I le sailiga ina ia malamalama i le matafaioi a le tagata soifua, e tatau ona tatou amata i le ioeina o o tatou lava manatu e toetoe lava a matua faʻaituau i lo tatou lava fiafia.. E i ai lo tatou talisapaia masani o le fiafia ma le mafanafana o tagata ma na galuega e sili atu ona mamafa; ma fa'atauaina pe fa'aleagaina e tusa ai.

Ae tatou te ola i se tulaga faigata tele, lalolagi felagolagomai lea e faalagolago i lona faagaoioiga lelei i lo tatou tomai e iloa ai le taua o mafaufauga ma lagona o isi. O lona lavelave e faapea e leai se tagata ola e mafai ona fai mai ma le manino po o afea e tatau ai ona tatou auauna atu i isi pe auauna mai foi ia i tatou.. O lea, afai e te faafitia le i ai o le Atua atonu e te fai mai e leai se aoga e toe faitau atili ai lenei tusiga; auā o ai se isi o le a molia oe i au amioga? Ae afai o lou tulaga lena, ae e te lei taofi le faitau, mafaufau i lenei mea: e leai fo'i se fa'amasinoga maualuga o le a fa'asalaina se isi. Po'o le a lava le tagata po'o se vaega o lo'o umia le pule i so'o se tulaga o le a manumalo; pe lotu pe le lotu, pe agalelei pe sauā.¹

Ae afai o le Atua na te faamasinoina i tatou uma, ona o le mea moni e tatau ona tatou iloa e le o le mea lea tatou te mafaufau i ai po o se isi tagata e uiga i le mea e tatau ona tupu: a o le finagalo o le Atua lava ia.

Tatou te Le Popoto e pei o le Atua

Tatou te le iloa po o ai na tusia le tusi a Iopu: ae ua talitonuina e matua tuai lava. Ae o le loloto o lona malamalama i le natura faaletagata ma le paia e matua loloto lava. I le puupuu, e fa'apea le fuafuaga...

O Iopu e sili ona atamai, o le tagata sili ona agalelei ma sili ona mata’u i le Atua o lana tupulaga. Ona o lenei mea e fiafia tele ai le Atua ia te ia ma faamanuia tele ia te ia. Ae o lenei mea e taitai atu ai i se finauga i le va o le Atua ma Satani; lea o loo finau mai ai Satani o le tuutoina atu o Iopu i le Atua ua na o faamanuiaga ua ia maua. Tela la, ne talia ne te Atua a Satani ke fai so se mea telā e manako a ia ki ei ki a Iopu, puupuu o le aveesea o lona ola. Ua leiloa e Iopu lona tamaoaiga ma ana fanau uma, se‘ia tu‘ua na o ia, ufiufi i papala tiga ma na o sina oona, ava faitio mo le kamupani. Ae e le gata ai iina. E o mai uo e faamafanafana ia te ia; ma, vaai atu i lona tulaga matautia, ua latou talitonu atonu na ia faia se mea leaga e tatau ai i lenei mea ma amata ai ona taumafai e tauanau o ia e taʻutaʻu atu.. Iopu, i le taimi nei, o lo'o finau mai pea e mama o ia: ae i le totonugalemu o ana tetee e faasolosolo malie lava ona sui mai lana finauga, “Ou te le malamalama: ae ou te faatuatua pea i le Atua,” — ia, “Aisea e le mafai ai e le Atua ona faamalamalama mai ia lava?”

Mulimuli ane, Na fetalai le Atua i se lauga lea na ia faatonuina ai Iopu e faamatala mai ni nai mea (lelei, ae tele, moni) o mea lilo o le foafoaga; o lona uiga fai mai, “E te manatu o ai oe, ia mafai ona malamalama pe aisea ua ou faia ai lenei mea?” Ua maua e Iopu le manatu, faatoese ma tatalo mo le faamagaloga mo ana uo le fesoasoani. I lena taimi, ua uma le suega ma ua iu ai ina sili atu le faamanuiaina o Iopu nai lo o se isi lava taimi muamua.

Ae - maua lenei - le Atua leai lava ua faamatala atu iā Iopu le māfuaaga ua tupu ai nei mea uma. E le lava lo tatou malamalama ma le mafaufau e malamalama ai i fuafuaga ma fuafuaga uma a le Atua. A o avatu e le tusitala se vaaiga i le finagalo maualuga o le Atua i lenei mataupu, na te tuua i tatou ma le manatu e faapea, e ui lava e tonu le Atua ma e finagalo e faamanuia i tatou, ei ai taimi tatou te le malamalama ai pe aisea Na te faia ai ni mea patino. I taimi faapena, o le mea sili e mafai ona tatou faia o le faaauau pea ona faatuatuaina o Ia.

