Potwierdzenie ze źródeł niechrześcijańskich – Zastrzeżenia i odpowiedzi
Uwaga:. Ta strona nie ma jeszcze “Uproszczony angielski” wersja.
Tłumaczenia automatyczne opierają się na oryginalnym tekście w języku angielskim. Mogą zawierać istotne błędy.
A co z Justusem z Tyberiady?
Justus był żydowskim historykiem żyjącym w I wieku. Jego nazwisko nie pojawia się na liście możliwych źródeł, ponieważ nie zachowały się żadne kopie jego dzieła. jednak, Focjusz, patriarcha Konstantynopola z IX w, mówi nam, że nie wspomniał ani razu o Jezusie. Stwierdzenie to jest często zniekształcane poprzez przytoczenie tylko połowy zdania i twierdzenie, że było to wyrazem „zaskoczenia”.’ ze strony Focjusza: Ale, jak wynika z pełnego tekstu, to nic takiego.
“Czytałem chronologię Justusa z Tyberiady, czyj to tytuł, [Chronologia] królowie Judy, którzy następowali po sobie. Ten [Justus] wyszedł z miasta Tyberiady w Galilei. Swoją historię rozpoczyna od Mojżesza, i zakończy je dopiero po śmierci Agryppy, siódmy [linijka] z rodziny Heroda, i ostatni król żydowski; który objął rządy Klaudiusza, rozbudował go za czasów Nerona, i jeszcze bardziej wzmocniony przez Wespazjana. Zmarł w trzecim roku panowania Trajana, gdzie kończy się także jego historia. Mówi bardzo zwięźle w swoim języku, i nieznacznie pomija te sprawy, przy których najbardziej trzeba było nalegać; i bycie pod wpływem żydowskich uprzedzeń, gdyż w istocie sam był także Żydem z urodzenia, ani słowem nie wspomina o pojawieniu się Chrystusa, albo co mu się przydarzyło, lub o cudownych dziełach, których dokonał. Był synem pewnego Żyda, który miał na imię Pistus. Był mężczyzną, jak go opisał Józef Flawiusz, o najbardziej rozrzutnym charakterze; niewolnikiem zarówno pieniędzy, jak i przyjemności. W sprawach publicznych był przeciwieństwem Józefa Flawiusza; i jest to powiązane, że knuł przeciwko niemu wiele spisków; ale ten Józef Flawiusz, chociaż często miał wroga pod swoją władzą, zganił go jedynie słowami, więc wypuść go bez dalszej kary. Mówi też, że jest to historia, którą napisał ten człowiek, dla głównego, wspaniały, i głównie co do tych fragmentów, w których opisuje wojnę Rzymu z Żydami, i zdobycie Jerozolimy.” (Biblioteka, Kod 33)
Na szczególną uwagę zasługują trzy punkty:
- Wszystko to tak naprawdę nam mówi, że jest to kopia Justusa z IX wieku’ dzieło nie zawierało żadnej wzmianki o Jezusie. Biorąc pod uwagę, że wiadomo, że nastroje antychrześcijańskie zostały usunięte z innych źródeł żydowskich, nie możemy być pewni, że Justus’ praca nie była traktowana w ten sam sposób.
- Niektórzy źle poinformowani krytycy mylą Focjusza z biskupem Tyru żyjącym w V wieku, i twierdzą, że chrześcijanie zniszczyli Justusa’ działał po nawróceniu Konstantyna. Wyraźnie, tak nie jest, jako Justus’ praca jest nadal dostępna dopiero w IX wieku. Prawdopodobnie bardziej, było po prostu za mało kopii stworzony, aby wytrzymać niszczące działanie czasu.
- Focjusz ma czelność odnotować fakt, że nie znalazł żadnej wzmianki o Jezusie. Czy mamy zatem odrzucić jego inne uwagi dotyczące obiektywności Justusa?’ praca, zwłaszcza, że wspiera ich sam Józef Flawiusz, w dodatku do drugiego wydania Starożytności?
W rezultacie, zmuszeni jesteśmy opierać się na źródłach świeckich z nieco późniejszej daty. Jak wygodne!
