[pm_title]

1. ZHVILLIM NGA RRËNJET HEBRENJ

1.1 Modeli hebre

Këshilli sundues hebre në kohën e Krishtit ishte Sinedrin ([x]συνεδριον[/x] – sunedrion). Ky ishte i përbërë nga krerët e priftërinjve ([x]αρχιερευς[/x] – archereus), pleqtë ([x]πρεσβυτερος[/x] – Presbuteros) dhe skribët ([x]γραμματευς[/x] – grammatheus) ([x]Lk 22:66, Mt 26:3, 57-9, Mk 14:43, 53, 15:1, Aktet 4:5[/x](kf [x]Aktet 4:23[/x])). [x]Mk 15:1[/x] nxjerr përfundimin se Sinedri i plotë mund të ketë përfshirë edhe të tjerë. Praktika e zakonshme e referimit të të tre grupeve në mënyrë eksplicite kur flitet për takimet e udhëheqjes hebreje tregon se termat nuk ishin aspak të barasvlefshëm: por që të gjitha luajtën një rol të rëndësishëm në qeveri.

Termi "sundimtarë".’ duket se barazohet me kryepriftërinjtë, por dallohet nga pleqtë në [x]Aktet 4[/x]. Në disa referenca të tjera lexojmë vetëm për priftërinjtë dhe pleqtë: por krahasimi me pasazhe të tjera tregon se në këto raste konkludohet përfshirja e skribëve ([x]Mt 26:47[/x](kf [x]Mk 14:43[/x]), [x]Mt 27:1(Mk 15:1)[/x]). Kjo sugjeron se 'plak’ ishte në një farë mase një term i përgjithshëm që mund të përfshinte ata që zakonisht caktoheshin si skribë. Gamaliel, një anëtar i shquar i Sinedrit, përshkruhet si 'mësues i ligjit’ ([x]νομοδιδασκαλος[/x] – nomodidaskalos) në [x]Aktet 5:34[/x]) – ky term pak i përdorur shfaqet edhe në [x]Lk 5:17-21[/x], ku duket se zbatohet për skribët.

Në parim, ky sistem qeverisjeje mishëronte baritorin, administrative, shërbesat doktrinore e madje edhe profetike (ky i fundit në personin e kryepriftit ([x]Gjoni 11:49-52[/x]). Dobësia e saj fatale qëndronte te vetë burrat. Ata kërkuan njohje publike dhe kishin pushuar së qeni shërbëtorë ([x]Lk 11:43 & 46[/x]); ata vendosën traditën njerëzore përpara fjalës së Zotit ([x]Mk 7:6-13[/x]) dhe kishte humbur çdo kuptim të vërtetë doktrinor ose profetik ([x]Mk 12:24-7, Gjoni 3:10-12 & 5:37-44[/x]).

1.2 Modifikimi i Strukturave Hebraike

Nga tre grupet e mësipërme vetëm një, "pleqtë", e çoi titullin e saj përpara në strukturat e kishës; edhe pse edhe në këtë rast titulli ka skaduar për një kohë.

Grindjet e vogla të skribëve të Jezusit’ Dita i kishte bërë ata objekt talljeje për kishën e hershme ([x]1 Kor 1:20[/x]), dhe ata që kërkojnë të jenë 'mësues të ligjit’ ([x]νομοδιδασκαλος[/x] – nomodidaskalos – [x]1 Tim 1:7[/x]) ishin të vrenjtur. Ky ishte larg nga të qenit një refuzim i shërbimit të mësuesit, megjithatë. Skribët’ mësimdhënia kishte qenë bajate, spekulative dhe thërmuese: kurse shenja dalluese e Jezusit’ mësimdhënies, dhe të atyre që e ndiqnin, ishte se ishte e freskët, autoritare dhe e shqetësuar më shumë për frymën sesa për germën e ligjit ([x]Mt 13:52, 7:28-9, 23:23, Gjoni 3:10-11, [/x][x]1 kafshë shtëpiake 4:11[/x] (kjo referencë e fundit nuk mbulon vetëm mësimdhënien)). Kështu, edhe pse termi ishte hequr, funksioni mësimor vazhdoi dhe u nderua shumë nën titullin e thjeshtë 'mësues’ ([x]διδασκαλος[/x] – didskalos).

Priftëria si institucion u zëvendësua plotësisht nga njohja e Jezusit si Kryeprifti ynë i vetëm ([x]Heb 7:11-28[/x]), dhe të priftërisë së të gjithë besimtarëve ([x]1 kafshë shtëpiake 2:9[/x]). Roli i tyre ndërmjetës ishte i tepërt dhe funksionet e tyre të tjera u transferoheshin të tjerëve. Apostujt ishin ndoshta N.T. më i afërt. ekuivalente.

