Het evangelie van Thomas.

Wat is het?

Het Evangelie van Thomas is een vrij kort document, beweren te bevatten ‘de geheime uitspraken die de levende Jezus sprak en Didymos Judas Thomas optekende‘. Hoewel het enkele citaten bevat die Mattheüs en Lukas gemeen hebben, het wordt afgewisseld met andere toeschrijvingen die erop wijzen dat het is samengesteld door een sektarische splintergroep.

Alleen 3 exemplaren overleven. Twee fragmenten, geschreven in het Grieks, werden gevonden in Oxyrhynchus, Egypte, over 100 jaar geleden. De enige volledige tekst werd gevonden bij Nag Hammadi, Egypte, in 1945 en is een Koptische vertaling, ontdekt tussen een schat aan vroege gnostische geschriften.

Daten

De datering van Thomas is zeer speculatief en de meningen van wetenschappers lopen sterk uiteen. De Nag Hammadi-tekst dateert uit ca 340 ADVERTENTIE. De Oxyrhynchus-fragmenten zijn gedateerd rond 140 ADVERTENTIE, misschien eerder. Een aantal geleerden zijn van mening dat het een auteur uit de eerste eeuw is.

Het feit dat het aan Jakobus de Rechtvaardige een positie in het goddelijke plan der dingen toeschrijft die noch hij, noch Jezus zouden hebben onderschreven (zie hieronder), betoogt met klem dat de vroegst haalbare datum pas is enige tijd daarna Jakobus’ dood in 62 ADVERTENTIE (cf. Josephus, ‘Oudheden’, 20.9.1). Daarentegen, wij hebben goed bewijs dat Handelingen binnenkort werd voltooid voordat, of net daarna deze datum; en Lukas, Er wordt erkend dat Marcus en de geschriften van Paulus zelfs nog ouder zijn. Vandaar, op basis van datering, het Nieuwe Testament heeft de voorafgaande claim.

Tekstuele integriteit

Wat de echte datum ook is, de claim het werk te zijn van ‘Didymos Judas Thomas’ is niet geloofwaardig. Voor, hoewel Johannes ook verwijst naar ‘Thomas, genaamd Didymus’, de behandeling ervan alsof het verschillende namen zijn, verraadt de onwetendheid van deze onbekende auteur over het Aramees; voor ‘Didymus’ is gewoon een Griekse weergave van het Aramees, ‘Thomas’ (beide betekenen, ‘de tweeling’).

Sommige mensen (geen geleerden, algemeen!) beweren dat Thomas een zuiverder bron is dan de NT-evangeliën, omdat het niet vervalst was. Maar dit is historisch toetsbaar, en de feiten bewijzen dat niet.

Thomas bevat talloze uitspraken die in geen enkele evangeliebron voorkomen. Hoewel sommige hiervan echte citaten van Jezus zouden kunnen zijn, andere zijn duidelijk van latere oorsprong. Bijvoorbeeld:

12) De discipelen zeiden tegen Jezus, “Wij weten dat je ons gaat verlaten. Wie zal onze leider zijn?” zei Jezus tegen hen, “Waar je ook bent, je moet naar Jacobus de Rechtvaardige gaan, ter wille van wie de hemel en de aarde zijn ontstaan.”

Jakobus de Rechtvaardige was een van Jezus’ broers. Maar de evangeliën vertellen ons dat tijdens Jezus’ aardse bediening, zijn broers geloofden niet eens in Hem (John 7:5, Markering 3:21). Pas na zijn opstanding werden zij lid van de kerk (Handelingen 1:14), en James kreeg geleidelijk bekendheid, uiteindelijk werd hij de leidende ouderling van de kerk in Jeruzalem (Handelingen 12:17, 15:12 en 21:18). Tot dan toe was het niet zo, jaar na Jezus’ dood, dat hij de bijnaam ‘de Rechtvaardige’ kreeg’ vanwege de eerlijkheid waarmee hij conflicterende christenen behandelde, Joodse en heidense belangen. Zo, geheel afgezien van de onwaarschijnlijkheid dat Jakobus de reden voor de schepping zou zijn, dit citaat is duidelijk niet authentiek.

Het is ook mogelijk om de voortdurende vervalsing van Thomas op te sporen door de twee overgebleven bronnen te vergelijken. Kijk eens naar deze verklaring uit de latere Nag Hammadi-tekst:

“zei Jezus: Wie zoekt, moet niet ophouden met zoeken totdat hij vindt; en wanneer hij vindt, hij zal verbijsterd zijn (buiten zichzelf); en wanneer hij verbijsterd is, hij zal zich verbazen, en zal regeren over het Al.”

De taal hier is zeer gnostisch van toon, vooral in het gebruik van de term, ‘het Alles’. Echter, de eerdere Oxyrhyncus-fragmenten zeggen slechts:

“(zegt Jezus:) Laat hem die het ziet(ks) niet ophouden (zoeken tot) hij vindt; en wanneer hij vindt (hij zal) wees verbaasd, en geweest zijn (verbijsteren)deed, hij zal regeren; een(d regeert), hij zal (met betrekking tot)st.”

‘Het Alles’ is duidelijk een latere toevoeging en de uitdrukking die deze verving, ‘Hij zal rusten” doet denken aan Matteüs 11:28, “Kom naar mij, jullie allemaal die vermoeid en belast zijn, en ik zal jullie rust geven”. Het eerste deel van het gezegde is eveneens vergelijkbaar met Matteüs 7:7-8 en Lukas 11:9-10, “Vraag en het zal je gegeven worden; zoek en je zult vinden; klop en de deur zal voor u worden geopend. Want iedereen die vraagt, ontvangt; hij die zoekt, vindt … (enz.)”. Echter, zelfs in de eerdere weergave, het idee van verbazing (latere verbijstering) als een noodzakelijke stap op weg naar regeren lijkt het meer op het gnostische denken dan op de andere bekende leringen van Jezus.