Bynajmniej! Cenzura zawsze była jedną z największych przeszkód na drodze do prawdy, milczenie jest często postrzegane jako jeden z najskuteczniejszych sposobów tłumienia poglądów, z którymi się nie zgadza. Niestety, Jednakże, trzeba przyznać, że w tej sprawie zawinili także późniejsi chrześcijanie. Wiadomo, że wiele wczesnych wzmianek o Jezusie w pismach żydowskich miało charakter wrogi, aż do jawnego obelgi: i gdy chrześcijaństwo zyskało przewagę w Cesarstwie, wiele z nich zostało celowo stłumionych. Do nich, sprawa nie była historyczna (w tamtym czasie nikt nie wątpił w historyczność Jezusa); postrzegano to jako prostą sprawę zapobiegania bluźnierstwu. Obecnie, żałujemy, że nie odnieśli mniejszego sukcesu!
To systematyczne niszczenie literatury niechrześcijańskiej przez chrześcijan wprowadziło nas w średniowiecze.
W rzeczywistości, chociaż za niektórych cesarzy chrześcijańskich doszło do zniszczenia literatury pogańskiej, działania te były skierowane głównie przeciwko konkretnym praktykom pogańskim lub herezjom chrześcijańskim i nie wydają się mieć większego wpływu na dostępność literatury klasycznej. Również, było ono znacznie mniej systematyczne niż niszczenie literatury chrześcijańskiej przez cesarzy niechrześcijańskich. Zazwyczaj, pisma klasyczne były wysoko cenione, a ich zachowanie w dużej mierze wynikało ze zbiorów przechowywanych w różnych instytucjach chrześcijańskich. Na Zachodzie, utrata tekstów była przede wszystkim skutkiem zawirowań politycznych i społecznych, jakie towarzyszyły rozpadowi Cesarstwa Rzymskiego. Na prawosławnym chrześcijańskim Wschodzie, były zawsze swobodnie dostępne, zarówno pod panowaniem Bizantyjczyków, jak i później pod panowaniem muzułmańskim; i to właśnie stamtąd pochodziły głównie dokumenty, które napędzały renesans.
Najgorszym przykładem było spalenie wielkiej biblioteki aleksandryjskiej.
To kolejna popularna dezinformacja. Biblioteka Aleksandryjska już w latach podupadała 48 p.n.e., kiedy doznał pierwszego poważnego pożaru podczas najazdu Juliusza Cezara na miasto. Większość historyków uważa, że większość jego dokumentów zaginęła w tym czasie. Niektóre z tych, które przetrwały, zostały zabrane do bibliotek w Rzymie w I wieku naszej ery. Główne Muzeum i biblioteka zostały całkowicie zniszczone, wraz z dużą częścią miasta, przez cesarza Aureliana w 273 OGŁOSZENIE. Dalsze zniszczenia zostały później wyrządzone miastu przez Dioklecjana. Wszystko to poprzedzało dojście chrześcijaństwa do władzy pod rządami Konstantyna.
Mała biblioteka córki, znany jako „Serapeum”, mógł przetrwać do tego czasu lub nawet później 391 OGŁOSZENIE, kiedy pogańska świątynia, w której się znajdowała, została zniszczona przez patriarchę Teofilisa na rozkaz cesarza Teodozjusza; ale to tylko domysły, gdyż nie ma jednoznacznej wzmianki o losach biblioteki.
Nazywa także chrześcijaństwo śmiercionośnym przesądem, i twierdzi, że chrześcijanie dopuścili się okropnych zbrodni!
Takie było ogólnie przyjęte postrzeganie chrześcijaństwa w społeczeństwie rzymskim; i wtedy, tylko odważny człowiek sprzeciwiłby się temu otwarcie. Dzikie prześladowania Nerona w 64 OGŁOSZENIE, po nim nastąpił Domicjan w 96 OGŁOSZENIE, i nawet wtedy, gdy nie stawia się czoła prześladowaniom, Chrześcijanie w dalszym ciągu byli traktowani z niechęcią za odmowę oddawania czci Cezarowi lub bogom Rzymu.