2. APOSTULL([x]αποστολος[/x] – apostujt)

2.1 Jezu’ Thirrja e të Dymbëdhjetëve

2.1.1 Kush ishin ata?

• Simon dhe Andrew Barjona ('djali i Jonës’ c.f. [x]nevojtore 1:42, 21:15, Mt 16:17[/x]). Simon ('një kallam') u riemërua Cephas (aramaishtja) ose Pjetri (greke – të dyja do të thotë "një gur"). Ata ishin peshkatarë nga Betsaida, në skajin verior të detit të Galilesë ([x]Lk 5:10, Gjoni 1:44[/x]).
• James dhe Gjoni, bijtë e Zebedeut, edhe peshkatarë nga Betsaida ([x]Lk 5:10, Gjoni 1:44[/x]). Familja e tyre ishte ndoshta tregtarë peshku të begatë, pasi kishin punësuar shërbëtorë ([x]Mk 1:20[/x]), kontakte të fuqishme në Jerusalem ([x]Gjoni 18:15-6[/x]) dhe një nënë ambicioze ([x]Mt 20:20-1[/x])! Ata quheshin Boanerges ("bijtë e bubullimës") nga Jezusi ([x]Mk 3:17[/x]).
• Filipi, i cili ishte gjithashtu nga Betsaida ([x]Gjoni 1:44[/x]).
• Bartolomeu (aramaishtja, "Djali i Tholmait"). Në vend të kësaj, ungjilli i Gjonit i referohet atij si Natanael ("dhurata e Zotit"), që ndoshta ishte emri i tij i parë. Ai ishte një mik i Filipit, nga Cana ([x]Gjoni 1:45-51 & 21:2[/x]), rreth 12 milje (3 orë’ ecin) W. të Detit të Galilesë dhe 8 milje N. të Nazaretit.
• Thomas (aramaishtja) ose Didymus (greke – të dy emrat do të thotë "binjak"). Ai ishte një dyshues, por besnik ([x]Gjoni 11:16 & 20:24-9[/x]).
• Mateu ('dhurata e Jehovait'), i referuar edhe si Levi ("u bashkua"), i biri i Alfeut. (c.f. [x]Mt 9:9[/x] (Mateu) me [x]Mk 2:14 & Lk 5:27[/x] (Levi). Ai ishte mbledhës i taksave (NGA 'publikani') për romakët – një punë shumë e papëlqyeshme! Ai ishte nga Kapernaumi (ku qëndroi edhe Jezusi c.f. [x]Mt 4:13, 9:1, Mk 2:1[/x]). Kjo ishte buzë detit të Galilesë, 3½ milje S.W. të Betsaidës.
• Jakobi i biri i Alfeut. Asnjë nga referencat nuk nxjerr asnjë lidhje familjare me Mateun, babai i të cilit kishte të njëjtin emër.
• Lebbeus, i cili u mbiemërua Tadeus (c.f. [x]Mt 10:3 & Mark 3:18[/x]) por i referuar edhe si 'Juda e Jakobit’ në [x]Luke 6:16[/x] dhe [x]nevojtore 14:22[/x]. Jezusi kishte dy gjysmë vëllezër të quajtur Juda dhe Jakob (c.f. [x]Mt 13:55[/x]): por na thuhet se ata nuk besuan në të gjatë shërbesës së tij tokësore ([x]Gjoni 7:5 & Mk 3:21-32[/x]), kështu që ka më shumë gjasa që James të ishte emri i babait të tij.
• Simon Zelotes (greke) ose Kananitët (aramaishtja) – të dyja do të thotë "Zelot". Zelotët ishin revolucionarë hebrenj anti-romakë. Kananitë do të thotë gjithashtu "banor i Kanaanit".’ (një term që mbulon një pjesë të madhe të Izraelit perëndimor).
• Judë Iskarioti, Jezu’ tradhtar. Ai kujdesej për paratë; por në mënyrë të pandershme ([x]Gjoni 12:6[/x]).

2.1.2 Takimet e para

[x]Gjoni 1:35 – 2:25[/x]. Jezu’ takimet e para me Gjonin (dishepulli pa emër), Andrew, Simon, Filipi dhe Natanaeli, vetëm pas tundimit të tij në shkretëtirë, na jep disa njohuri të vlefshme për mënyrën se si ai ushtroi udhëheqjen e tij.

• Përpara thirrjes për përkushtim, Jezusi i ftoi ata të vëzhgonin ([x]Gjoni 1:39[/x]).
• Ai donte dishepuj që kishin llogaritur koston (c.f. [x]Lk 14:25-33). (Of the 11, all but John would be martyred!)
• Ky vëzhgim mbuloi çdo pjesë të jetës së Tij – jo vetëm ministria e tij publike. Shumë shpesh, ne përqendrohemi në dhuratat e shërbesës së njerëzve dhe neglizhojmë jetën e tyre personale.
• Jezusi madje i detyron ata të kalojnë kohë me familjen e Tij; që nuk mund të ketë qenë e lehtë, pasi vëllezërit e Tij nuk besuan në Të ([x]Gjoni 2:12 & 7:5[/x]). Mendoni për këtë – çfarë efekti do të kishte tek ju të shihnit të gjitha këto?
• Jezusi nuk u zemërua me skepticizmin ([x]Gjoni 1:45-51[/x]).
• Ai dha një emër të ri dhe një vizion të ri ([x]Gjoni 1:42 & 50-1[/x]). Nëse do të udhëheqim me efektivitet, ne duhet t'i çojmë njerëzit përtej kufizimeve të tyre në mënyrën se si ata e shohin veten dhe të ardhmen e tyre. Ne duhet t'u tregojmë atyre potencialin e tyre në Perëndinë.
• Ai mori mundimin t'i njihte personalisht ([x]Gjoni 1:39[/x] koha, [x]Gjoni 1:42[/x] mirëkuptim intim, [x]Gjoni 1:43[/x] duke kërkuar jashtë, [x]Gjoni 1:48[/x] lutje). Nëse nuk po e bëni këtë për ata që janë drejtpërdrejt përgjegjës për ju, kush do te jete tjeter?
• Ai tregoi realitetin e asaj që Ai mësoi si me fuqi ashtu edhe me përkushtim personal ([x]Gjoni 2:11 & 17[/x]).
• Ai shmangu angazhimet e tepërta të nxituara ([x]Gjoni 2:23-5[/x]). Disa nga këta të konvertuar duhet të kenë qenë të vërtetë: por, në vend që të deklarohet, dhe kërkoni ose ofroni shumë, shumë shpejt, Ai ishte i përgatitur të besonte dhe të priste.