E pei ona maualuga le Lagi

I se isi nofoaga, ua faalogo le perofeta o Isaia o fetalai mai le Atua faapea:

“Auā o o‘u manatu e lē o ‘outou manatu, e le o o’u ala foi o outou ala,” ua fetalai mai ai Ieova. “Auā e pei ona maualuga o le lagi i le lalolagi, e faapea ona maualuga o o'u ala i o outou ala, ma o’u manatu nai lo o outou manatu.” (Isaiah 55:8-9)

Ua ou fiafia i le faasaienisi i lo'u olaga atoa, o se tasi o mea sili ona manaia ua ou matauina o lena, o le tele foi o mea e iloa e tagata, o le tele foi o mea tatou te maua tatou te le iloa. I se tasi taimi na faauigaina ai le faasaienisi o le ‘saili mo le upumoni:’ i aso nei ua sili atu ona tauagafau o le 'saili mo le masalosalo itiiti.’ I aso o Isaia, na manatu ai tagata o lo tatou lalolagi e na o le pau lea o le lalolagi. Ona matou iloa ai lea o i matou o se tasi o paneta o loo taamilo i le la. Na sosoo ai ma le iloaina o lo tatou la o se tasi o le faitau miliona i totonu o se aniva tele. E le'i leva ae ou fanau mai, sa manatu e na o lo tatou aniva lava; ona na o le tasi lea o le miliona (o, leai - fai lena 2 miliona miliona); ma o le atulaulau atoa na matua faʻalauteleina ma o le taimi nei o loʻo mafaufau saienitisi pe ono iai se numera e le gata o atulaulau.! Tamaloa, ma se tau lava 1.2 lita o avanoa mafaufau, ei ai mafuaaga lelei e mitamita ai i ana mea tau atamai: ae afai ua ia te ia se poto moni lava, e sili atu foʻi le māfuaaga e na te faailoa atu ai ma le lotomaulalo lona faatauvaa pe a faatusatusa i so o se atamai e mafai ona malamalama i nei mea uma.!

Mata'utia o Philosophy

O le fa'afitauli tele lava i filosofia a tagata e fa'atatau i le tagata, o le vaai atu i le lelei sili e mafai e pei o le mea e maua ai le taunuuga sili ona manaomia, mai le vaaiga faaletagata. O lea la pe a tatou finau i le iloiloina o manatu e pei o le saʻo, sese, faamasinoga tonu ma le fiafia sili e ala i tioata o manaoga faaletagata lava ia, e mafai ona tatou fa'ai'u i se va'aiga fa'asese ma fa'ai'uga sese.

Aveina o Tusitusiga i Si'osi'omaga

O le mea la e tatau ona tatou faia o le suʻeina o faamatalaga a le Tusi Paia e uiga i lenei mataupu ma o le a tatou maua ai tali uma., manino ma faigofie - sa'o? E, leai. O tusitusiga paia uma na faagaeeina e le Atua: a ua tusia e tagata, faaaogaina o gagana ma manatu o tagata, lea e gata i lo tatou poto masani faaletagata i mea ma e ono aafia foi i a tatou tali ma lagona faaletagata. Sili atu, o uiga o upu ma manatu e masani ona suia i le aluga o taimi. E tatau la ona tatou fesili po o ai na fai mai po o le a le mea, anafea; ma o le a tonu le mea na latou malamalama ai i le taua o na upu ma mea na tutupu? Pe na latou malamalama lelei i ai, ma pe ua tatou malamalama ea i le savali o loo fetalai mai ai le Atua ia i tatou, e ala ia i latou, sa'o?

O le a le sili atu, o loo tatou feagai ma manatu faavae (e pei o le faavavau!) ia e sili atu i lo tatou poto masani; ma le maaleale o faamasinoga ma faamoemoega e le mafai ona tatou malamalama i ai (e pei o le tulaga o Iopu). O lea, i taimi, o upumoni e finagalo le Atua e aoao mai ia i tatou o le a na ona tatou lagonaina ai le le mautonu.