Ten komentarz jest, oczywiście miał na celu zasiać ziarno wątpliwości, że być może chrześcijaństwo rozwinęło się do swojej obecnej formy z bardziej wątpliwych początków. To, jeśli cokolwiek, sytuacja była odwrotna, co widać w Liście Klemensa Rzymskiego do Koryntian, datowany ok. 96OGŁOSZENIE:
“… na które powoli zwracaliśmy uwagę … ten haniebny i bezbożny podział, co jest tak obce duchowi wybranych Bożych, a mimo to kilka upartych i lekkomyślnych osób pobudziło go do takiego szaleństwa, że przez to mówi się bardzo źle o Twoim imieniu, niegdyś tak powszechnie czczony i tak słusznie umiłowany przez wszystkich ludzi. … Bo kto kiedykolwiek wśród was przebywał i nie dowiódł cnoty i stanowczości waszej wiary lub nie dziwił się trzeźwości i szacunku waszej chrześcijańskiej pobożności? albo nie powiedziałeś o twoim szlachetnym usposobieniu gościnności? … Wszystko, co robiliście, było bezstronne co do osób; … poddaliście się swoim władcom … Młodym ludziom nakazywałeś trzeźwe i przyzwoite myśli; kobietom, które nakazałeś, aby wypełniały wszystkie swoje obowiązki z nienagannym, przyzwoitym i czystym sumieniem, oddając swoim mężom należną im miłość …”
jednak, nie jesteśmy całkowicie polegani na chrześcijańskich dowodach, aby potwierdzić, że chrześcijanie nie byli złoczyńcami, za jakich ich przedstawiała propaganda. Zarówno pisma Pliniusza Młodszego, jak i Lucyna z Samosaty (które będziemy przeglądać później w tej sekcji) potwierdzają prawy charakter moralny pierwszych chrześcijan. Ich jedyne prawdziwe błędy, z rzymskiego punktu widzenia, były ich tak zwane „przesądy”.’ wiary w zmartwychwstanie umarłych i boskość Chrystusa, i ich „ateizm”.’ zaprzeczanie bogom rzymskim i boskości Cezara.
Ale cesarskie archiwa nigdy nie zadzwoniłyby do Jezusa, 'Chrystus', a Piłat był prefektem, nie prokurator.
Zaskakująco, niektórzy uczeni cytują to tak, jakby był to poważny dowód chrześcijańskiej interpolacji. Nikt jednak nie sugeruje, że archiwa cesarskie rzeczywiście nazywały go Chrystusem; a Tacyt z trudem potrafił wyjaśnić pochodzenie słowa „chrześcijanie”.’ bez używania imienia, mógłby?
Jeśli chodzi o określenie „prokurator”.’ jest zaniepokojony, chociaż ogólnie odnosiło się to do urzędnika finansowego prowincji, używano go także do określenia namiestnika rzymskiej prowincji trzeciej klasy, jak Judea. Józef Flawiusz, Na przykład, zwykle używa tego terminu w ten sposób. (Fragment „Jakuba Sprawiedliwego’ zaczyna się, “A teraz Cezar, na wieść o śmierci Festusa, wysłał Albinusa do Judei, jako prokurator.”) jednak, żaden z pisarzy Nowego Testamentu nie używa tego terminu, wolę nazywać go „gubernatorem”; Więc, jeśli cokolwiek, przemawia to przeciwko temu, że jest to interpolacja chrześcijańska.
Cały Tacyt’ księgi traktujące o okresie po oblężeniu zaginęły w tajemniczy sposób. Dlaczego? Sulpicjusz Sewer, w V wieku, mówi, że Rzymianie zniszczyli Świątynię Jerozolimską, aby nie stała się inspiracją dla Żydów i chrześcijan. Skąd wiedział? Zostały zniszczone, aby stłumić wiedzę, że chrześcijanie byli związani z Żydami i walczyli u ich boku w wojnie żydowskiej?
Bardzo fantazyjne! Ponieważ Dzieje Apostolskie nam to mówią, przed zniszczeniem świątyni, w Jerozolimie była silna obecność chrześcijan pochodzenia żydowskiego, że ich kult był zorientowany na świątynię, i że pod wpływem Jakuba Sprawiedliwego rozwinęła się słuszna miara wzajemnej tolerancji, co tu było tłumić? W pierwszych dniach buntu chrześcijanie mogli stanąć po stronie Żydów. jednak, gdy wojska rzymskie nacierały na Jerozolimę, chrześcijan, pamiętając o Jezusie’ proroctwa, opuścił miasto. Żydzi uważali ich za zdrajców z tego powodu, a Jezus stał się imieniem znienawidzonym. Zatem, gdyby była jakakolwiek wzmianka o współpracy żydowsko-chrześcijańskiej Tacyta, musiało to być przed oblężeniem, nie po tym.
