O Tatou Alu atu ea i le To?

A o tatou toe tepa i tua i le umi o le talafaasolopito o tagata, ua tatou vaaia le faatafunaina o nei malo anamua; o le tele o ia mea ua mou atu ma toetoe lava a leai se mea e iloa ai. Fa'atoa lata mai nei, O metotia o suʻesuʻega faʻaonaponei e fesoasoani i le laser ua faʻaalia ai o le mea na manatu o le taupou o le vaomatua o Amazon e natia moni ai toega o se lavelave tele o auala fesoʻotaʻi., aai ma galuega tau pulega o fanua. O aʻoaʻoga e faʻamatalaina ai le tulaʻi mai ma le pa'ū o nei malo e tele ma eseese, e pei ona i ai ni valo'aga o le lalolagi ua latalata i mala ma tala o le tele o mea ua mavae, mai le Lolo o Noa e oo atu i le meteorite lea e faapea na soloiesea ai tainasoa.

O lona uiga, e ui lava i le tele o valo'aga o le aso malaia talu ai, ua sao mai le ola o le tagata i nei mala uma. Ae o lo tatou ‘manuia’ toeitiiti uma?

O lo tatou gafatia faateleina mo le Fa'aleagaina o le Tagata Lava Ia

E le'i i ai muamua so tatou malosi tele e faaumatia ai i tatou lava – ma le paneta foi – e pei ona tatou maua i aso nei. O su'esu'ega fa'asaienisi ma fa'atekinisi ua fa'aputuina i se saoasaoa ofoofogia: ae o le faateleina o le malosi faaletagata ua aliali mai ai ni lamatiaga fou. A'o fa'atupula'ia le faitau aofa'i, e faapena foi ona mamafa ia tatou punaoa faalenatura – meaai, vai, fanua, malosi ma meafaitino – ma faatasi ai ma nei omiga ua oo mai ai le anoanoai o feeseeseaiga faalemalo ma faava o malo i le va o le ‘haves’ ma ‘ua leai ni mea’, i le va o e malolosi ma e le tagolima; e masani ona faalifu manifinifi i se fa'ailoga o le amio, mataupu faavae faaleatunuu po o tapuaiga. O le malosi faaniukilia ua aumaia faatasi ai ma le taufaamatau o le faaumatiaga o le lalolagi atoa pe a tupu se taua. O vaila'au fa'ato'aga o lo'o fa'amata'u le fa'aleagaina o ma'a 'au'au. O gaosiga fa'apisinisi ua i'u ai i le salalau atu o le filogia. O le vevela o le lalolagi e lamatia ai le mautu o lo tatou tau. Ua amata ona popole le numera o saienitisi e mafai ona faigofie ona avea le Artificial Intelligence ma o tatou matai, nai lo lo tatou auauna, po'o le Bio-Engineering e mafai ona fa'afuase'i ona ta'ita'i atu ai i suiga fa'aletagata.

Fa'amaualuga o Tagata ma Fa'avalevalea Amiotonu

Ae peitai, i luga o lenei, o le faamaualuga o tagata i a tatou lava mea ua ausia e taitai atu ai i se uiga faatupulaia o le faasausili. Matou te inoino i le valea anamua o emeperoa ua mavae o ē na taʻua i latou lava o 'atua’ ma ‘ino’ino i ta’ita’i o lo’o fa’aauau pea ona fa’apea e o’o mai lava i aso nei; talitonu i lena mea, vave pe mulimuli ane, o le a latou maua lo latou oo mai ma le finagalo o ‘tagata’ o le a manumalo. Ae peitai, i le taim lava lena, ua tatou faatagaina i tatou lava e faatosinaina e talitonu e leai se mea tatou te nofo aitalafu ai i se tasi vagana ai i tatou lava; ma e leai se atamai po o se pule tau amio i le atulaulau e tatau ona faatagaina e tu i luga a’e o i tatou lava. Nai lo le fa'amaualaloina i le mata'utia tele ma le lavelave o le lalolagi o lo'o tatou ola ai, o lo'o tatou punou uma i le sini e tasi.; ma tausisi i a tatou ‘aiā tatau’ ma le tutoatasi nai lo o tatou tiutetauave i, ma le faalagolago i, isi.

