Tirî tirş

Bavvan tirî tirş xwarine, û diranên zarokan li ser qeraxê têne danîn. (Ezekiel 18:2)

Ev ne li ser çîroka navdar a Aesop ya xezalê ye ku nekarî bigihîje tirî û bi îdîaya ku ew bi her awayî tirş bûne çû.. Ew celebek cûda hincet-çêkirinê nîşan dide. Gotina cihûya ku li jor hatî gotin jî hincet e: lê ji celebek pir naziktir…

Koka wê di gotinek ku ji hêla Xwedê ve hatî çêkirin de heye:

“Yahowa! Yahweh, Xwedayê dilovan û dilovan, hêdî bi hêrs, û bi hezkirina dilovanî û rastiyê pir e, hezkirina hezkirinê ji bo hezaran, efûkirina neheqî û bêîtaetî û gunehan; û ew ê bi tu awayî sûcdar paqij neke, seredana neheqiya bav û kalan li ser zarokan, û li ser zarokên zarokan, li ser nifşê sêyemîn û çaremîn. (Exo 34:6-7)

Em gişt hez dikin biteyên ku li ser hezkirin û baxşandina Xwedê diaxivin. Lê em ditirsin gava ku Xwedê wê hingê dibêje ku ew ê sûcdar paqij neke. Eger em sûcdar bin? Ma ev tê wê wateyê ku em nikarin werin efû kirin? Lê ew kêşeya dawî ye ku bi rastî digihîje me. Ev çi ye ku Xwedê zarokan ji ber tiştên ku dê û bavên wan kirine ceza dike?

Ka em bi ya herî hêsan dest pê bikin. Gotina 'bi tu awayî sûcdar paqij neke' hewldanek e ji bo wergerandina biwêjeke Îbranî ku bi rastî dixwîne., "ne em dizanin,”ku em dizanin tê wateya 'bûn (an çêbikin) paqij.’* Ducarkirina peyvê wateya paqijkirina bi tevahî vedihewîne. Bi rastî bikaranîna peyva "sûc" an "sûcdar" tune:' lê ev ji hêla hewcedariya paqijkirinê ve tê destnîşan kirin. Lebê, neyînî nîşan dide ku, tevî haziriya Xwedê ya efûkirinê, tiştek heye ku lêborîn nikare bike. Xwedê rabirdûyê venagere û wisa nake ku ew tişt qet nebûne. Bexşandina Xwedê dikare bi me re têkiliyek wusa nêzîk bi wî re vegerîne ku mîna ku me qet guneh nekiribe.. Lê kiryarên me yên berê hîn jî encamên xwe hene; û em ê bi wan re rû bi rû bimînin.

Ya ku me digihîne beşa dawî ya daxuyaniyê. Xwedê çawa ‘neheqiya bav û kalan li zarokan dike,’ û çima? Peyva Îbranî ya ku 'serdan' hatiye wergerandin ev e hevdan. Wateya bingehîn ew e, pir bi kurdî, 'serîlêdan (bi niyeta dostane an dijminane).’ Bi analogî dikare were wateya ‘çavdêrîkirin, komkirin, biha, lênêrîna ji bo, bedestnexistin, diravdan, hwd.’* Bi taybetî bala xwe bidin ku peyv diyar nake ka mebest dostanî ye an dijminatî ye: lê ew ji me re vedibêje ku Xwedê berjewendiyek kesane di pêvajoyek ku tê de xeletiyên bav û kalan bandorek domdar li ser jiyana zarokan dike..

Dê di vê nuqteyê de hêsan be ku meriv bi tenê îdia bike ku Xwedê tenê çavdêrek veqetandî ye ji encamên ku ji hêla bav û kalan ve bi ser zarokan de hatine.; û ku ew bi xwe tu berpirsiyarî li ser wan nagire. Lê ew ê pir-hêsankirinek cidî be. Di vê beşê de, Xwedê bi eşkere tevlêbûna wî di vê pêvajoyê de qebûl dike. Û di Peymana Kevin de jî çend bûyer hene ku tevlêbûna Xwedê tê vê wateyê ku zarok ji ber kirinên bavê mirine.. Bo nimûne, heke 3 zilaman li hember Mûsa serhildan kirin, û hemû malbatên wan, di erdhejê de mir (Numbers 16:1-33). Û gava ku Dawid bi Bathsheba re zînayê kir, zarokê yekem ê wê yekîtiyê mir (2 Samuel 12:14-23). Îcar çima ev bû?

