Y Gwarchodlu’ Stori
N.B. Nid oes gan y dudalen hon yn “Simplified English” fersiwn.
cyfieithiadau Awtomatig yn seiliedig ar y testun Saesneg gwreiddiol. Gallant gynnwys gwallau sylweddol.
What of Matthew’s account of the guards? He records that the tomb was guarded (Mt 27:62-6), that the guards fled when the angel appeared (Mt 28:4) and that they were subsequently bribed to say that the disciples had stolen the body while they were asleep. He also comments that this allegation was still current amongst the Jews at the time of writing (Mt 28:11-5).
Some say that Matthew added this in order to bolster the resurrection story against the allegation of body-snatching. But that is hardly likely to have been the case, since Matthew records that the guard was not set until the day after the crucifixion: if he had been making the story up it would have been much more convincing if the tomb had been sealed and guarded from day one.
Hefyd, if he were trying to bolster his story, pam y byddai'n cyflwyno'n fwriadol yr awgrym bod y disgyblion wedi dwyn y corff?
Fodd bynnag, gellir dweud un peth gyda sicrwydd rhesymol: Mae hanes Matthew yn dystiolaeth gref bod y corff wedi diflannu mewn gwirionedd a bod yn rhaid bod adroddiadau o'r fath mewn cylchrediad.
A oes unrhyw gadarnhad annibynnol o'r corff coll neu stori'r gwarchodwr? O ffynonellau Iddewig, na; mae'n hysbys bod llawer o gyfeiriadau Iddewig hynafol at Iesu wedi'u diarddel o ysgrifau Iddewig oherwydd erledigaethau Cristnogol yn y canrifoedd diweddarach. Ond mae gennym ni un darn diddorol iawn o dystiolaeth.
Yn 1878 daeth llech marmor ag arysgrif arno i'r golwg mewn pentref yng Ngalilea, o ble cafodd ei gludo i Baris ac mae bellach yn byw yn Bibliotheque Nationale y Louvre. Mae'n darllen fel a ganlyn:
‘Ordinhad Cesar. Mae'n bleser gennyf fod beddau a beddrodau yn parhau heb eu haflonyddu am byth i'r rhai sydd wedi eu gwneud ar gyfer cwlt eu hynafiaid neu blant neu aelodau o'u tŷ.. Os, fodd bynnag, mae unrhyw un yn cyhuddo bod un arall naill ai wedi eu dymchwel, neu wedi echdynnu'r claddedig mewn unrhyw ffordd arall, neu wedi eu trosglwyddo yn faleisus i leoedd eraill er mwyn eu camweddu, neu wedi dadleoli'r selio ar gerrig eraill, yn erbyn y cyfryw un yr wyf yn gorchymyn cychwyn prawf, megys o ran y duwiau, felly o ran cwlt meidrolion. Canys llawer mwy rheidiol fydd anrhydeddu y rhai claddedig. Gwaherddir yn llwyr i neb aflonyddu arnynt. Mewn achos o drosedd, dymunaf i'r troseddwr gael ei ddedfrydu i gosb eithaf ar gyhuddiad o dorri beddrod.’
Yn yr Iesu’ amser, yr oedd y pentref hwn mor aneglur fel na chrybwyllwyd ychwaith yn Josephus’ rhestrau o drefi a phentrefi Israel, neu'r Talmud. Roedd rhai ysgolheigion modern hyd yn oed yn honni na allai fod wedi bodoli bryd hynny – nes 1962, hynny yw, pan ddarganfuwyd ei enw mewn arysgrif arall o'r cyfnod o Cesarea.
Ond erbyn y 1870au roedd gan y pentref hwn farchnad hynafolion ffyniannus; yn ddiau i'w briodoli i'w enw…
… Nasareth.
Mae'r arysgrif wedi'i dyddio rhwng 50CC a 50AD: ond os o Galilea, na ddaeth o dan reolaeth uniongyrchol y Rhufeiniaid tan 44 OC, ni all fod yn gynharach na hynny. Byddai hyn yn ei osod yn nheyrnasiad Claudius Cesar, yn ystod ehangiad cyflym yr eglwys Gristnogol a ddisgrifir yn llyfr yr Actau. Yn anffodus, ni allwn ddiystyru'r posibilrwydd y gallai fod wedi'i gludo o rywle arall er mwyn cynyddu ei werth: ond mae'n sicr yn ddiddorol y dylai arysgrif mor anarferol ddod i fyny yma.
Creu Tudalen gan Kevin Brenin