The … Świadectwo Flawiana … pojawia się we wszystkich zachowanych wersjach Józefa Flawiusza …
O nie, tak nie jest! To rosyjskie fałszerstwo!
To bardzo częsta nieprawdziwa informacja. Tak zwany rosyjski lub słowiański fragment Józefa Flawiusza to coś zupełnie innego. Jest to obszerna interpolacja, którą można znaleźć w kilku rosyjskich i rumuńskich wersjach „Wojny żydowskiej”.’ – nie „Starożytności”.’ (we wszystkich znanych kopiach, w których można znaleźć Testimonium Flavianum). Jest to echem tekstu Testimonium (jedną z możliwych przyczyn zamieszania między nimi) ale z kilkoma dodatkami o wyraźnie chrześcijańskim charakterze. Kilku uczonych sugeruje, że mogło to opierać się na starszym źródle: ale niewiele jest dowodów na poparcie tej tezy; a dominuje pogląd, że został dodany około X lub XI wieku.
Wiadomo, że samo Testimonium Flavianum istniało w dzisiejszej formie od IV wieku naszej ery, kiedy był cytowany przez Euzebiusza w jego Historii Kościoła. Znany jest tylko jeden wariant. Arabska historia świata z X wieku, “Kitab al-‚Unwan”, napisany przez Agapiusza, chrześcijański melchicki biskup Hierapolis, w Azji Mniejszej, przypisuje Józefowi Flawiuszowi następującą interpretację:
“W owym czasie żył pewien mądry człowiek, którego zwano Jezusem. Jego zachowanie było dobre, I (On) było wiadomo, że jest cnotliwy. I wielu ludzi spośród Żydów i innych narodów zostało jego uczniami. Piłat skazał Go na ukrzyżowanie i śmierć. Ale ci, którzy zostali jego uczniami, nie porzucili jego uczniostwa. Opowiadali, że ukazał się im trzy dni po swoim ukrzyżowaniu, i że żył; w związku z tym być może był Mesjaszem, o którym prorocy opowiadali cuda.”
Ta wersja jest znacznie mniej chrześcijańska. Niektórzy uczeni sugerują, że może to nawet odzwierciedlać Józefa Flawiusza’ oryginalne sformułowanie: inni jednak rozważają sugestię: „być może był Mesjaszem”.’ oznacza, że został on również edytowany. jednak, ponieważ nic więcej nie wiadomo na temat wersji Józefa Flawiusza, z której Agapius zaczerpnął ten cytat, dyskrecja naukowa podpowiada, że powinniśmy skupić naszą analizę na tekście standardowym, którego rodowód można prześledzić 6 wieki wcześniej.
Podstępny, to nie był on?
Podstępny? A jednak na tyle naiwny, aby uwzględnić tak rażąco oczywiste chrześcijańskie wstawki jak, „jeśli w ogóle można go nazwać człowiekiem”, „On był Chrystusem’ I, „Trzeciego dnia ukazał się im, mieć życie na nowo, jak przepowiedzieli prorocy Boga’? Aby wydawało się to choć trochę prawdopodobne, należy postawić hipotezę co najmniej dwóch interpolatorów – pierwszy jest niesamowicie przebiegły i sprytny, i zadawał sobie wiele trudu, aby jedynie zapisać dla potomności, że Jezus był przywódcą sekty mesjańskiej, zabity na rozkaz rzymski, o którym ledwie warto było wspomnieć. (Czytaj dalej w głównym artykule, aby zobaczyć, jak wygląda Testimonium bez oczywistych interpolacji). Wcale nie jest zbyt mądry, kiedy o tym pomyślisz!
Józef Flawiusz’ oryginalne odniesienie było prawdopodobnie znacznie mniej komplementarne!