2.1.3 Dishepullimi i hershëm

[x]Gjoni 3:22-4 & 4:1-3[/x]. Këto ngjarje kanë ndodhur para arrestimit të Gjon Pagëzorit, dhe si rrjedhim përpara ndonjë prej takimeve me të dymbëdhjetët që përshkruhen në ungjijtë e tjerë (Shiko [x]Mt 4:12 & Mk 1:14[/x]). Edhe pse vetëm Gjoni, Andrew, Simon, Filipi dhe Natanaeli janë përmendur me emër, [x]Aktet 1:21-2[/x] sugjeron që të dymbëdhjetët u takuan me Jezusin gjatë kësaj periudhe.

Megjithatë, Jezusi kishte filluar tashmë t'i dishepullonte këta burra, edhe pse, siç do të shohim, ata nuk kishin bërë ende një zotim total ndaj Tij. Dhe kjo përfshinte më shumë sesa thjesht dëgjim. Jezusi tashmë i kishte pagëzuar të tjerët ([x]Gjoni 4:2[/x])!

Vini re se ky ishte një pagëzim pendimi, pa asnjë përkushtim personal ndaj Jezusit (Referencat e para për këtë janë [x]Mt 28:19[/x] dhe [x]Aktet 2:38[/x]; që shpjegon pse Jezusi nuk pagëzoi askënd). Ne nuk mund t'i kërkojmë një personi të pagëzojë dikë në Jezusin’ autoriteti nëse nuk janë dorëzuar plotësisht vetë: por çdo mëkatar mund të ndihmojë tjetrin të rrëfejë mëkatet e tij. Jezui dëshironte t'i përfshinte sa më shumë dishepujt e tij, sa më shpejt të jetë e mundur.

2.1.4 Koha e Vendimit

[x]Lk 5:1-11 (Mt 4:18-23)[/x]. Deri tani, të dymbëdhjetët janë dishepuj me kohë të pjesshme. Pas Jezusit’ kapja e peshqve, Pjetri e sheh se sa i cekët ishte pendimi dhe angazhimi i tij. Jezusi tani i thërret dishepujt që të heqin dorë nga gjithçka për Të.

Në mënyrë të ngjashme, Jezusi thërret Mateun, i cili heq dorë menjëherë nga puna e taksambledhësit [x]Mt 9:9-13, Mk 2:14-7 & Lk 5:27-32[/x]. Rastësisht, cili mendoni se është ndryshimi thelbësor midis festës së lamtumirës së Mateut dhe dishepullit të mundshëm që donte të shkonte dhe t'u thoshte lamtumirë njerëzve të tij në shtëpi ([x]Lk 9:61-2)[/x]?)

2.1.5 Zgjedhja e të Dymbëdhjetëve

[x]Lk 6:12-6[/x]. Edhe pse Jezusi kishte kaluar tashmë mjaft kohë me dishepujt e tij, para se të vendoste cilin do të emëronte si apostuj, Ai e kaloi gjithë natën në lutje.

Kjo duhet të na japë një kuptim të rëndësisë së të qenit shumë të kujdesshëm se kë caktojmë në ndonjë zyrë në kishë.

Gjithashtu nënvizon rëndësinë e kërkimit të drejtimit të Perëndisë, në vend që të mbështetemi në të kuptuarit tonë. Është e lehtë të mashtrohesh nga pamja e jashtme ([x]1 Sam 16:6-7[/x]).

2.1.6 Një tradhtar për një mik

Jezusi ndoshta e dinte gjatë gjithë kohës se Juda do ta tradhtonte Atë ([x]Gjoni 2:25[/x]). Por Ai u kujdes për të aq pa kursim sa, edhe në mbrëmjen e fundit, dishepujt e tjerë nuk e dinin se ai ishte tradhtari. Pra, nëse të tjerët ju zhgënjejnë, faleminderit Zotit që nuk jua tha paraprakisht dhe atë, ndryshe nga Juda, ka shpresë se do të përmirësohen.