Tatou te le amanaiaina le poto tuufaatasi o le faitau afe o tausaga o le poto masani faaletagata, fai mai o lo tatou moni e mafai ona avea ma soo se mea tatou te mananao i ai ma o tatou o matai o lo tatou lava taunuuga. I se tasi taimi, o lenei faasausili na faaalia o se tauiviga i le va o le sailiga o le 'saienisi’ ma le mafaufau ma le na o talitonuga faanuupo. E le toe iai. I totonu o se augatupulaga e tasi ua tatou o ese mai le malamalama masani o le faaipoipoga o le tuufaatasia o se alii ma se tamaitai mo le faamoemoe o le tausiaina o fanau i se siosiomaga saogalemu., fa'atasi ai ma itupa e lua e fai ma fa'ata'ita'iga, i le fai mai e matua le tatau lava. E iai, ae a, e masani lava oi latou oe ua filifili e faia se isi mea: e ui lava ina fa'aauau pea ona fa'amaonia le va'aiga fa'aleaganu'u. Ae o le mea e sili ona mata'utia o le faafitia lea o mea moni e faatatau i le eseesega faaletino i le va o itupa.¹ Taimi nei, o lo’o ta’u mai e tagata le ‘aia’ e toe faauigaina o latou lava tino, e tusa lava pe aofia ai ma le loto i ai o le faaleagaina o le tagata lava ia ina ia mafai ai ona ausia lenei mea. E foliga mai e le o toe tau le tagata soifua ia i tatou lava, pe na'o le tetee i le natura poʻo soʻo se manatu o le pule maualuga: ae faasagatau ia i tatou lava, ‘ua ‘ino‘ino i tino o lo‘o i ai i tatou. O le a le mea o tupu? E faapefea ona tatou valea?

Ose Fa'alavelave Fa'atasi

E pei ona mafaufau loloto tagata i lavelave o lo tatou lalolagi, ma ona faamoemoega uma, miti malepelepe, matagofie faalenatura ma faiga le tonu, e mautinoa lava ua mafua ai le fesili, ‘O le a le uiga o nei mea uma?’ I tua i taimi o le Feagaiga Tuai, O le faamatalaga lenei a le tupu o Solomona:

O lea na ou toe tomānatu ai i nei mea uma ma ou manatu ai o ē e amiotonu ma ē popoto ma mea latou te faia o loo i aao o le Atua., ae e leai se tasi na te iloa pe alofa po o le inoino o loo faatalitali mai ia i latou. E tutusa uma le taunuuga—o e amiotonu ma e amioleaga, le lelei ma le leaga, o le mama ma le le mama, o ē fai taulaga ma ē e lē faia taulaga. E pei ona i ai i le lelei, e faapea foi i e agasala; e pei o i latou o e tautō, e fa‘apea fo‘i i ē matata‘u e ‘ave i latou. O le leaga lea i mea uma e tutupu i lalo o le la: O le taunuuga lava e tasi e maua uma. O loto o tagata, e lē gata i lea, ‘ua tumu i latou i le leaga ma ‘ua i ai le fa‘avalevalea i o latou loto a o ola i latou, ma mulimuli ane ua latou faatasi ma e ua oti. So'o se tasi oi ai i ē ola 'ua i ai le fa'amoemoe—e sili fo'i le ta'ifau ola i le leona mate! Auā ‘ua iloa e ē ‘ua ola e oti i latou, a o ē ua oti e lē iloa se mea; e leai so latou taui, ma e oo lava i lo latou igoa ua galo. O lo latou alofa, ua leva ona mou atu lo latou ita ma lo latou fuā; e lē toe iai so latou sao i se mea e tupu i lalo o le lā. (Ecc 9:1-6 NIV)

O se vaaiga faanoanoa: ae o le faanoanoa sili sa faapaleniina i le faamoemoe. O le taamilosaga faifaipea o le totoina o fatu ma le seleselega, ma o le tulaga ofoofogia o le metamorphosis na maua ai le mafuaaga mo le faamoemoe e faapea o le oti e le o le iuga lea. Ma le faigata tele o lenei lalolagi, lea e atili ai ona lautele ma lavelave pe a faalautele atu lo tatou malamalama, na faatauanauina tagata o le lalolagi o le galuega a se atamai ma faamoemoega e sili atu ona maoae nai lo o tatou faamoemoega. E oo lava i aso nei, o le toatele o o tatou mafaufau sili faasaienisi ma filosofia ua lagona le tatau ona faaiuina, ma le fai Salamo:

Ua folafola mai e le lagi le mamalu o le Atua. O le vanimonimo o loʻo faʻaalia ai lana galuega lima. Ua latou tautala atu i lea aso ma lea aso, ma o lea po ma lea po latou te faaali atu ai le poto. E leai se tautalaga po o se gagana, i le mea e le lagona ai lo latou leo. (Psa 19:1-3)