Może tak: ale nie ma dowodów na manipulację we fragmencie dotyczącym Jakuba, a kontekst komentarza nie daje zbyt wiele miejsca na włączenie uwłaczających uwag na temat Jezusa, bo to odwracałoby uwagę od głównego wątku fabularnego. Gdyby powiedział coś w stylu, „tak zwany Chrystus”, lub „który nazwał siebie Chrystusem”, kiedy to zostało zmienione, i przez kogo? Jak wcześniej zauważono, było znane już w czasach, zanim chrześcijanie nie opanowali treści źródeł żydowskich i rzymskich. Również, i jak widać z Testimonium, jeśli interpolatory Euzebiusza’ czas wziął na siebie zmianę tego fragmentu, jest mało prawdopodobne, aby zadowolili się pozostawieniem tego jako zwykłego, „który został nazwany Chrystusem”. O wiele bardziej prawdopodobny jest wniosek, że samo Testimonium było mniej pochlebnym odniesieniem.
Referencje mogły być znacznie mniej pochlebne, niż sugeruje to zredagowana wersja!
Tak, to możliwe. Z Nowego Testamentu wiemy, że niektórzy Żydzi mówili o Jezusie bardzo niepochlebnie.
Gdyby historyczność Jezusa była problemem, dlaczego żaden z tych wczesnochrześcijańskich cytatów nie wspomina o Józefie Flawiuszu w tym celu??
Więc mówisz!
OK, przyjrzyjmy się temu szczegółowo. Orygenes wspomina Józefa Flawiusza’ trzykrotnie nawiązując do Jakuba:
“I do tak wielkiej sławy wśród ludu za prawość doszedł ten Jakub, tego Flawiusza Józefa, który napisał „Starożytności Żydów”.’ w dwudziestu książkach, chcąc wykazać przyczynę, dla której lud doświadczył tak wielkich nieszczęść, że nawet świątynia została zrównana z ziemią, powiedział, że przydarzyło im się to na skutek gniewu Bożego za to, czego ośmielili się uczynić przeciwko Jakubowi, bratu Jezusa, zwanego Chrystusem. I najwspanialsze jest to, To, chociaż nie przyjął Jezusa jako Chrystusa, mimo to dał świadectwo, że sprawiedliwość Jakuba była tak wielka; i mówi, że ludzie myśleli, że doświadczyli tego przez Jakuba.” (Komentarz do Mateusza 10.17)
“Teraz ten pisarz, chociaż nie wierzyli w Jezusa jako Chrystusa, w poszukiwaniu przyczyny upadku Jerozolimy i zniszczenia świątyni, podczas gdy powinien był powiedzieć, że spisek przeciwko Jezusowi był przyczyną tych nieszczęść, które spadły na lud, odkąd uśmiercili Chrystusa, który był prorokiem, mimo to mówi – istnienie, choć wbrew jego woli, nie dalekie od prawdy – że te nieszczęścia spotkały Żydów jako kara za śmierć Jakuba Sprawiedliwego, który był bratem Jezusa, zwanym Chrystusem, – Żydzi skazali go na śmierć, chociaż był człowiekiem najbardziej zasłużonym ze względu na swą sprawiedliwość. Paweł, prawdziwym uczniem Jezusa, mówi, że uważał tego Jakuba za brata Pańskiego, nie tyle ze względu na ich pokrewieństwo, lub o ich wspólnym wychowaniu, jako ze względu na jego cnotę i doktrynę. Jeśli, Następnie, mówi, że to z powodu Jakuba doszło do spustoszenia Jerozolimy, aby dosięgnąć Żydów, jakże nie byłoby bardziej zgodne z rozsądkiem stwierdzenie, że stało się to z powodu (śmierci) Jezusa Chrystusa, którego boskości jest świadkiem tak wiele Kościołów, złożony z tych, którzy zostali powołani z powodzi grzechów, i którzy przyłączyli się do Stwórcy, i którzy wszystkie swoje działania kierują ku Jego upodobaniu.” (Przeciwko Celsusowi 1.47)
“Ale w tamtym czasie wokół Jerozolimy nie było żadnych wojsk, obejmując, zamykając i oblegając; gdyż oblężenie rozpoczęło się za panowania Nerona, i trwało aż do rządów Wespazjana, którego syn Tytus zniszczył Jerozolimę, na rachunek, jak mówi Józef Flawiusz, Jakuba Sprawiedliwego, brat Jezusa, zwany Chrystusem, ale w rzeczywistości, jak prawda wyjaśnia, ze względu na Jezusa Chrystusa, Syna Bożego.” (Przeciwko Celsusowi 2.13)
Jak widać, pierwszy cytat jest jedynie komentarzem na temat wysokiego szacunku, jakim Jakub cieszył się wśród Żydów. Dwa pozostałe pojawiają się w kontekście dyskusji na temat przyczyn zniszczenia Jerozolimy (co najwyraźniej miał Józef Flawiusz, w odwołaniu, które zostało teraz utracone, przypisuje się Bożemu osądowi za zło wyrządzone Jakubowi). W obu tych przypadkach, Głównym założeniem Orygenesa jest to, gdyby to był wyrok za śmierć Jakuba, o ileż bardziej był to w rzeczywistości sąd za śmierć Chrystusa. Ani razu Orygenes nie użył Józefa Flawiusza jako dowodu na Jezusa’ historyczność; interesuje go, co ludzie myślą o Jezusie: nie to, czy wierzą, że On istniał.
