Pagpamatuud sa Una nga mga Punoan sa Simbahan.

Giangkon sa Bag-ong Tugon sa Pagsulat.

Pagsunod sa naandan nga batasan sa naandan, wala’y usa sa mga ebanghelyo nga klaro nga nagngalan sa ilang mga tagsulat. Hinuon:

sa usa ka) Ang mga pasiuna sa Lucas (1:1-4) ug Mga Buhat (1:1-2), gihiusa sa ilang mga estilo sa pagsulat, ipakita kini nga gisulat sa parehas, edukado kaayo, tawo. Ang pasiuna sa ebanghelyo nagpaila nga nahibal-an niya ang paglungtad sa ubang mga rekord ni Jesus’ kinabuhi, apan nagtinguha sa pagpresentar sa usa ka mas tukma nga gi-asoy nga account kay sa gisulayan kaniadto; samtang ang pasiuna sa Mga Buhat nagpakita kini gisulat ingon usa ka sunud-sunod sa ebanghelyo. Ang pagbalhin gikan sa ikatulo nga tawo ngadto sa unang tawo nga plural (ang gitawag nga 'kami’ mga tudling) sa mga bahin sa Mga Buhat kapitulo 16, 20, 21, 27 ug 28 nagpaila nga siya usa ka nagapanaw nga kauban sa St. si Pablo.

b) Ang ebanghelyo ni Juan naglangkob sa daghang mga paghisgot sa usa ka wala mailhi nga disipulo nga labi nga gihigugma ni Jesus ug kinsa nagsandig batok kaniya sa katapusang panihapon aron mangutana kung kinsa si Jesus’ magbubudhi. Ang wala mailhing tinun-an gipaila kang Juan 21:20-4 ingon ang nag-unang tinubdan alang sa ebanghelyo. Klaro nga dili si Pedro, kinsa kanunay nga gihisgutan sa ngalan: apan ang paghulagway ug uban pang mga timailhan nahiangay kang Juan, kinsa dili usab klaro nga ginganlan. Ang mga sulat ni Juan gipasabut sa parehas nga tagsulat; bisan kung dili na usab siya gitawag sa bisan kinsa sa kanila. Si Juan tin-aw nga gipaila ingon ang tagsulat sa Pinadayag: bisan pa wala kini us aka materyal nga may kalabutan sa karon nga diskusyon.

Unsa ka dali! Ang pag-analisar sa teksto nagpakita nga ang Pinadayag wala gisulat sa tagsulat sa ebanghelyo ni Juan!

c) Adunay gamay nga panaglalis sa eskolar bahin sa kadaghanan sa mga sulat ni St Paul, gawas sa kang Timoteo ug Tito. Nagpakita sila usa ka lahi nga istilo ug doktrinal nga sulud ug kanunay nga klaro nga gipaila ingon iyang buhat, usa ka punto nga gihisgutan ni Pablo ingon usa ka tinuud nga bahin sa 2 Tes 3:17. (Hinumdumi nga ang Sulat ngadto sa mga Hebreohanon nagbuhat dili pangangkon sa akusasyon ni Pauline.)

d) Parehas 1 ug 2 Hayag nga gipahayag ni Pedro ang ilang tagsulat. Gisulbad kini sa pipila ka mga eskolar, bisan pa nga kini nagpabilin nga tradisyonal nga pagtan-aw. bisan pa niana, aron malikayan ang dili kinahanglan nga argumento wala sila hisgoti sa karon nga diskusyon.

e) Ang sulat ni Judas nag-ingon nga kini gisulat ni Jude, igsoon ni James. Hinuon, naghatag kini gamay nga direkta nga ebidensya bahin sa pagkabanhaw, mao nga wala hisgoti sa kini nga diskusyon.

Ang ebidensya sa sulud nga may kalabutan sa pagpakigdeyt sa mga dokumento sa Bag-ong Tugon pagahisgutan nga gilain.

Pagpanghimatuud sa mga Pangan nga Maayong Simbahan.

Polycarp (AD 69-155)

Polycarp, obispo sa Smyrna, personal nga gisulat ni apostol Juan, ug gisunog sa estaka pagkahuman sa publiko nga nagdumili sa pagbalik sa iyang pagtuo. Usa ka sulat nga gisulat sa simbahan sa Filipos (dili malibog sa sulat NT nga gisulat ni Paul) ang tanan nga nahabilin sa kaugalingon niyang mga sinulat: apan siya hinungdan ingon usa ka tinubdan alang sa mga mosunud nga magsusulat.

