I le sailiga ina ia malamalama i le matafaioi a le tagata soifua, e tatau ona tatou amata i le ioeina o o tatou lava manatu e toetoe lava a matua faʻaituau i lo tatou lava fiafia.. We have a natural appreciation both of human pleasures and comforts and of those tasks which we find more onerous; and value or deprecate them accordingly.

But we live in a highly complex, interrelated world which depends for its proper functioning upon our ability to recognize the value of the thoughts and feelings of others. Its complexity is such that no mere mortal is able to categorically say when we should be serving others or having them serve us. O lea, if you deny the existence of God you may well say there’s no point reading this article any further; auā o ai se isi o le a molia oe i au amioga? Ae afai o lou tulaga lena, ae e te lei taofi le faitau, mafaufau i lenei mea: e leai fo'i se fa'amasinoga maualuga o le a fa'asalaina se isi. Po'o le a lava le tagata po'o se vaega o lo'o umia le pule i so'o se tulaga o le a manumalo; pe lotu pe le lotu, pe agalelei pe sauā.¹

Ae afai o le Atua na te faamasinoina i tatou uma, ona o le mea moni e tatau ona tatou iloa e le o le mea lea tatou te mafaufau i ai po o se isi tagata e uiga i le mea e tatau ona tupu: a o le finagalo o le Atua lava ia.

Tatou te Le Popoto e pei o le Atua

Tatou te le iloa po o ai na tusia le tusi a Iopu: ae ua talitonuina e matua tuai lava. Ae o le loloto o lona malamalama i le natura faaletagata ma le paia e matua loloto lava. I le puupuu, e fa'apea le fuafuaga...

O Iopu e sili ona atamai, o le tagata sili ona agalelei ma sili ona mata’u i le Atua o lana tupulaga. Ona o lenei mea e fiafia tele ai le Atua ia te ia ma faamanuia tele ia te ia. Ae o lenei mea e taitai atu ai i se finauga i le va o le Atua ma Satani; lea o loo finau mai ai Satani o le tuutoina atu o Iopu i le Atua ua na o faamanuiaga ua ia maua. Tela la, ne talia ne te Atua a Satani ke fai so se mea telā e manako a ia ki ei ki a Iopu, puupuu o le aveesea o lona ola. Ua leiloa e Iopu lona tamaoaiga ma ana fanau uma, se‘ia tu‘ua na o ia, ufiufi i papala tiga ma na o sina oona, ava faitio mo le kamupani. Ae e le gata ai iina. E o mai uo e faamafanafana ia te ia; ma, vaai atu i lona tulaga matautia, ua latou talitonu atonu na ia faia se mea leaga e tatau ai i lenei mea ma amata ai ona taumafai e tauanau o ia e taʻutaʻu atu.. Iopu, i le taimi nei, o lo'o finau mai pea e mama o ia: ae i le totonugalemu o ana tetee e faasolosolo malie lava ona sui mai lana finauga, “Ou te le malamalama: ae ou te faatuatua pea i le Atua,” — ia, “Aisea e le mafai ai e le Atua ona faamalamalama mai ia lava?”

Mulimuli ane, Na fetalai le Atua i se lauga lea na ia faatonuina ai Iopu e faamatala mai ni nai mea (lelei, ae tele, moni) o mea lilo o le foafoaga; o lona uiga fai mai, “E te manatu o ai oe, ia mafai ona malamalama pe aisea ua ou faia ai lenei mea?” Ua maua e Iopu le manatu, faatoese ma tatalo mo le faamagaloga mo ana uo le fesoasoani. I lena taimi, ua uma le suega ma ua iu ai ina sili atu le faamanuiaina o Iopu nai lo o se isi lava taimi muamua.

Ae - maua lenei - le Atua leai lava ua faamatala atu iā Iopu le māfuaaga ua tupu ai nei mea uma. E le lava lo tatou malamalama ma le mafaufau e malamalama ai i fuafuaga ma fuafuaga uma a le Atua. A o avatu e le tusitala se vaaiga i le finagalo maualuga o le Atua i lenei mataupu, na te tuua i tatou ma le manatu e faapea, e ui lava e tonu le Atua ma e finagalo e faamanuia i tatou, ei ai taimi tatou te le malamalama ai pe aisea Na te faia ai ni mea patino. I taimi faapena, o le mea sili e mafai ona tatou faia o le faaauau pea ona faatuatuaina o Ia.

