Ba Gospel Idazleen Copy Beste bakoitzak?

Joanen berezitasuna

-ren arabera hasierako elizako aitak, Joan izan zen idatzitako azken ebanjelioa. Hala, besteetatik guztiz ezberdintzen da bere aurkezpen eta eduki orokorrean, Elkarrizketa pribatuetan askoz gehiago zentratuz eta hautatutako mirari batzuk bakarrik erlazionatuz. Horietako gehienak Johnen bakarrak dira, Mateo orduan eskuragarri ez zegoelako ikuspegia indartuz, Markos edo Lukas idatzi ziren.

Beste ebanjelioekiko dibergentzia zabala arraroa irudi liteke, baina ondorengoetarako:

• Idazleak komentatzen duen bezala (Joan 21:25), ebanjelio guztien material konbinatuek Jesusen oso zati txiki bat baino ez dute adierazten’ ministerio osoa; beraz, ez dago arrazoi berezirik Johnek adibide berak erabiltzeko.
• Azken afarian Jesusengandik hurbilen zegoen ikaslearen oroitzapen pertsonalak direla dio esplizituki (Joan 21:20). Beste faktore batzuek bezala identifikatzen dute Joan, Pedro eta Santiagorekin ikasleen barruko zirkulua osatu zutenak (c.f. Markatu 5:37, 9:2, 14:33); beraz, bereziki ondo kokatuta zegoen zein elkarrizketa motaren inguruan zentratzen den salatzeko.
• Joanen helburu nagusia Jesus benetan nor den eta harengan duen fede pertsonalak betiko bizitza nola ekartzen duen azaltzea da (Joan 20:31). Horrek eragin handia izan du materialaren aukeraketan eta aurkezpenean.

Aniztasun horrek Johnek aurreko kontuak edertu zituela esateko oinarririk uzten ez duen arren, jakintsuek bere benetakotasuna eztabaidatzen zuten bere kontzeptu teologiko asko bigarren mendera arte ez zirela formulatu esanez.. Objekzio hori desacreditatu egin da Itsaso Hileko Erroiluetan halako kontzeptuak benetan egungoak zirela Kristoren garaian erakusten duten pasarteen aurkikuntzak. (Johnek kopiatu duen materialik ez duten arren).

Galdera Sinoptikoa

Bestalde, Mateoren testu-analisia, Markek eta Luke-k oso antzekoak erakusten dituzte zati handiak, edukietan ez ezik erabiltzen den hizkuntzan ere, orokorrean ados dagoela iturri komuneko materiala erabili dutela, ahoz zein idatziz: horregatik, hiru hauek orokorrean «sinoptiko» deitzen zaie’ ebanjelioak.

Iritziak desberdinak izan dira, hala ere, elkarrekiko harreman horren izaerari dagokionez. Orrialde honetan, elkarren lana eraiki eta edertu zuten aldarrikapena aztertuko dugu. Ondoren, hiru ebanjelioek iturri zaharrago batetik edo iturri zaharrago batean oinarritutako iradokizuna aztertuko dugu, bezala ezagutzen den dokumentu galduaren teoria barne ‘Q’.

Egile sinoptikoek elkarren lana aipatzen al dute?

Lukasek bere Ebanjelioari egindako sarrerak esaten du:

«Askok gure artean bete diren gauzen kontua egiteko konpromisoa hartu dute, lenengotik berbaren lekuko eta zerbitzari izan ziranek eman ziguten bezela.’ Horregatik, nik neuk dena arretaz ikertu baitut hasieratik, niri ere ona iruditu zitzaidan kontu ordenatua idaztea, Theophilus bikainena, irakatsi dizkizuten gauzen ziurtasuna jakin dezazun.’

Hala, Lukasek argi eta garbi aitortzen badu ere Jesusen beste erregistro batzuen existentzia’ bizitza, ez du Markosen edo Mateoren ebanjelioei aipamen zehatzik egiten. Izan ere, antzekotasunak izan arren, ebanjelioetan ez dago beste edozeinen erreferentzia zuzenik.

Mark izan liteke iturria?

Markos ebanjelioetan laburrena delako, eta bere material gehiena Mateo eta Lukasengan ere aurkitzen da, sarritan iradoki izan da Mark idatzi zela lehenik eta beste biek Mark iturri gisa erabili zutela. Ikuspegi honen aurrean bi eragozpen nagusi daude, hala ere:

1. Beste nonbait esan bezala, bi hasierako elizako aitak, Papias eta Irenaus, adierazi Mateoren ebanjelioa Markosenaren aurretik zegoela eta jatorriz arameoz edo hebreeraz idatzita zegoela (nahiz eta orain jatorrizko bertsio honen kopiarik ez dagoen bizirik). Eszeptikoek euren testigantza "alboragarritzat" jotzen dute; baina arrazoi historikoengatik jatorrizko iturrietatik gertu egoteak esan nahi du haien frogak oso serio hartu behar direla.
2. Antzekotasun handiak izan arren, desberdintasun harrigarriak daude Markosen eta beste ebanjelioen artean. Pasarte batzuk Mateo zein Lukasen agertzen dira, baina ez Markosean. Marken aurkitutako materialaren hutsune bitxiak ere badaude (adib. Markatu 6:45-8:26; nicknamed the ‘great omission’, because it’s so hard to explain why Luke would knowingly have excluded it from his gospel). Eta, although most of the material in Mark also appears in Matthew, even here there are unexpected omissions, such as Mk 4:26-9, 7:31-7 eta 8:22-6, as well as textual differences. Izan ere, as may be noted, some of the material from these passages appears in neither.

Further Complications

Striking differences between Matthew and Luke make it highly improbable that either had seen the other’s gospel at the time of writing. Adibidez, the two nativity accounts almost seem to contradict one another in places.

Seem to? They do!

Had either been aware of the other’s work, it is unlikely that no attempt would have been made to harmonise the two.

Matthew and Luke both contain many parables, gehi mirari batzuen kontuak, bestean agertzen ez direnak. Baina non materiala bientzat komuna den, normalean Marken ere aurkitu ohi da; horrek esan nahi du antzekotasunak hiru idazleek eskura izan zuten azpiko iturri-materialari zor zaizkiola, bata bestetik kopiatzea baino.

Laburbilduz, edozein dela ere ebanjelio baten ustezko mendekotasuna eraikitzen saiatzen dena, arazoak daude. Badira Markos eta Lukasengan agertzen diren pasarteak (baina ez Mateo), Mateo eta Lukas (baina ez Markos) eta Mateo eta Markos (baina ez Lukas).

Ondorioz, hiru ebanjelioak lehenagoko iturrietan oinarrituta daudela iritziaren alde egiten dute gaur egun jakintsu gehienek.

Artikulu nagusia itzuli.