të konsumojnë nënën. Ngjyra e kuqe e lëshuar nga nëna është aq e fortë sa ngjyros gjethet, degëzat e reja dhe vetë kokrrat; të cilat mblidhen dhe thahen.
• vdes (G5053). Në çdo tjetër prej 12 N.T. dukuri kjo tregon vdekje biologjike: megjithëse mund të përdoret këtu në një kuptim metaforik; veçanërisht nëse interpretohet se përfaqëson fajin e mëkatit të pafalur.

Por vini re se, ashtu si zjarri portretizohet si i pafund, po ashtu është edhe imazhi i neveritshëm i këtyre grumbujve të kuq si gjaku që mbulojnë çdo gjë që ka mbetur nga shkelësit. Dhe ne nuk na thuhet se si mund të durojmë pa furnizime të mëtejshme me karburant ose ushqim. Ne e dimë se Moisiu’ shkurre u dogj pa u konsumuar. Por me çfarë supozohet të ushqehen këto grumbuj? We’ll return to this question më vonë.

Për hir të plotësisë, I will briefly mention the following related passages:

• Mat 18:6-9 appears to be an abbreviated version of the same dialog as Mark 9:43-48. This is almost certainly an independent rendering of the same conversation. The context (causing children to go astray) is the same, as is the verse (Isa 66:24) that Jesus quotes. Por, ku Mark 9:43,45 speaks of, ‘the fire that will never be quenched,’ Matthew calls it ‘everlasting (G166) fire’. This Greek word ‘aionios‘ is usually translated ‘eternal’ or ‘everlasting:’ but some argue that it should be rendered, ‘aeonian’ ose, ‘for the duration of the age.’ We will discuss this in more detail shortly.
• Mat 5:29-30 is a much-abbreviated version of the above: but found in the Sermon on the Mount.
• Mat 23:33 cites Jesus’ words to the scribes and Pharisees: ‘You serpents, you offspring of vipers, si do t'i shpëtoni gjykimit (G2920) të Gehenës?’ This Greek word ‘krisis,’ tregon se Gehena është një vend për dhënien e drejtësisë; dhe Jezusi e bën të qartë se hebrenjtë e tyre dhe profesionet e mirësisë nuk ka të ngjarë t'u japin atyre një përjashtim nga dënimi i tij.

Vdekja e Dytë

“Mos kini frikë nga ata që vrasin (G615) trupin, por nuk janë në gjendje të vrasin (G615) shpirtin. Përkundrazi, kini frikë nga ai që mund të shkatërrojë (G622) si shpirti ashtu edhe trupi në Gehena.” (Mat 10:28)

Edhe pse Jezusi kurrë nuk e përdori drejtpërdrejt shprehjen, "vdekja e dytë,’ gjatë shërbesës së tij tokësore, referenca e mësipërme tregon se, në të menduarit e tij, kjo lidhej me dënimin e Xhehenemit. G615, ‘apokteino,’ zakonisht do të thotë "vras".’ ose, më fjalë për fjalë, ‘për të hequr duke u shkëputur nga jeta;’ edhe pse jo në kuptimin e shkatërrimit të asaj që ka mbetur. Por G622, ‘apollumi,’ do të thotë "të heqësh dorë nga një akt shkatërrimi".’ Përsëri, këtë do ta diskutojmë më në detaje më vonë.

Pendim i hidhur në zjarrin e errësirës së jashtme

Merrni parasysh thëniet e mëposhtme të Jezusit të cituara si nga Mateu ashtu edhe nga Luka:

Mat 8:11-12 Unë po ju them se shumë do të vijnë nga lindja dhe nga perëndimi, dhe do të ulet me Abrahamin, Isaku, dhe Jakobi në Mbretërinë e Qiellit, por bijtë e mbretërisë do të dëbohen (G1544) në pjesën e jashtme (G1857) errësirë (G4655). Aty (G1563) do të jetë e qara dhe kërcëllim dhëmbësh.

Luk 13:28 Aty (G1563) do të jetë e qarë dhe kërcëllim dhëmbësh, kur të shihni Abrahamin, dhe Isaku, dhe Jakobi, dhe të gjithë profetët, në mbretërinë e Perëndisë, dhe ju vetë shtyni (G1544) jashtë (G1854).

Jezusi u drejtohet hebrenjve, pasardhës nga Abrahami, Isaku dhe Jakobi; vizioni i ardhshëm i të cilit ishte për ardhjen përfundimtare të Mesisë, një pasardhës i mbretit të tyre David, për të ngritur mbretërinë e Perëndisë në tokë. Si i tillë, ata e shihnin veten si 'fëmijët e Mbretërisë'.’ Vini re veçanërisht pikat e mëposhtme:

• Së pari, Jezusi po u jep atyre një paralajmërim të ashpër se në realitet ata janë në rrezik serioz për t'u refuzuar me forcë. G1544 fjalë për fjalë do të thotë "hedh ... jashtë"; por nëse kjo nuk do të ishte mjaft e qartë, Luka shton në mënyrë eksplicite G1854 ("larg nga").
• Së dyti, ai e përshkruan këtë vend si 'i jashtëm (G1857) errësirë (G4655)'. G1857 është një përbërje e G1854, duke theksuar sërish idenë e refuzimit dhe ndarjes. G4655, 'errësira,’ nganjëherë përdoret në kuptimin e "errësimit": por në N.T. më së shpeshti paraqitet si mungesë e dritës në kuptimin fizik ose moral.
• Së treti, ai e bën të qartë se një përvojë e tillë do të rezultojë në hidhërim, pendim i ndërgjegjshëm për ata që refuzohen në këtë mënyrë, siç tregohet nga fraza, ‘qarë dhe kërcëllim dhëmbësh.’ Kërcitja e dhëmbëve në kulturën e tyre ishte një shprehje e hidhërimit ekstrem (apo edhe zemërim – Acts 7:54).
• Së fundi, vini re se termi, 'atje (G1563)', nuk është një fjalë abstrakte ose e rastësishme: tregon një vend të caktuar, rajoni i jashtëm në të cilin janë dërguar ato të refuzuara.