E pei ona maualuga le Lagi

I se isi nofoaga, ua faalogo le perofeta o Isaia o fetalai mai le Atua faapea:

“Auā o o‘u manatu e lē o ‘outou manatu, e le o o’u ala foi o outou ala,” ua fetalai mai ai Ieova. “Auā e pei ona maualuga o le lagi i le lalolagi, e faapea ona maualuga o o'u ala i o outou ala, ma o’u manatu nai lo o outou manatu.” (Isaiah 55:8-9)

Ua ou fiafia i le faasaienisi i lo'u olaga atoa, o se tasi o mea sili ona manaia ua ou matauina o lena, o le tele foi o mea e iloa e tagata, o le tele foi o mea tatou te maua tatou te le iloa. I se tasi taimi na faauigaina ai le faasaienisi o le ‘saili mo le upumoni:’ i aso nei ua sili atu ona tauagafau o le 'saili mo le masalosalo itiiti.’ I aso o Isaia, na manatu ai tagata o lo tatou lalolagi e na o le pau lea o le lalolagi. Ona matou iloa ai lea o i matou o se tasi o paneta o loo taamilo i le la. Na sosoo ai ma le iloaina o lo tatou la o se tasi o le faitau miliona i totonu o se aniva tele. E le'i leva ae ou fanau mai, sa manatu e na o lo tatou aniva lava; ona na o le tasi lea o le miliona (o, leai - fai lena 2 miliona miliona); ma o le atulaulau atoa na matua faʻalauteleina ma o le taimi nei o loʻo mafaufau saienitisi pe ono iai se numera e le gata o atulaulau.! Tamaloa, ma se tau lava 1.2 lita o avanoa mafaufau, ei ai mafuaaga lelei e mitamita ai i ana mea tau atamai: ae afai ua ia te ia se poto moni lava, e sili atu foʻi le māfuaaga e na te faailoa atu ai ma le lotomaulalo lona faatauvaa pe a faatusatusa i so o se atamai e mafai ona malamalama i nei mea uma.!

Mata'utia o Philosophy

O le fa'afitauli tele lava i filosofia a tagata e fa'atatau i le tagata, o le vaai atu i le lelei sili e mafai e pei o le mea e maua ai le taunuuga sili ona manaomia, mai le vaaiga faaletagata. O lea la pe a tatou finau i le iloiloina o manatu e pei o le saʻo, sese, faamasinoga tonu ma le fiafia sili e ala i tioata o manaoga faaletagata lava ia, e mafai ona tatou fa'ai'u i se va'aiga fa'asese ma fa'ai'uga sese.

Aveina o Tusitusiga i Si'osi'omaga

O le mea la e tatau ona tatou faia o le suʻeina o faamatalaga a le Tusi Paia e uiga i lenei mataupu ma o le a tatou maua ai tali uma., manino ma faigofie - sa'o? E, leai. O tusitusiga paia uma na faagaeeina e le Atua: a ua tusia e tagata, faaaogaina o gagana ma manatu o tagata, lea e gata i lo tatou poto masani faaletagata i mea ma e ono aafia foi i a tatou tali ma lagona faaletagata. Sili atu, o uiga o upu ma manatu e masani ona suia i le aluga o taimi. E tatau la ona tatou fesili po o ai na fai mai po o le a le mea, anafea; ma o le a tonu le mea na latou malamalama ai i le taua o na upu ma mea na tutupu? Pe na latou malamalama lelei i ai, ma pe ua tatou malamalama ea i le savali o loo fetalai mai ai le Atua ia i tatou, e ala ia i latou, sa'o?

O le a le sili atu, o loo tatou feagai ma manatu faavae (e pei o le faavavau!) ia e sili atu i lo tatou poto masani; ma le maaleale o faamasinoga ma faamoemoega e le mafai ona tatou malamalama i ai (e pei o le tulaga o Iopu). O lea, i taimi, o upumoni e finagalo le Atua e aoao mai ia i tatou o le a na ona tatou lagonaina ai le le mautonu.

O le mea moni e mafai ona maua 'tusi faʻamaonia’ e foliga mai e lagolagoina toetoe lava o vaaiga uma mai, ‘ua o‘o tagata uma i le lagi i le i‘uga,’ ia, ‘ua fa‘atigāina le to‘atele o tagata i seoli e fa‘avavau.’ O lea la, o se mea valea le ave o fuaitau uma i lenei mataupu ma fai mai o lona uiga tonu lava o le mea tatou te manatu muamua ai. O faʻamatalaga taʻitasi e tatau ona malamalama muamua i lona lava faʻamatalaga, ona sosoo ai lea ma isi uma. Ma o nisi taimi e taua ai le matauina o mea e le o fai mai ai se mau e pei o mea o loo fai mai ai, ina ne'i tatou manatu e sili atu nai lo le mea ua faamoemoeina. A leai, e i'u ina e fete'ena'i ma oe, fai mai o nisi mau e lē mafai ona faauigaina i mea latou te fai mai ai pe na o le togiina o lau Tusi Paia mai le faamalama ma suia i se mea e te manatu fiafia e ‘sili atu ona magafagafa.!’

