Korroborazzjoni minn Mhux Christian Sorsi

nota jekk jogħġbok! Din il-paġna toffri sommarju qasir tal-informazzjoni disponibbli. Ikklikkja l-links ipprovduti għal aktar dettalji. Dawn jinkludu prova ta 'awtentiċità u ċitazzjonijiet aktar sħaħ.

1. X'għandna nistennew li nsibu?

Ftakar li issa qed inħarsu lejn sorsi mhux Insara. X'tip ta' evidenza storika għandna nfittxu? Jistqarr li Ġesù kien il-Messija, jew li qam mill-mewt? Ċertament le! Dawk li mhumiex Insara ma kinux jaċċettawha. Kien jikkontradixxi lil Lhudi, ideat Rumani u Griegi. Għalhekk nistennew li kittieba mhux Insara ma jkunux komplimentari.

Ftit ħafna testi sekulari jibqgħu ħajjin minn żmien Ġesù. Għalhekk irridu nistrieħu fuq sorsi minn ftit wara Ġesù. Xi wħud minn dawn it-testi jitkellmu dwar Ġesù. Ftit biss. Iżda n-numru tagħhom huwa kif mistenni. U l-affarijiet li jgħidu mhumiex kumplimentari.

Tacitus u Josephus huma tnejn mill-aqwa. It-testi huma rikonoxxuti bħala awtentiċi. Iż-żewġ kittieba huma magħrufa li jiċċekkjaw il-fatti tagħhom bir-reqqa.

Fil-passat kien hemm sorsi oħra. L-ideat tagħhom huma diskussi minn kittieba Kristjani aktar tard. Iżda t-testi oriġinali ntilfu.

Dawn kollha huma diskussi fil-qosor hawn taħt. Se niddiskutu wkoll xi sorsi sekulari u Lhud aktar tard.

2. Taċitus.

Taċitus kien storiku Ruman u kelliem pubbliku li għex minn madwar 55-120 E.K. Huwa rikonoxxut bħala wieħed mill-aqwa storiċi ta’ dik l-era. Jitkellem dwar in-Nar ta’ Ruma fis-sena 64 E.K. Imbagħad jgħid dan:

“Consequently, to get rid of the report, Nero fastened the guilt and inflicted the most exquisite tortures on a class hated for their abominations, called Christians by the populace. Christus, from whom the name had its origin, suffered the extreme penalty during the reign of Tiberius at the hands of one of our procurators, Pontius Pilatus, and a most mischievous superstition, thus checked for the moment, again broke out not only in Judaea, the first source of the evil, but even in Rome, where all things hideous and shameful from every part of the world find their centre and become popular.” (Annals 15.44.)

“Nero ried isikket din it-taħdita. Għalhekk ta tort lil grupp imsejjaħ “Insara”. Ordna li jiġu ttorturati. In-​nies kienu jobogħdu lill-​Kristjani minħabba l-​prattiċi diżgustanti tagħhom. Isimhom ġej minn ‘Kristu.’ Dan ir-raġel inqatel waqt il-renju ta’ Tiberju. Dan kien ordnat minn Ponzju Pilatu, il-Gvernatur. Is-superstizzjoni distruttiva waqfet għal xi żmien: imma mbagħad reġgħet bdiet. Imma mhux biss fejn beda l-ewwel fil-Lhudija. Issa Ruma wkoll. Bosta prattiċi tal-mistħija orribbli minn madwar id-dinja jidħlu f’din il-belt. U jsiru popolari.”

3. Flavius ​​Josephus.

Flavius ​​Josephus twieled fis- sena 37 E.K. Kien ġej minn familja Lhudija ta’ qassisin. Bassar li Vespasjan kien se jsir Imperatur ta’ Ruma. Għalhekk sar bħal iben Vespasjan u kien jismu Flavju. Fil-kotba tiegħu jsemmi lil Ġakbu li kien Ġesù’ ħu. Jitkellem ukoll dwar Ġwanni l-Battista. Iżda l-aktar famuż huwa l- “Testimonium Flavianum“ (Xhieda ta’ Flavius). Dan jiddiskuti Ġesù nnifsu. Ħafna mill-istudjużi jaqblu li xi partijiet minn dan it-test ġew emendati minn kummentatur Kristjan. Imma nistgħu nneħħu kompletament il-partijiet suspettużi. Kważi kull studjuż jaqbel li t-test li fadal hu miktub minn Josephus. U jaqra kif ġej:

“At this time there was Jesus, a wise man. For he was one who performed (surprising / wonderful) works, and a teacher of people who received the (truth / unusual) with pleasure. He stirred up both many Jews and many Greeks. And when Pilate condemned him to the cross, since he was accused by the leading men among us, those who had loved him from the first did not desist. And until now the tribe of Christians, so named from him, is not extinct.”