The Legacy Problem

Civaka wan rojan bi giranî baviksalarî bû. Baweriya jiyana axretê bi tu awayî gerdûnî nebû; ji ber vê yekê mêr wate û armanca xwe ya dawîn a jiyanê ji hebûnên xwe û, bi taybet, neviyên wan. Zarokên mêrekî garantiya wî ya navûdengek mayînde bûn. Û ji ber ku tu planên teqawidiyê yên dewletê tune bûn, zarokên wî, û dibe ku nevî û neviyên wî (nifşên sêyemîn û çaremîn) di pîrbûnê de jî ewlekariya wî bûn. Di civakên wiha de dilsoziya malbatê pir xurt bû. Ger endamê malbatê (bi taybetî pîrek) sivik bûne yan jî zirar dîtine, endamên din ên malbatê bi namûsa xwe hisiyan ku tola wan hilînin. Îro jî, di civakên bi vî rengî de, neyartiya xwînê dikare bi nifşan bidome.

Zilam dê ber bi dirêjahiyê ve biçin, kuştin jî tê de, da ku rêz û îtîbara xwe ya malbatî ewle bikin. Bi pîvanên exlaqî û olî yên pir cihêreng û 'hêzkirin rast e' pir caran prensîba serdest e, Cezayên tund gelek caran yekane rêya ferzkirina fermanê bûn. Û di civakeke wiha de, mirin gelek caran wekî cezayê dawîn nehat dîtin: di şûna wê de ew bû ku nav û mîrateya zilamek bi tunebûna mîrateyên sax ve were xera kirin..

Dema ku zilam li hember Mûsa serî hildan, eger ew bi tena serê xwe bihatana cezakirin wê serhildan bi zarokên wan ve bibûya. Ji ber vê yekê Mûsa gazî Xwedê kir ku bi rakirina tevahiya malbatên wan meseleyê biqedîne. Not, lebê, ku ev nayê wê wateyê ku jin û zarok mehkûmî dojehê bûne. (Di beşê de diyar dike ku ew bi saxî ketine nav 'kolê': lê ev peyva Îbranî 'Şeol' e,’ ku cihê ku mirî li benda dîwana Xwedê ne, destnîşan dike). Ne jî nîşanek heye ku Xwedê nefret li zarokê Dawid yê neqanûnî kiriye. Mesele ew bû ku mesela Dawid wê pêşanek xeternak bikira û bahaneyek mezin bida dijminên Xwedê.. Lê gava Silêman piştî zewaca Dawid bi Bathsheba re çêbû, Xwedê navek taybetî da wî - 'Jedîdya,' ('ji aliyê Xwedê ve tê hezkirin') - wekî erêkirina ku wî xeletiyên berê yên Dawid li hember zarok negirt.

Lîstika sûcdar

Hewldana guheztina sûcê xerabiyên xwe bi qasî nijada mirovan kevn e. Adam: 'Ew ne ez bûm - ew jina ku te da min bû.' Hewa: ‘Mar bû.’ Îlahiyatnas û gumanbar: 'Çima di serî de mar û dar li baxçe bûn?'

Me dît ku Xwedê di van mijaran de berpirsiyariya xwe ya kesane nahêle. Bi eşkere, heke Xuda zana be, divê wî pêşbînî bikira ku dê çi bibe. Lê armanca Xwedê civakek evîn û bihevrebûnê ye; û ev ne mimkûn e heya ku mirov azad nebin hilbijêrin ka ew ê ji bo armancên xwe yên xweser an ji bo qenciya yên din bijîn.. Ger em baş hilbijêrin, em hemû pîroz in. Ger em xirab hilbijêrin, yên din dê cefayê bikişîne û wusa, di dawiyê de, em ê.

Divê em çu carî nehêlin ku lîstika sûcdar me ji sûcdarê sereke dûr bixe - yê ku di her rewşek diyarkirî de bi zanebûn bijarek xweser dike.. Ku me vedigerîne tiriyên tirş.

Îsraêliyên roja Hezeqêl lîstika sûcdarkirinê dilîstin. Sedema wan hebû ku gilî bikin. Li pey padîşahên xerab milet anîbû ber wêranbûnê û ew êşa encamên gunehên bavê xwe dikişandin.. Ji ber vê yekê wan fikra ku Xwedê bi kesane 'serdana gunehên bav û kalan li ser zarokan digirt,’ hêrsa xwe ji bo gunehên bav û kalên xwe yên mirî derdixist. Ew ne sûcê wan bû; tiştekî ku ew dikarin li ser wê tune bû; û ne adil bû!

Lê ev ne rast bû.

Restorasyon - lêdana dilê Xwedê

Xwedê ji ber gunehên bavê Îsraêliyan hêrs nebû: lê ji ber ku wan ew berdewam dikirin (û guhertoyên xwe lê zêde dikin). Ev çerxa xerab e ku pir caran ji mînakek dêûbavî ya xirab derdikeve. Zarok dibin qurban, paşê diçin mexdûran, her dem xwe bi hinceta ku dê û bavên wan li wan kirine ev e.