Vini re farat e Judës’ shkatërrim në [x]Gjoni 12:4-8[/x]. Ai ndoshta po shpenzon ekstra për veten e tij kur askush nuk e shikon; por përpiqet t'ia lehtësojë ndërgjegjen duke gjetur të meta tek të tjerët (në këtë rast, Jezu). Ishte pikërisht ajo që Satani priste (c.f. [x]Mateu 26:6-16 & Luke 22:3-6[/x]). Para se të kritikoni të tjerët, gjithmonë pyesni veten, “A bëj ndonjëherë gjëra të tilla??"

2.2 Mësimet Crunch në Lidership

2.2.1 Natyra e Lidershipit

• Udhëheqja e vërtetë është shërbëtor. [x]Mt 20:20-9 & Gjoni 13:1-17[/x]. Krejt ndryshe nga udhëheqësit hebrenj ([x]Mt 23:2-12[/x]).
• Autoriteti vjen nga të qenit nën autoritet. [x]Mt 8:9, Lk 9:1-2, Gjoni 5:19-23, 15:4-17[/x].

2.2.2 Parimet kryesore

• Disponueshmëria. Ju nuk mund të udhëheqni nëse nuk dëgjoni! Te Zoti, në lutje, dhe gjithashtu për ata që janë nën ju ([x]Mk 9:33-7[/x]).
• Fokusimi. Në vend që të përpiqeni t'i mësoni të gjithë, Jezusi dishepulloi disa, dhe i mësoi ata të dishepullonin të tjerët [x]Mt 28:19[/x]. Ky parim zbatohet njëlloj për udhëheqësit e kishës sot – detyra jonë kryesore është të pajisim të tjerët (Shiko [x]Efes 4:11-2[/x]).
• Njerëzit që përpiqen dhe dështojnë arrijnë më shumë se ata që nuk përpiqen (p.sh. [x]Mt 14:25-32[/x]).
• Delegimi dhe besimi. Ai i nxiti dishepujt të bënin gjëra (p.sh. [x]Mt 14:16, Lk 10:1-20[/x]).

2.2.3 Mësime objektesh

• Udhëheqja nuk varet nga burimet tuaja. [x]Lk 10:3-4[/x].
• Duhet të jesh në paqe për të dhënë paqe. [x]Lk 10:5-6[/x] (vini re se është paqja juaj ajo që ju jepet). Ne japim atë që jemi në vend të asaj që themi.
• Udhëheqësit duhet të jenë në gjendje të japin dhe të marrin. [x]Lk 10:7-9[/x]. Është një privilegj për të dhënë: por kur përulemi për të marrë, ne mund të jemi gjithashtu një mjet bekimi për dhënësin (p.sh. [x]Gjoni 4:6-15[/x]).

2.3 Zhvillimi i Shërbesës Apostolike

2.3.1 Juda’ Zëvendësimi

[x]Aktet 1:15-26[/x]. Kriteret e apostujve për një zëvendësim të Judës zbulojnë se 12 nuk ishin të vetmit që e ndoqën Jezusin gjatë gjithë shërbimit të tij. Nuk e dimë sa të tjerë ka pasur; por dy më të mirat, Joseph Barsabas Justus dhe Matthias ishin po aq të kualifikuar; dhe në fund ata iu drejtuan me lutje për të hedhur shortin për të zgjedhur mes tyre.

Vini re rrethanat e jashtëzakonshme në të cilat është përdorur kjo praktikë. Së pari, ata morën parasysh kriteret e shkrimeve të shenjta që rregullonin zgjedhjen, pastaj përshtatshmërinë e kandidatëve, pa dyshim duke përfshirë atë që ata vetë dinin për karakterin moral të këtyre njerëzve. Vetëm atëherë, duke mos gjetur asgjë për të zgjedhur mes tyre, a kërkuan një shenjë. Mos kërkoni shenja nëse ka arsye shkrimore dhe morale pse duhet ose nuk duhet të bëni një zgjedhje të caktuar.

Disa studiues kanë pohuar se apostujt bënë një gabim në emërimin e Matias, dhe se apostulli i dymbëdhjetë duhej të ishte Pali. Kjo është e diskutueshme për dy arsye kryesore: së pari, Pali nuk ishte dëshmitar i shërbimit tokësor të Jezuit, vdekja dhe ringjallja ([x]Aktet 1:21-2[/x]) dhe, në radhë të dytë, supozon se duhet të ketë pasur vetëm 12 apostujve.

Por çfarë ndodh me Jozefin, gati-apostulli? Ne nuk mund të jemi të gjithë apostuj: por imagjinoni veten në pozicionin e tij. A do të kishit mbytur, u zemërua me Zotin që nuk të zgjodhi ty, ose ka qenë xheloz për Matias? Si do të reagoni nëse shërbimi i një vëllai merr më shumë vëmendje se jotja? Kush ka të drejtë të zgjedhë? kujt po i sherben, dhe për çfarë arsye?

2.3.2 Roli i Pjetrit

Vini re në sa më sipër se, edhe pse Pjetri e fillon procesin, vendimi merret në mënyrë të përbashkët (kf. [x]Aktet 1:15,23,24,26[/x]).