“F’dan iż-żmien kien hemm Ġesù. Kien bniedem għaqli. Huwa għamel affarijiet sorprendenti. Għallem it-tip ta’ persuna li tħobb ideat ġodda. Ġesù qajjem ħafna Lhud u ħafna Griegi. Pilatu kkundanna lil Ġesù biex imut fuq is-salib. Dan minħabba akkużi li saru kontrih mill-mexxejja tagħna. Imma dawk li ħabbtu mill-ewwel ma waqfux. U sa issa t-tribù tal-insara, jismu għalih, mhix estinta.”

4. Ċitazzjonijiet meħuda minn kotba mitlufa.

Il-mexxejja Kristjani matul it-tieni u t-tielet sekli kultant jissejħu ‘Missirijiet il-Knisja Bikrija’. Ħafna drabi jikkwotaw minn kitbiet preċedenti. Iżda xi kitbiet preċedenti issa huma mitlufa. Allura nafu biss x’jgħidulna ċ-ċitazzjonijiet. Eżempji huma:

• Ittra miktuba minn Ġustin Martri u mibgħuta lill-Imperatur Ruman Antonius. Huwa jirreferi għall-kont uffiċjali ta ‘L-azzjonijiet ta’ Ponzju Pilatu’. Jgħid li dan id-dokument jikkonferma li Ġesù għamel mirakli. U jikkonferma wkoll kif Ġesù miet.
• Kien hemm storiku msejjaħ ‘Tallus‘. Huwa għex fl-ewwel seklu. Meta Ġesù miet, is-sema sar mudlam. ‘Tallus’ sostna li kienet eklissi solari. Julius Africanus jirrapporta din l-idea. Imma Julius spjega għaliex huwa ħażin.
• Phlegon kien storiku li għex fit-tieni seklu. Julius Africanus isemmih. Isemmih ukoll it-teologu Oriġene. Phlegon jiddeskrivi wkoll dlam mhux tas-soltu u terremot kbir. Phlegon ammetta li Ġesù bassar ġrajjiet futuri.

5. Sorsi Oħra Bikrija Greko-Rumani.

Iż-żgħir Pliny kien qed jiggverna Bythinia fl-112 E.K. Jikteb ittra lill-Imperatur Trajan. Għandna kopja sħiħa tal-ittra ta’ Plinju. Għandna wkoll it-tweġiba tal-Imperatur. L-insara qed jiġu ppersegwitati. Plinju qatel lil xi wħud minnhom. Huwa jistaqsi: “Jekk persuna tiċħad Ġesù – x'għandi nagħmel?” Ħafna nies saru insara. Għalhekk huwa inkwetat.

Luċjan kien kittieb satiriku minn Samosata. Fis-sena 170 E.K. kiteb dwar raġel jismu Peregrinus. Peregrinus kien qarraq. Għal żmien twil ippretenda li hu Nisrani. L-insara kienu fiduċjużi u ġenerużi. Huwa kien greedy: għalhekk sar għani bi spejjeż tagħhom. “Dawn in-nies huma delużjonali, tara. Huma kkonvinċew lilhom infushom li se jgħixu għal dejjem. Dan jispjega d-disprezz tagħhom lejn il-mewt. U ħafna drabi huma volontarjament jissagrifikaw lilhom infushom għal xulxin. … mill-mument li huma ‘konvertiti’, jiċħdu l-allat tal-Greċja, joffru qima lill-‘għaqal’ li kien imsallab, u għix skond il-kmandi tiegħu, huma kollha aħwa.”