O le mea moni e mafai ona maua 'tusi faʻamaonia’ e foliga mai e lagolagoina toetoe lava o vaaiga uma mai, ‘ua o‘o tagata uma i le lagi i le i‘uga,’ ia, ‘ua fa‘atigāina le to‘atele o tagata i seoli e fa‘avavau.’ O lea la, o se mea valea le ave o fuaitau uma i lenei mataupu ma fai mai o lona uiga tonu lava o le mea tatou te manatu muamua ai. O faʻamatalaga taʻitasi e tatau ona malamalama muamua i lona lava faʻamatalaga, ona sosoo ai lea ma isi uma. Ma o nisi taimi e taua ai le matauina o mea e le o fai mai ai se mau e pei o mea o loo fai mai ai, ina ne'i tatou manatu e sili atu nai lo le mea ua faamoemoeina. A leai, e i'u ina e fete'ena'i ma oe, fai mai o nisi mau e lē mafai ona faauigaina i mea latou te fai mai ai pe na o le togiina o lau Tusi Paia mai le faamalama ma suia i se mea e te manatu fiafia e ‘sili atu ona magafagafa.!’

Iesu, le Tulaga Auro o le Upumoni

Mulimuli ane, e na o le Atua lava na te silafia le moni atoatoa o le mea o le a tupu pe a oo mai le aso o le Faamasinoga. O taumafaiga uma a tagata e faʻamatala e pisia i lo tatou lava valea. E na o le pau la le auala e mafai ona tatou aoao ai i le upumoni e lei faauigaina e ala i faaaliga tuusao mai le Atua. E tusa ai ma aʻoaʻoga Kerisiano, O Iesu o le Upu e faavavau a le Atua, o mai ia i tatou i foliga o tagata, fasiotia ma toe tu mai nai e ua oti. O lea ua avea ai o Ia ma tagavai auro o le upumoni. I soo se feteenaiga manino o le faauigaga i le va o mau eseese po o manatu faaletagata, e tatau ona faamuamua upu a Iesu. E iai taimi atonu tatou te lē malamalama lelei ai i mea o loo ia taʻu mai iā i tatou; ae ua lelei. E le o se mea e ofo ai le lavelave o le olaga tatou te fememeai ai i nisi o taimi. O la tatou luitau o le aoao lea e faalagolago ia te Ia e tusa lava pe tatou te le malamalama – vaai Jn 3:3-13 ma Jn 6:60-68.

“Auā o se tasi e mā ‘iā te a‘u ma a‘u ‘upu i lenei tupulaga mulilulua ma le agasala, e mā fo‘i le Atali‘i o le Tagata ‘iā te ia, pe a afio mai o ia i le mamalu o lona Tamā faatasi ma agelu paia.” (Mar 8:38)

Iesu i le Faaliliuga

O le gagana masani a Palesitina ia Iesu’ o le aso o le Arama: a o le Feagaiga Fou ua tusia i le gagana Eleni. O tagata suʻesuʻe o gagana uma e lua e fiafia e faʻasino atu e faapea 'Aramaisms’ ia Iesu’ O loo faamatilatila mai i ana upu le mea moni e masani ona ia tautala i le gagana Arama; ma o nei upu ua faaliliuina mulimuli ane i le gagana Eleni. I le tele o tulaga, e le taua lenei mea; e pei ona matuā faaeteete le au faaliliu e faaliliuina Iesu’ upu i le sa'o lelei e mafai ai: ae e mafai ona tulai mai faafitauli ona e le o upu uma i le tasi gagana e tutusa lelei ma le isi. O nisi taimi e iai le uiga lautele o le upu Aramai e lē o maua i le gagana Eleni (le tusiga, ‘O La Tatou Areto i Aso Taitasi,’ o loo talanoaina ai se tasi o ia faataitaiga). I nisi taimi e mafai ona avea ma upu Eleni atonu e iai se uiga laʻitiiti teisi pe vaapiapi nai lo le gagana Arama. O lona uiga e tatau ona tatou fa'aeteete i fa'auigaga e fa'alagolago tele i uiga le manino o se upu Eleni.. E tatau ona tatou fesili atu pe ua tauamiotonuina lena faalagolago i le malamalama o le talaaga ma le taua lautele o Iesu’ upu.

E iai foʻi se faafitauli faapitoa i upu Eleni e faatatau i le ola, o le oti ma le faavavau e lanu faanatura e filosofia Eleni. Peitaʻi o loo talanoaina e Iesu nei mataupu i se vaaiga e toʻatele ai tagata Iutaia (e ui lava e le faapea e ioe i manatu masani a Rabbinic). O lea la pe a faaliliuina ia faaupuga e sili atu ona taua le iloiloina pe na faapefea ona malamalama ma faaaoga i tusitusiga o le Feagaiga Fou., nai lo le fa'auigaina o uiga na maua mai tusitusiga fa'a-Eleni fa'aonaponei.

Faitau pea …

vaefaamatalaga

1. Atonu e aoga le faitau ‘E Manaomia e le Alofa se Siamupini‘ nai lo lena.