[x]Mt 16:19[/x] ka ngjallur debat të madh mes katolikëve dhe protestantëve, kryesisht për çështjen nëse 'ky shkëmb' do të thotë Pjetri, rrëfimin e tij të besimit në Jezusin, ose vetë Jezusin. Fjalët e mëposhtme të Jezusit, 'Unë do t'ju jap çelësat e mbretërisë së qiejve, dhe çfarëdo që të lidhni në tokë, do të lidhet në qiell, dhe çfarëdo që të zgjidhni në tokë, do të zgjidhet në parajsë.’ i drejtohen Pjetrit individualisht, duke konfirmuar rolin udhëheqës të Pjetrit midis apostujve. Por është e rrezikshme të ndërtosh doktrina mbi interpretime të argumentuara të një vargu. Në [x]Mt 18:18[/x], Jezusi u bën një premtim të ngjashëm të gjithë dishepujve të tij; shfaqja e këtij autoriteti nuk kufizohet vetëm te Pjetri apo edhe vetëm te apostujt (nëse nuk mendoni [x]Mt 18:19[/x] gjithashtu vlen vetëm për ta!).

Pjetri ishte udhëheqësi i përgjithshëm, siç tregohet nga Jezusi ([x]Lk 22:31-2, Gjoni 21:15-7[/x]). Por nëse shohim praktikat aktuale të kishës së hershme, ne e shohim këtë, si më sipër, vendimet bazohen në një dallim të përbashkët të vullnetit të Zotit. Pjetri nuk pati një votë vendimtare, apo edhe domosdoshmërisht fjala e fundit (Shikoni më poshtë). Ai as nuk ishte mbi gabimin apo korrigjimin ([x]Gal 2:11-4[/x]). Udhëheqja nuk jep pagabueshmëri, ose t'i japë të drejtë udhëheqësit të shpërfillë këshillat e të tjerëve me aftësi dalluese shpirtërore.

2.3.3 James

Në [x]Aktet 8:1 & 14[/x] udhëheqja ende duket të jetë ekskluzivisht në duart e apostujve. Në mënyrë të ngjashme [x]Aktet 9:27[/x], duke përshkruar vizitën e parë të Palit në kishën në Jerusalem, nuk përmenden pleqtë, por vetëm apostujt. Por Pali deklaron [x]Gal 1:15-19[/x] se tre vjet pas thirrjes së tij ai vizitoi Pjetrin në Jeruzalem dhe, më interesante, që Jezusi’ vëllai Jakobi konsiderohej gjithashtu si apostull. Me sa duket apostujt e tjerë ishin larg në këtë kohë (kf [x]Gal. 1:19[/x]), dhe Jakobi tani ishte pjesë e udhëheqjes së Jeruzalemit.

(Është e vështirë të takohemi [x]Gal 1:15-24&2:1-10[/x], si korrelacion me [x]Aktet 9:26-30, 11:29-30&12:1-25, 15:1-30[/x] dhe dëshmia e Palit në [x]Aktet 22:17-21[/x] paraqet disa probleme. Ka dy shpjegime të mundshme. Së pari, të [x]Aktet 9:27[/x] takimi duket se nuk ka qenë më shumë se një seancë dëgjimore për të vendosur nëse ishte e sigurt që Pali të lihej të shoqërohej me kishën. Që nga viti [x]Gal 1:15[/x] fillon nga thirrja e tij për të predikuar mes paganëve, Pali mund të mos e ketë ndjerë se kjo kishte ndonjë lidhje doktrinore me shërbimin e tij johebrenj: në këtë rast [x]Gal 1:18[/x] dhe [x]Aktet 22:17-21[/x] mund t'i referohet vizitës së tij në [x]Aktet 11:29-30&12:1-25[/x], me vizionin që ai përshkruan që çoi në ngjarjet në [x]Aktet 13:1-3[/x]. Vizita e përshkruar në [x]Gal 2:1-10[/x] atëherë do të ishte ajo që përshkruhet në [x]Aktet 15:1-30[/x], pas udhëtimit të tij të parë misionar. Në mënyrë alternative, thjesht mund të jetë ashtu [x]Gal 1:17-8[/x] përshkruan një interval trevjeçar midis konvertimit të Palit dhe pranimit të tij në kishën e Jerusalemit, në [x]Aktet 9:27[/x]; gjë që e vendos njohjen e apostullimit të Jakobit disi më herët. Unë tani favorizoj shpjegimin e fundit, siç duket se vizita e dytë e Palit, e cila ishte vetëm për qëllimin e dhënies së ndihmës për pleqtë ([x]Aktet 11:28-30[/x]), u zhvillua gjatë një periudhe të përndjekjes së rëndë ([x]Aktet 12:1-25[/x]); kur edhe apostujt kishin kontakte të kufizuara me njëri-tjetrin (kf. [x]Aktet 12:17[/x]). Nuk përmendet asnjë takim i drejtpërdrejtë midis Palit dhe Jakobit ose ndonjë prej apostujve gjatë kësaj vizite; gjë që do të shpjegonte pse Pali nuk e përmend atë në [x]Gal 1:15-24&2:1-10[/x].)

Udhëzimi i Pjetrit për kishën për t'i treguar lajmin e arratisjes së tij 'Jakovit dhe vëllezërve'’ në [x]Aktet 12:17[/x] sugjeron se ai ishte udhëheqësi efektiv i kishës në mungesë të Pjetrit. Epërsia e tij është edhe më e dukshme në rolin e tij në debatin mbi rrethprerjen në [x]Aktet 15:13-22[/x], ku duket se i jepet fjala e fundit për këtë çështje.