Jeśli więc przejście rzeczywiście istniało, dlaczego Orygenes o tym nie wspomina?
Tak, przyznając, że Józef Flawiusz nie uznał Jezusa za Chrystusa. Ale, ponieważ wydaje się, że oryginalny fragment nie zawierał niczego, co mogłoby mu się przydać, a jego ton był ogólnie lekceważący (i przez to obraźliwe, z chrześcijańskiego punktu widzenia), z jakiego powodu miałby to cytować? Jego jedyną wartością jest zewnętrzne potwierdzenie podstawowej historyczności Jezusa’ życie: a za jego czasów po prostu nie było to problemem, jak omówiono wcześniej (przewiń w górę, aby to sprawdzić).
Faktem jest, wczesne źródła żydowskie przedstawiały Jezusa jako dziecko nieślubne, powstańca i czarodzieja!
Ponieważ ewangelie mówią nam, że Jezus’ przeciwnicy postawili mu takie zarzuty, mielibyśmy więcej powodów do wątpienia w źródła historyczne, gdyby takie odniesienia nie istniały. Wiemy, że to zrobili, choć większość zaginęła. jednak, większość z nich powstała po schizmie między judaizmem a chrześcijaństwem, po zburzeniu Świątyni. W tym czasie obiektywizm historyczny padł ofiarą nastrojów stronniczych.
Dokładnie! Wczesne chrześcijaństwo było jedynie zbiorem przesądnych opowieści! Nie ta systematyczna wiara, którą później rozwinął Kościół.
— Nie bój się. Obecnie powszechnie uznaje się, że większość Nowego Testamentu była taka napisane przez 70 OGŁOSZENIE, łącznie z listami Pawła, tak więc podstawowa teologia wiary chrześcijańskiej została jasno zdefiniowana już za życia żyjących świadków. Odniesienia do chrześcijaństwa jako „przesądu”.’ przez pisarzy świeckich należy postrzegać w świetle ich własnych systemów wierzeń. Do Rzymian, Chrześcijanie byli „ateistami”, ponieważ odrzucili powszechnie panujący pogląd, że Cezar był bogiem, i „przesądny”.’ ponieważ wierzyli w zmartwychwstanie.
Orygenes twierdził, że Jezus przyjął imię od swojego dziadka, Ojciec Józefa, o którym mówiono, że nazywa się Pantera.
Chyba, że nie ma dowodów na taką praktykę – i nawet wtedy musiałby to być jego dziadek ze strony matki.
Praktykę tę udokumentowano w Talmudzie babilońskim: Jebamot 62b. Być może myślisz, że przyjęliby, że są nieślubni i dlatego wykorzystali linię genetyczną Marii, lub przypomnienie późniejszej praktyki śledzenia całego pochodzenia żydowskiego w linii żeńskiej. Jednak ówczesny zwyczaj głosił, że należy podążać za męskim rodowodem.
Ale dlaczego plotki wyraźnie mówiły, że ojciec był rzymskim legionistą?
Czy kiedykolwiek słyszałeś historie o dziewczynach i żołnierzach??
Rzeczywiście tak było i wydaje się to znacznie bardziej prawdopodobne, jeśli nie kupisz porodu z dziewicy!
Niewątpliwie. I prawdopodobnie lud z Nazaretu nie kup ideę narodzin z dziewicy.
Tworzenie strony przez Kevin King
Proszę zanotować! Jeśli chcesz skomentować jeden z elementów na tej stronie, postępuj zgodnie z instrukcją „Powrót do głównego artykułu”.’ link i poszukaj formularza komentarza u dołu tej strony.