6. Letteratura Rabbinika.

Rabbi Lhud kitbu xi kummenti insultanti ħafna dwar Ġesù. L-insara kienu offiż. Nafu li numru minn dawn il-kummenti intilfu. Iżda ħafna mill-istudjużi jaqblu li xi rimarki antiki ħafna għadhom jeżistu. Ħafna studjużi Kristjani u Lhud jirrikonoxxu dan li ġej:

• Spjegazzjoni ta l-eżekuzzjoni ta’ Ġesù. (‘Talmud Babiloniż’, b.San. 43a.) Dan inkiteb fil-perjodu Tannaitic. (70-200CE).
• Konverżazzjoni bejn dixxiplu ta’ Ġesù u Rabbi Lhudi, (60-95CE). (‘Talmud Babiloniż’, Abodah Zarah 165, 17a.)/(‘Tosefta’, Hullin 2.24.) Miktub fil-perjodu Tannaitic.
• Xi drabi n-nies ma kinux jitkellmu Ġesù’ isem. Minflok jgħidu affarijiet bħal dawn: “Dak il-persuna partikolari hija iben illeġittimu ta’ adultera.” (‘Mishna’, Yebamoth 4.13.) Il-kelliem għex madwar 100 CE.
• Ġesù ġieli jiġi deskritt bħala “Ġesù, iben Pantera“. (Xi wħud jgħidu li ‘Pantera’ kien isem in-nannu. Oħrajn jgħidu ‘Pantera’ kien suldat Ruman. Oħrajn jissuġġerixxu li hija ċajta dwar Ġesù’ twelid verġni.) Storja waħda tirrakkonta dwar Rabbi li kien gidem minn serp. Raġel jgħid li jista’ jfejjaq lir-Rabbi. Imma jista’ jagħmel dan biss f’isem Ġesù. (‘Talmud Babiloniż’, Abodah Zarah 27b. Instab ukoll fi 4 postijiet oħra.) Dan għandu jkun ġara qabel is-sena 132 E.K.

7. Informazzjoni li tista' tiġi vverifikata.

It-testi Kristjani jinkludu ħafna storiċi, informazzjoni kulturali u lokali. Sas-​sena 150 E.K. il-​kundizzjonijiet f’Iżrael kienu differenti ħafna. Ħafna mill-Insara ma kinux jafu dwar il-kundizzjonijiet fi żmien Ġesù. Allura nistgħu niċċekkjaw l-awtentiċità tal-informazzjoni. Dan diġà ddiskutejna.

Konklużjoni

Spjegajna li kittieba mhux Insara se jkunu mhux kumplimentari. Dan huwa preċiżament dak li nsibu.

Iżda dawn il-kitbiet jikkonfermaw ħafna fatti ewlenin. Josephus u Tacitus huma tnejn mill-aqwa storiċi. Għandna kittieba oħra mhux Insara mill-ewwel u t-tieni seklu. Kollha jikkonfermaw il-fatti storiċi essenzjali dwar il-ħajja u l-mewt ta’ Ġesù. Jgħidulna l-ismijiet tal-kontemporanji tiegħu. Huma jitkellmu dwar il-knisja li Ġesù beda. Ir- Rabbi Lhud akkużaw lil Ġesù bis- sħaħ. Qed jammettu li Ġesù għamel mirakli.

Xi ħaġa oħra tidher ukoll minn dawn u kitbiet oħra ta’ wara. Għal ħafna sekli, Ġesù’ l-għedewwa ma ċaħdux il-fatti storiċi. L-Evanġelji ddeskrivew eżattament fejn u meta Ġesù twieled u miet. Jgħidu li uffiċjali tal-gvern xjentement qatlu raġel innoċenti. Saħansitra jgħidulna l-ismijiet ta’ dawk li kienu responsabbli. Ġesù’ l-għedewwa ma jiċħdux dawn l-affarijiet. Minflok, jgħidu li Ġesù kien inkwiet. Hekk għamel Ġesù’ kontemporanji jemmnu li Ġesù kien persuna storika reali? Ovvjament, għamlu.

Kittieba bikrija mhux Insara rari jsemmu lil Ġesù. Dan huwa dak li konna nistennew. Imma hemm biżżejjed. Jgħidu t-tip ta’ affarijiet li konna nistennewhom jgħidu. Huma minn sorsi awtentikati sew. U jikkonfermaw l- storiċità taʼ Ġesù lil hinn minn kull dubju raġonevoli. Tentattivi biex tiċħad l-istoriċità ta’ Ġesù huma relattivament reċenti. Pretensjonijiet bħal dawn ftit li xejn isibu appoġġ fost l-istoriċi.