Kur Pali kthehet në Jerusalem për herë të fundit, ai shfaqet para James, në prani të të moshuarve ([x]Aktet 21:18[/x]). Ai është i vetmi që përmendet me emër, duke konkluduar se ai ishte lideri i njohur: edhe pse duhet theksuar se propozimi i bërë Palit është portretizuar qartë si një përgjigje kolektive. Nuk përmendet asnjë prej apostujve të tjerë: ose identiteti i tyre ishte shkrirë në atë të pleqësisë ose, me shume gjasa, ata vepronin në rajone më të largëta.

2.3.4 Apostuj të tjerë

Ne nuk e dimë saktësisht se sa njerëzve të tjerë në Dhiatën e Re iu dha titulli 'apostull'. Paul, në [x]1 Kor 15:5-7[/x] thotë se Jezusi u pa nga Pjetri, pastaj të dymbëdhjetët, pastaj nga 500 vëllezër menjëherë, pastaj nga James, pastaj nga 'të gjithë apostujt', dhe së fundi nga vetë Pali. Fraza 'të gjithë apostujt’ mund të jetë thjesht një referencë për dymbëdhjetë plus James; ose mund të tregojë se edhe para kthimit të Palit në besim kishte të tjerë që ishin njohur si apostuj.

Në [x]Aktet 14:4 & 14[/x] ne gjejmë Palin dhe Barnabin të dy të identifikuar si apostuj, duke sjellë numrin e apostujve të njohur në 15. Pali e përshkruan rregullisht veten si të tillë në letrat e tij.

Androniku dhe Junia ([x]Rom 16:7[/x]) citohen ndonjëherë edhe: por është e diskutueshme nëse shprehja, 'i rëndësishëm midis apostujve,’ do të thotë se ata vetë ishin apostuj ose thjesht se ishin menduar mirë nga apostujt.

'Apostull’ ishte një fjalë e zakonshme greke (kuptimi, "ai që është dërguar jashtë", ose "lajmëtar") që më pas u miratua si titull. Duhet të theksohet se ka tre referenca të tjera të NT, normalisht nuk përkthehet si 'apostull', të cilat gjithashtu e përdorin atë: [x]nevojtore 13:15, [/x][x]2 Kor 8:23[/x] (ri. Titit) dhe [x]Phil 2:25[/x] (Epafrodit). Në secilin prej këtyre rasteve fjala përdoret pa nyjën e përcaktuar; dhe në mungesë të një mbështetjeje tjetër kontekstuale, ne nuk mund të jemi të sigurt se ai synohet si titull në vend që thjesht të thotë 'lajmëtar’ në këto raste. Në skajin tjetër të shkallës, Jezusi përshkruhet gjithashtu si, 'Apostulli,’ në [x]Heb 3:1[/x].

2.3.5 Një rol kalimtar?

Kërkesa fillestare për "dymbëdhjetë".’ ishte se ata duhet të kishin qenë dishepuj që nga koha e pagëzimit të Gjonit deri në ngritje në qiell, me qëllim që ata të mund të jenë dëshmitarë të Jezusit’ ringjallje ([x]Aktet 1:21-2[/x]). Edhe pse ky kriter nuk vlen për James, shumë më pak për Palin, disa argumentojnë se [x]1 Kor 15:5-8[/x], shoqëruar me [x]1 Kor 9:1[/x], tregon se të kishe parë vërtet Jezusin e ringjallur ishte një parakusht për të qenë apostull. Nga kjo pohohet se apostujt ishin vetëm për kishën e hershme. Megjithatë, një përfundim i tillë është në thelb rrethanor. Megjithëse shembujt e njerëzve që quhen apostuj pas fundit të epokës së Dhjatës së Re, natyrisht nuk do të ndodhin në shkrimet e shenjta, një shqyrtim më i afërt i këtyre dhe pjesëve të tjera jep arsye të mira për të dyshuar një përfundim të tillë.

Së pari, le të shikojmë përsëri [x]1 Kor 15:7-8[/x]: “Pastaj ai iu shfaq Xhejmsit, pastaj të gjithë apostujve, dhe më së fundi m'u shfaq edhe mua, si për një të lindur anormalisht.’ Kur Pali thotë, ‘të gjithë apostujt,’ ai qartë as nuk do të thotë, “Të gjithë ata që tani janë apostuj,’ lëre më, 'të gjithë ata që do të jenë ndonjëherë;’ meqenëse fjalët e tij të radhës e bëjnë të qartë se ai nuk po përfshinte veten. Prandaj, ne mund ta zbatojmë me besueshmëri këtë frazë vetëm për ata që ishin apostuj në kohën e Jezusit’ pamjen. Dhe nëse Pali po e përjashtonte veten, nuk mund të supozojmë se ai përfshinte Barnabën, i cili së pari quhet apostull në të njëjtën kohë me Palin ([x]Aktet 14:4[/x]). Pra, në Barnaba kemi një apostull për të cilin nuk ka asnjë dëshmi të qartë se ai pa Krishtin e ringjallur.