Erê, ew êşa encamên xwezayî yên gunehên bavê xwe dikişandin: û rêça restorasyonê dê ne hêsan be. Lê dilê Xwedê li hember me ew e, em çiqas nizim bin jî, ew dixwaze me dîsa rake. Û ji ber vê yekê ew peyva ‘tiriyê tirş’ red dike û vê peyamê di Hezeqêl de dinivîse., beş 18.

Mirovê ku ya rast û rast dike, rastdar e; û bê guman dê bijî. (na 18:4-9)

Ger kurê wî yê tund û xerab hebe, ew kur dê ji ber xerabiya ku kiriye bimire. Ew ê sûcê kur bi xwe be. Lê eger ew di dorê de kurê wî hebe ku, xerabiya kiryarên bavê xwe fêm kir, tercîh dike ku biçe riya Xwedê, wê demê ew kur wê bê guman bijî. (na 18:10-17)

Yê ku guneh dike dimire. Kur sûcê bavê xwe nake, ne jî bavê zarokê. Rastiya rastdaran ji wan re tê hesab kirin, û xerabiya xeraban li wan tê kirin. (na 18:20)

Lê eger yekî xerab ji riyên xwe yên xerab bizivire û di şûna Xwedê de here, ew ê nemirin. Sûcên wan ên berê dê li dijî wan neyê kirin. Ew ê ji ber kirinên xwe yên rast bijîn. Xwedê daxuyand ku ew ji mirina xeraban qet kêfxweş nabe: lebê, gellek, kêfxweş e ku ew tobe dikin û dijîn. Lê heke mirov ji bo jiyanek xirab dev ji tevgera xwe ya rast a berê berde, qenciyên wan ên berê êdî tu tiştî nahesibînin. Ew ê ji bo xerabiya ku niha dikin bimirin. (na 18:21-24)

Ji ber vê yekê Xwedê dua dike, “Xwe ji hemû sûcên ku we kirine xilas bikin, û dilekî nû û ruhekî nû bistînin. Çima hûn ê bimirin, gelê Îsraîlê? Çimkî kêfa min ji mirina kesî nayê, XUDANê Serwer dide zanîn. Tobe bike û bijî!” (na 18:31-32 NIV)

Çawa ku Îsraêlî ji ber gunehên xwe û bavê xwe dîl tên girtin, Xwedê hê jî li ser çavan e (serdan kirin) wê, û ji wan re peyama rihetî û hêviyê tîne:

'Xanan ava bikin û bi cih bibin. Baxçeyan biçînin û tiştên ku hûn di wan de çêdikin bixwin. Bizewicin û bibin xwedî zarok. Paşê bila zarokên we bizewicin, da ku ew jî bibin xwedî zarok. Divê hûn hejmaran zêde bikin û kêm nekin. Ji bo qenciya bajarên ku min hûn kirine girtî bixebitin. Li ser navê wan ji min re dua bikin, ji ber ku eger ew dewlemend bin, hûn ê jî dewlemend bin.

'Dema ku heftê salên Babîlê bi dawî bibin, Ez ê xema xwe ji bo we nîşan bidim û soza xwe ya vegerandina we bi cih bînim. Ez tenê planên ku min ji bo we hene dizanim, plan dike ku ji we re bextewariyê û ne felaketê bîne, plan dike ku pêşeroja ku hûn jê hêvî dikin bînin. Hingê hûn ê gazî min bikin. Hûn ê werin û ji min re dua bikin, û ez ê bersiva te bidim. Hûn ê li min bigerin, û hûnê min bibînin, çimkî hûnê bi hemû dilê xwe li min bigerin. Erê, Ez dibêjim, hûn ê min bibînin, û ezê te vegerînim welatê te. Ezê we ji her welatî û ji her cihê ku min hûn lê belav kirine bicivînim, û ezê we vegerînim welatê ku min hûn jê re şandibûn sirgûnê. ez, XUDAN, axivîn.' (Bo 29:5-7,10-14. GNB)

Wiha, erê, em rastî encamên xeletiyên dê û bavên xwe tên. Lê ya ku dê me diyar bike an jî çarenûsa me diyar bike ne ev e. Ew bersiva me ya kesane ji Xwedê re ye, yê ku her gav bi hesreta te pîroz bike û bi xwe re têkiliyek evînê vegerîne, da ku ji we re bibe alîkar ku hûn serfiraz bibin û ji bo pêşerojê hêviyek nû bidin we.

* Lihevhatina Analîtîk a Strong.