Daarom, in plaats van te suggereren dat Thomas een zuiverdere bron is, het bewijsmateriaal geeft aan dat de tekst een geleidelijke aanpassing heeft ondergaan.

Nuttige lessen

Ondanks de duidelijk valse elementen, Thomas is van echte waarde voor geleerden omdat delen ervan ontleend lijken te zijn aan een bron die vergelijkbaar is met die gebruikt door de synoptische schrijvers. Waar de teksten wel overeenkomen met de Evangeliën, deze kunnen aanwijzingen geven over de exacte formulering van het oorspronkelijke Aramees, zoals Jezus gesproken heeft. Uit tekstanalyse blijkt dat sommige citaten zelfs een betere weergave van het Aramees kunnen geven dan die in de Evangeliën: hoewel in andere gevallen, de evangelieversies lijken beter te zijn.

Blijkbaar, het is zeer wenselijk om te streven naar een zo accuraat mogelijke weergave van Jezus’ originele woorden. Echter, we moeten altijd in gedachten houden dat dit soort verschillen tamelijk marginaal zijn, en hebben geen groter effect op de algemene boodschap dan de talrijke varianten van hedendaagse vertalingen.

Twijfelachtige beweringen

Echter, Sommige geleerden hebben geprobeerd Thomas als ‘bewijs’ te gebruiken’ om de theorie te ondersteunen dat zowel het evangelie als de evangeliën zijn overgenomen van een eerder verhaal ‘Evangelie van uitspraken’ dat naar verluidt de ‘waarheid’ bevatte’ uitspraken van Jezus. De theorie van een ‘Q’ bron voor de synoptische evangeliën wordt besproken ergens anders. Wat hier relevant is, is na te gaan in hoeverre Thomas zelf een dergelijk idee werkelijk ondersteunt.

Er wordt beweerd dat er ongeveer 30% correlatie tussen uitspraken gevonden in Thomas en die in Matteüs en Lucas; en dat de uitspraken die in alle drie voorkomen, afkomstig zijn uit het Evangelie der Gezegden. Als het werkelijk bekend was dat deze uitspraken uit één enkel document afkomstig waren, dit zou een redelijke conclusie kunnen zijn. Echter:

• Het ‘Evangelie van de uitspraken’ is een puur hypothetische constructie: er is geen hard bewijs dat het ooit daadwerkelijk heeft bestaan.
• Thomas is veel korter dan zelfs het evangelie van Marcus; en dit cijfer betekent 30% van Thomas: niet andersom. Enorme hoeveelheden zijn anders dan alles in de evangeliën.
• Een correlatie tussen documenten maakt het waarschijnlijk dat er een soort overeenkomst bestaat tussen hun bronnen. Hoe deze gemeenschappelijkheid tot stand is gekomen, wordt niet verteld. Deze uitspraken zijn betekende uit een gemeenschappelijke bron komen (Jezus zelf); Dus, zelfs als er veel accounts waren, er zou nog steeds een aanzienlijke hoeveelheid gemeenschappelijk materiaal worden verwacht. En, zoals eerder opgemerkt, Lucas erkent het bestaan ​​van niet slechts één geschreven bron, maar veel.
• De feitelijke correlatie is veel zwakker dan deze beweringen suggereren. Sommige passages lijken erg op elkaar: andere lijken op delen van uitspraken uit de evangeliën. Maar er is geen duidelijk verband in de volgorde van presentatie.
• Gezien het bovenstaande, daar zijn de meeste geleerden het over eens, welk brondocument de schrijver van Thomas ook heeft gebruikt, het was niet hetzelfde als dat gebruikt wordt door de evangelieschrijvers.
• De omgekeerde gevolgtrekking gemaakt door sommige voorstanders van deze theorie, namelijk dat elk gezegde gevonden wordt in Matteüs en Lucas, maar niet Thomas, is geen echte uitspraak van Jezus, is zeer onwaarschijnlijk. Liever, het is redelijk om te concluderen dat hetzelfde gezegde in twee of meer evangeliën voorkomt, maar niet Thomas, werpt alleen maar verdere twijfel op aan de anderszins niet-ondersteunde theorie die zij uit één enkel brondocument hebben gehaald.

Merk op dat dit niet wil zeggen, tussen de andere documenten waarnaar Luke verwijst, een document vergelijkbaar met Q of het Evangelie der Gezegden kan niet hebben bestaan ​​en als bron zijn gebruikt: het zou kunnen zijn. Maar zo'n hypothese, ontwikkeld op basis van de overeenkomsten tussen deze documenten, kan niet legitiem worden behandeld alsof het een vaststaand feit is, geeft de gebruiker het recht om alle niet-conforme passages als niet-authentiek te verwijderen. Een dergelijk argument is veel te cirkelvormig in zijn redenering.

Conclusie

Samengevat, Thomas is een interessant document dat van grote waarde is voor tekstanalisten. Maar, omdat er weinig bewijsmateriaal in zit, is duidelijk niet wat het beweert te zijn en heeft geleden onder vervalsing, het heeft geen echte theologische waarde. De veronderstelde bron ervan is eigenlijk een reconstructie, voornamelijk gebaseerd op de Evangeliën, dus welke aanspraak op authenticiteit het ook kan maken, is hiervan afhankelijk. bijgevolg, er is geen geldig intellectueel argument om Thomas te citeren als reden om enig materiaal uit de NT-evangeliën te verwerpen.

Terug naar hoofdartikel.