Vërejtja e Palit në [x]1 Kor 9:1[/x], ‘A nuk jam i lirë? A nuk jam unë apostull?? A nuk e pashë Jezu Krishtin Zotin tonë??’ formon një sërë pyetjesh retorike, secila prej të cilave i jep peshë një premise bazë; domethënë, ‘Çfarë të drejte keni të më gjykoni?’ (Shiko [x]1 Kor 9:3[/x] e tutje). Nuk ka asgjë këtu që të sugjerojë se ai po përpiqet të përcaktojë parakushtet për apostullim. Përndryshe, cila është rëndësia e pyetjes së tij, ‘A nuk jam i lirë?'; e cila është pjesë përbërëse e së njëjtës seri?

për më tepër, përvoja e Palit ishte dukshëm e ndryshme nga ajo e të dymbëdhjetëve dhe Jakobit në atë që ai pa një vegim të Jezusit pas ngritjes në qiell. Njerëzit ende pretendojnë se kanë vizione të Jezusit sot; kështu që edhe nëse një përvojë e tillë do të ishte një kërkesë për apostullim, përsëri mund të kishte kandidatë të mundshëm. Por si do të gjykohej vlefshmëria e një pretendimi të tillë?

Ishte një çështje relativisht e thjeshtë për të përcaktuar se kush kishte qenë në të vërtetë me Jezusin, dhe shkrimi është i qartë se hetimi i duhur u bë kur emërohej Matias. Megjithatë, në rastin e Palit dhe Barnabës, të cilët quhen apostuj vetëm pasi ishin dërguar nga Antiokia (kf. [x]Aktet 13:1-3 & 14:4[/x]), nuk ka asnjë sugjerim për ndonjë hetim nëse ata e kishin parë apo jo Jezusin. Edhe për dikë që e kënaq plotësisht [x]Aktet 1:21-2[/x] kriter, të bëhesh apostull ishte në fund të fundit një çështje e zgjedhjes së Perëndisë ([x]Aktet 1:23-6[/x]). Në rastin e Palit dhe Barnabusit, theksi ishte në caktimin nga Fryma e Shenjtë në një detyrë specifike.

Është veçanërisht e rëndësishme që, ndërsa kërkesa kryesore për të dymbëdhjetët ishte që ata të ishin dëshmitarë të Jezusit’ ringjallje ([x]Aktet 1:22[/x]), në [x]Aktet 13:31[/x] Pali dhe Barnabi e shmangin qartë përshkrimin e tyre me këto terma; duke e rezervuar atë rol për ata që ‘erdhën me të nga Galilea në Jerusalem.’ Kështu, ne kemi një tregues të qartë se funksioni i apostujve të mëvonshëm u perceptua të ishte dukshëm i ndryshëm nga ai i të dymbëdhjetëve në këtë aspekt të veçantë..

Nga kjo del se, ndërsa të dymbëdhjetët (dhe në një masë më të vogël, James) zinin një vend unik si dëshmitarë okularë të Jezusit’ jeta dhe ringjallja, u pranua në kohët e Dhiatës së Re se kishte të tjerë, shërbimi dhe funksioni i të cilëve brenda kishës u jepte të drejtën që të quheshin 'apostuj'.’ Ne mund të jemi të kujdesshëm në përdorimin e këtij titulli sot nga frika e mendjemadhësisë shpirtërore: por kjo nuk do të thotë se mund të mos ketë nga ata që kanë shërbesa të ngjashme me ato të apostujve të mëvonshëm.

2.3.6 Karakteristikat e përgjithshme të një apostulli

Apostujt shiheshin si një dhuratë shërbesash që i ishte dhënë kishës nga Krishti ([x]1 Kor 12:28-9 & Efes 4:11-2[/x]). Ata ishin ndërtues kishash. Në [x]1 Kor 9:2[/x] Komenton Pali, ‘Edhe pse mund të mos jem apostull për të tjerët, me siguri unë jam për ju! Sepse ju jeni vula e apostullimit tim në Zotin.’ qarte, ai e pa kishën që kishte krijuar si shenjë të kualifikimit të tij si apostull.

Të dymbëdhjetët kishin qartë një shërbim të mbinatyrshëm (kf. [x]Aktet 5:12[/x]). Është e qartë se Pali e konsideroi këtë si një provë të nevojshme të apostullimit; për në [x]2 Kor 12:12[/x] thotë ai, “Gjërat që shënojnë një apostull – shenjat, mrekullitë dhe mrekullitë – u bënë mes jush me shumë këmbëngulje.’

Megjithatë, vetëm këto gjëra nuk bëjnë apostull! Filipi ishte pionier i kishës në Samari dhe kishte një shenjë pas shërbesës ([x]Aktet 8:5-13[/x]): por ai kurrë nuk u përmend si apostull; vetëm si ungjilltar ([x]Aktet 21:8[/x]). Për të kuptuar pse, duhet të vëmë re dy karakteristika të tjera të apostujve.