Papias (AD 60-140)

Si Papias ang obispo sa Hierapolis sa Phrygia, ug usa ka bantog nga magsusulat. Ang iyang mga sinulat mabuhi karon lamang sa mga sinipi gikan sa uban nga mga tagsulat, sama ni Eusebius ug Irenaeus. Gisultihan kami ni Irenaus nga kauban niya si Polycarp ug personal usab nga namati si John. Gihisgotan ni Eusebius ang usa ka agianan diin gihulagway ni Papias kung giunsa niya pagpangutana sa bisan kinsa nga iyang nahimamat nga adunay nahibal-an nga nahibal-an bahin sa mga Apostoles ug mga pangulo sa simbahan.. Gikutlo usab ni Eusebius ang sunud nga pahayag ni Papias:

'Mark, nga nahimo nga tighubad ni Pedro, Gisulat sa tukma ang tanan nga iyang nahinumduman, nga wala’y bisan unsang pagrekord sa pagkasunud kung unsa ang gisulti o gibuhat ni Kristo. Kay wala man siya makadungog sa Ginoo, ni misunod siya; apan pagkahuman, ingon sa akong giingon, (mitambong) Si Pedro, kinsa nagpahiangay sa iyang mga panudlo sa mga panginahanglan (sa iyang mga tigpaminaw) apan wala’y laraw sa paghatag usa ka konektado nga asoy sa mga orakulo sa Ginoo. Mao nga wala’y sayop si Mark, samtang iyang gisulat ang pipila ka mga butang ingon nga siya nahinumdom kanila; kay gibuhat niya kini nga usa ka pag-amping nga dili mawala ang bisan unsa nga iyang nadungog, o sa pagbutang bisan unsang bakak nga pahayag dinhi.’

Natala usab ang mga Papias:

'Mao na, Gisulat ni Mateo ang mga orakulo sa pinulongang Hebreohanon, ug ang matag usa naghubad kanila kutob sa iyang mahimo.’

Ang mga iskolar magkalainlain kung gipasabut ba ni Papias nga gisulat ni Mateo sa Hebreo, o sa Aramaic, ang kolokyal nga diyalekto sa mga Judio.

Irenaeus (AD 120-190)

Si Irenaus usa ka estudyante sa Polycarp, nga nahisulat sa itaas usa ka tinun-an ni Juan mismo. Girekord niya kana:

'Si Mateo usab nagpagula usa ka sinulat nga Ebanghelyo sa mga Hebreohanon sa ilang kaugalingon nga diyalekto, samtang si Pedro ug si Pablo nagwali sa Roma, ug nagpahiluna sa mga patukoranan sa iglesia. Pagkahuman sa ilang paggikan, Markahan, ang tinun-an ug tighubad ni Pedro, naghatag usab kanamo sa pagsulat kung unsa ang giwali ni Pedro. Si Lucas usab, ang kauban ni Paul, natala sa usa ka libro nga Ebanghelyo nga ginawali sa kaniya. Pagkahuman, Juan, ang tinon-an sa Ginoo, nga nagsandig sa iyang dughan, ang iyang kaugalingon nagpatik sa usa ka Ebanghelyo sa iyang puy-anan sa Efeso sa Asya.’

Clement sa Alexandria (AD 155-220) giingon usab ni Marcos:

'Kanus-a, sa Roma, Si Pedro dayag nga nagwali sa pulong ug pinaagi sa espiritu nagmantala sa ebanghelyo, giawhag sa kadaghan sa mamiminaw si Mark, nga nagsunod kaniya sa dugay nga panahon ug nahinumdom sa gisulti, aron isulat kini tanan. Gibuhat niya kini, nga gihatag ang iyang ebanghelyo nga magamit sa tanan nga gusto niini.’

Katingbanan

Bisan og ang mga tagsulat sa ebanghelyo wala nganli sa Bag-ong Tugon mismo, ang ilang tradisyonal nga mga kinaiyahan gipamatud-an sa Unang mga Iglesya sa Simbahan. Kini ang mga awtoridad nga suod, maayo nga gipasabut nga mga koneksyon sa mga apostoles ug uban pang mga una nga henerasyon nga mga Kristohanon ug andam nga mamatay alang sa ilang pagpamatuod.

Sumala sa pamatuod sa unang mga gigikanan, Si Mateo ang una nga ebanghelyo sa Bag-ong Tugon nga gisulat. Tungod kay giingon ni Irenaus nga kini gibuhat samtang si Pedro ug si Pablo didto sa Roma kini gibutang ang mga ebanghelyo sa kadaghanan, kung dili tanan, ang Mga Sulat ni Pablo (Ang Roma ang katapusang padulngan ni Pablo).

Markahan (sa kadaghanan gipaila si Juan Marcos, usa ka tinun-an gikan sa Jerusalem nga gihisgutan daghang beses sa Mga Buhat) misulat wala madugay pagkahuman, pinasukad sa pagpamatuod ni Pedro. Gisulat ni Lucas ang iyang ebanghelyo sa ulahi, gisundan sa Mga Buhat, kauban si Juan nga mao ang katapusan sa katapusan nga mga mayor nga mga saksi sa pagkabanhaw nga maitala.

Balik sa nag-unang artikulo.