Iesu, le Tulaga Auro o le Upumoni

Mulimuli ane, e na o le Atua lava na te silafia le moni atoatoa o le mea o le a tupu pe a oo mai le aso o le Faamasinoga. O taumafaiga uma a tagata e faʻamatala e pisia i lo tatou lava valea. E na o le pau la le auala e mafai ona tatou aoao ai i le upumoni e lei faauigaina e ala i faaaliga tuusao mai le Atua. E tusa ai ma aʻoaʻoga Kerisiano, O Iesu o le Upu e faavavau a le Atua, o mai ia i tatou i foliga o tagata, fasiotia ma toe tu mai nai e ua oti. O lea ua avea ai o Ia ma tagavai auro o le upumoni. I soo se feteenaiga manino o le faauigaga i le va o mau eseese po o manatu faaletagata, e tatau ona faamuamua upu a Iesu. E iai taimi atonu tatou te lē malamalama lelei ai i mea o loo ia taʻu mai iā i tatou; ae ua lelei. E le o se mea e ofo ai le lavelave o le olaga tatou te fememeai ai i nisi o taimi. O la tatou luitau o le aoao lea e faalagolago ia te Ia e tusa lava pe tatou te le malamalama – vaai Jn 3:3-13 ma Jn 6:60-68.

“Auā o se tasi e mā ‘iā te a‘u ma a‘u ‘upu i lenei tupulaga mulilulua ma le agasala, e mā fo‘i le Atali‘i o le Tagata ‘iā te ia, pe a afio mai o ia i le mamalu o lona Tamā faatasi ma agelu paia.” (Mar 8:38)

Iesu i le Faaliliuga

O le gagana masani a Palesitina ia Iesu’ o le aso o le Arama: a o le Feagaiga Fou ua tusia i le gagana Eleni. O tagata suʻesuʻe o gagana uma e lua e fiafia e faʻasino atu e faapea 'Aramaisms’ ia Iesu’ O loo faamatilatila mai i ana upu le mea moni e masani ona ia tautala i le gagana Arama; ma o nei upu ua faaliliuina mulimuli ane i le gagana Eleni. I le tele o tulaga, e le taua lenei mea; e pei ona matuā faaeteete le au faaliliu e faaliliuina Iesu’ upu i le sa'o lelei e mafai ai: ae e mafai ona tulai mai faafitauli ona e le o upu uma i le tasi gagana e tutusa lelei ma le isi. O nisi taimi e iai le uiga lautele o le upu Aramai e lē o maua i le gagana Eleni (le tusiga, ‘O La Tatou Areto i Aso Taitasi,’ o loo talanoaina ai se tasi o ia faataitaiga). I nisi taimi e mafai ona avea ma upu Eleni atonu e iai se uiga laʻitiiti teisi pe vaapiapi nai lo le gagana Arama. O lona uiga e tatau ona tatou fa'aeteete i fa'auigaga e fa'alagolago tele i uiga le manino o se upu Eleni.. E tatau ona tatou fesili atu pe ua tauamiotonuina lena faalagolago i le malamalama o le talaaga ma le taua lautele o Iesu’ upu.

E iai foʻi se faafitauli faapitoa i upu Eleni e faatatau i le ola, o le oti ma le faavavau e lanu faanatura e filosofia Eleni. Peitaʻi o loo talanoaina e Iesu nei mataupu i se vaaiga e toʻatele ai tagata Iutaia (e ui lava e le faapea e ioe i manatu masani a Rabbinic). O lea la pe a faaliliuina ia faaupuga e sili atu ona taua le iloiloina pe na faapefea ona malamalama ma faaaoga i tusitusiga o le Feagaiga Fou., nai lo le fa'auigaina o uiga na maua mai tusitusiga fa'a-Eleni fa'aonaponei.

Faitau pea …

vaefaamatalaga

1. Atonu e aoga le faitau ‘E Manaomia e le Alofa se Siamupini‘ nai lo lena.