Së pari, apostujt ishin burra me autoritet shpirtëror në çështjet e qeverisjes dhe doktrinës së kishës ([x]Aktet 2:42, 15:2-6, 16:4, [/x][x]1 Kor 5:3-5, [/x][x]2 Kor 10:2-11 & Gal 1:8-9[/x]). (Roli doktrinor ishte veçanërisht i rëndësishëm përpara se tekstet e Dhjatës së Re të shkruheshin si një mjet për të ruajtur pastërtinë e ungjillit dhe për të përcaktuar se si duhet të zbatohej në situata të reja, siç është konvertimi i johebrenjve. Vini re megjithatë se atëherë, si tani, testi i acidit ishte se si çdo doktrinë lidhej me mësimet specifike të Jezusit dhe me trupin ekzistues të Shkrimit; dhe vetëm pas kësaj për mësimet e të dymbëdhjetëve dhe apostujve të mëvonshëm (kf. [x]Mk 8:38, Aktet 15:7-21, Gal 1:8, 2:2 & 2:14[/x]).)

Në rastin e Filipit, ai u dha njerëzve ungjillin: por kishte një pengesë kur erdhi puna për t'i sjellë ata në një vend ku ata mund të merrnin fuqinë e Frymës së Shenjtë. Kjo nuk u hoq derisa kisha samariane ra nën shërbimin e apostujve ([x]Aktet 8:14-25[/x]).

Siç u përmend më herët, apostull do të thotë "lajmëtar".,’ ose, ‘ai që është dërguar.’ Edhe pse nuk ka dyshim se Fryma e Shenjtë ishte me Filipin, ai nuk kishte marrë asnjë autoritet specifik nga kisha për të predikuar ungjillin në Samari. Si i tillë, ai kishte një vajosje; por jo autoritetin e nevojshëm për themelimin e kishës.

Një dallim i dytë kyç midis atij që thjesht mbjell një kishë dhe një apostulli duket se është një porosi specifike nga Fryma e Shenjtë për të kryer këtë funksion.. Ashtu si Filipi, ata që mbollën kishën në Antioki ([x]Aktet 11:19-21[/x]) askund nuk përmenden si apostuj. Edhe pse kisha u vu nën autoritetin e apostujve duke dërguar Barnabin si përfaqësues të tyre ([x]Aktet 11:22-4[/x]), As këtu dhe as më parë Luka nuk e përshkruan Barnabin si apostull; thjesht si 'njeri i mire, plot me Frymë të Shenjtë dhe besim”. Edhe aq vonë sa [x]Aktet 13:1[/x] ai thjesht e klasifikon atë në mesin e 'profetëve dhe mësuesve.’ Por pasi Pali dhe Barnabi dërgohen nga kisha e Antiokisë me urdhër të Frymës së Shenjtë, ai fillon t'i quajë të dy apostuj ([x]Aktet 14:4[/x]).

Vini re se nuk është çështja që apostujt në Jerusalem e kanë urdhëruar kishën në Antioki të shtrihet në këtë mënyrë; as nuk ka ndonjë provë që dikush të jetë i pranishëm që tashmë është njohur si apostull. Kjo ishte një nismë e Frymës së Shenjtë ([x]Aktet 13:2 & 4[/x]) që u njoh dhe u miratua nga kisha lokale ([x]Aktet 13:3 & 14:26-7[/x]). Megjithëse autoriteti shpirtëror varet të paktën pjesërisht nga ekzistenca e marrëdhënieve të drejta me autoritetet e tjera të urdhëruara nga Perëndia brenda kishës: thirrja apostolike është në thelb një thirrje e Zotit, siç thekson vetë Pali te Gal 1:1.

Mund të vërehet gjithashtu se të gjithë apostujt kishin shërbesa ndërlokale; duke u marrë me themelimin ose mbikëqyrjen e më shumë se një kishe. Kjo nuk do të thoshte domosdoshmërisht se ata udhëtonin shumë: na thuhet se ishin besimtarët e thjeshtë, jo apostujt, të cilët ishin përgjegjës për shpërthimin fillestar të jashtëm të kishës nga Jeruzalemi ([x]Aktet 8:1-4[/x]). James duket se e ka kaluar shumicën e kohës në Jerusalem: por letra e tij tregon shqetësimin e tij për të gjithë krahun hebre të kishës ([x]Jas 1:1[/x]).

Komenti i Palit në [x]1 Kor 9:2[/x] , ‘Edhe pse mund të mos jem apostull për të tjerët, me siguri unë jam për ju!’ është interesante, pasi tregon se Pali e shikonte apostullimin në terma relativë. Një burrë mund të mos shihet si apostull nga kisha në tërësi; por megjithatë bëhu apostull për një pjesë të tij. Këtë mendim e shohim edhe në [x]Gal 2:6-9[/x] ku vëren Pali, ‘Për Zotin, i cili ishte duke punuar në shërbimin e Pjetrit si apostull për judenjtë, ishte gjithashtu në shërbimin tim si apostull i johebrenjve.’ Duket se ka shkallë apostullimi, duke filluar nga kisha lokale deri te kisha mbarëbotërore. Nëse është kështu, duhet të jemi kaq të kujdesshëm në përdorimin e termit sot, përderisa jemi të kujdesshëm të përcaktojmë kufizimet e ministrive të tilla dhe të mos lejojmë që titulli të bëhet një mjet madhërimi personal.?

(Kthehu te përmbajtja / Vazhdo te lexosh)