Ka katër referenca të tjera në Mateu për thëniet e Jezusit që i bëjnë jehonë kësaj teme të 'qarjes dhe kërcëllimit të dhëmbëve':

Mat 13:40-42 Si rrjedhim, egjrat e egjrës mblidhen dhe digjen (G2618) me zjarr (G4442); kështu do të jetë në fund të kësaj epoke (G165). Biri i njeriut do të dërgojë engjëjt e tij, dhe ata do të mbledhin nga mbretëria e tij të gjitha gjërat që shkaktojnë pengesa, dhe ata që bëjnë paudhësi, dhe do t'i hedhin në furrën e zjarrit (G4442). Aty (G1563) do të jetë e qara dhe kërcëllim dhëmbësh.

Mat 13:49-50 Kështu do të jetë në fund të botës (G165). Engjëjt do të dalin, dhe ndaje të pabesin nga të drejtët, dhe do t'i hedhin në furrën e zjarrit (G4442). Aty (G1563) do të jetë e qara dhe kërcëllim dhëmbësh.

Mat 22:13 Atëherë mbreti u tha shërbëtorëve, ‘Lidheni dorën dhe këmbën, largoje atë, dhe hedhin (G1544) atë në pjesën e jashtme (G1857) errësirë (G4655); atje (G1563) është vendi ku do të jetë e qara dhe kërcitja e dhëmbëve.’

Mat 25:30 Hidhe jashtë (G1544) shërbëtori i padobishëm në pjesën e jashtme (G1857) errësirë (G4655), ku atje (G1563) do të jetë e qara dhe kërcëllim dhëmbësh.’

Nga këto ne mund të marrim pikat e mëposhtme shtesë:

• Të gjitha këto vargje duket se i referohen të njëjtit vend, 'ku do të ketë të qara dhe kërcëllim dhëmbësh.’
• Nëse i referohen të gjitha në të njëjtin vend, atëherë kjo ‘furrë zjarri’ në 'errësirën e jashtme’ nuk duhet të mundësohet nga asnjë zjarr i zakonshëm: por një lloj zjarri i errët që nuk lëshon dritë.
• Kur barërat e këqija 'digjen (G2618) me zjarr (G4442),’ G2618 do të thotë "i djegur".,’ (dmth. që të mos mbetej gjë tjetër veç hirit). Prandaj nuk është e paarsyeshme të pyesim nëse një shkatërrim i ngjashëm mund të sugjerohet për ata që hidhen në 'furrën e zjarrit' (G4442)'. Ne do ta shqyrtojmë këtë më në detaje më vonë.
• Të dyja referencat në Matthew 13:24-50 janë nga shëmbëlltyrat që përshkruajnë ngjarje në fund të epokës/botës. Fjala angleze, 'eon,’ ishte fillimisht një transliterim i fjalës greke "aion".’ (G165)) dhe i mbetet shumë afër në kuptim. Por ka dallime domethënëse, për të cilat do të diskutojmë më në detaje në Shtojca A.
• Shëmbëlltyra në Matthew 22:2-14 gjithashtu duket se është i fokusuar në ngjarjet e fundit, duke përshkruar një banket martese ku të ftuarit origjinal refuzohen, së bashku me dikë që hyri në festë pa rrobë dasme. (Meqenëse kjo zakonisht sigurohej nga pritësi në hyrje, kjo nënkupton se ai kishte refuzuar bujarinë e mikpritësit ose u përpoq të fshihej në ndonjë mënyrë tjetër.)
• Ne anen tjeter, Mat 25:14-30 tregon se si një shërbëtor dembel dërgohet gjithashtu në errësirën e jashtme.
• Edhe pse këto pasazhe duket se i referohen të njëjtit vend, e fundit 2 përshkruani rrethana shumë të ndryshme. A do të thotë kjo se shërbëtori dembel pëson të njëjtin fat si i ligu; apo është e mundur që rezultati përfundimtar të jetë i ndryshëm?

Lexoni më tej …

Fusnotat

1. Shihni, për shembull, Lev 19:9-10, Deut 16:11-14, Job 31:16-22, Është 58:4-11[/x].
2. Këta numra korrespondojnë me hyrjet në Fjalorin e fjalëve greke nga Strong's Exhaustive Concordance nga James Strong, S.T.D., LL.D.
3. 'Perifrazimi i Kaldeasve mbi profetin Isaia’ [nga Jonathan b. Uzziel] tr. nga C.W.H. Pauli, Shtëpia e Shoqërisë së Londrës, 1871, fq. 226. Domeni publik. Në dispozicion nga Librat e Google.