Pe a ou mafaufau i lou lagi, o le galuega a ou tamatamailima, o le masina ma fetu, lea ua e faauuina; o le a le tagata, e te manatu ia te ia? O le a le atalii o le tagata, ia e tausia o ia? (Psa 8:3-4)

Ioe, a o tatou aʻoaʻoina atili e uiga i malosiaga faʻavae e faʻatupuina ai lo tatou atulaulau ua tatou iloa ai e manaʻomia se paleni faʻapitoa o nei malosiaga ina ia maua ai se atulaulau e mafai ona atiaʻe le ola.. Ioe, e matua'i maualuga tele le fa'alavelave e tupu fa'afuase'i ma e na'o 2 o finauga e mafai ona tetee atu i le faaiuga e faapea o le atulaulau e iai se faamoemoega mautinoa mo lona ola. O nei mea:

1. O lo'o i ai se numera e le i'u po'o le le i'u o isi atulaulau eseese; ma na ona tatou ‘tupu lava’ ia i ai i se tasi e mafai ona lagolagoina le ola; pe
2. O le manatu atoa o le faamoemoega e le taua. Ana tatou le i ai iinei, matou te le fesili pe aisea ua matou i ai.

Tali 1, e ui ina lauiloa tele i aso nei, e foliga mai e toetoe lava a le mafaitaulia le ofoofogia; a o le tali masani i 2 o le'a: ‘Ae o a‘u o i inei; ma OU te ole atu. Ua na'o lou musu e fa'asagatau i mea moni!’ E ui i lea, e ui i lea, o le uiga taatele i le ‘aufaipule’ o lo tatou tupulaga o lo'o fa'aauauina pea o le olaga o se fua o avanoa fa'afuase'i. O loo finau mai nei tagata faatosina e leai se Atua; tatou te le tali atu i se tasi ae na o i tatou lava ma lena, i le oti, ua na ona tatou le toe i ai lava.

Le Taua o le Ola o le Tagata

A'o e fiafia i le taimi nei, o lenei leai o se tali atu e foliga mai o se manatu lelei. Ae o lona iuga sili lava o se olaga e aunoa ma se faamoemoega ma leai se faamoemoe. Afai o lo tatou iuga sili o le oti ma le iloa se mea, ua na o le aoga o le olaga a o tumau pea le fiafia; ma afai e tatau ona faamuta vave - o le a la? E le popole tagata oti: faapea le oti, pe o le fasioti tagata po o le pule i le ola, e avea ma auala vave ma talafeagai e faamuta ai mafatiaga uma. Matou te le fiafia e feagai ma lenei mea moni faigata: o lea tatou te talanoa ai euphemistically e uiga i ē pele ia i tatou ua ‘tuu atu’ ma ‘ia i ai pea i o tatou manatu’ — e leai se tasi o ia mea e moni pe afai o tatou ‘faatupu’ e tatau ona talitonuina. Ae o lenei manatu malulu o le oti o taimi uma e 'ai lona ala i la tatou aganuu. “E mautinoa,” ua finauina, “pe afai o loʻo mafatia se tasi i se maʻi faʻamaʻi poʻo le matua, e le oi totonu ea ia latou (ma a tatou) e sili ona lelei mo i latou e feoti?” Ma e le o le finauga lava lea e tasi e faatatau i pepe e le atoatoa le malosi? Ae faapefea lena ma'itaga e le'i mana'omia? E le tatau ea, “Lo'u tino; la'u filifiliga?” Ma afai ua faaleagaina lou olaga e se alofa le faamaoni, po'o se fa'atau palapala, se a le mea e fiafia ai i latou pe a fa'aleagaina lou olaga? Pe le o le aganu’u lava lenei o le oti o loo i tua o le tele o fasiotiga tagata ma osofaiga faatupu faalavelave ua tatou molimauina i tausaga ua mavae.?

O Ai e Moni A'afiaga?

Ae a tatou tilotilo solo po o fea tonu e sau ai lenei aganuu o le oti, e faigata ona maua so'o se tasi e tu sa'o ma fa'ailoa o latou lava fa'ate'aina o le tali atu ma le fa'amoemoe e tu'ua'ia.. E ese mai ai, so'o se mea e te va'ai i ai o le a e maua ai ni tagata fa'amoemoe lelei o lo'o ta'utino atu i latou lava o ni tagata fa'atauva'a mo le mea moni, faamasinoga tonu, aia tatau a tagata, faasaoina o le siosiomaga, le alualu i luma o le malo, ma isi.. Ua tele manatu taupulepulega, ae a: ae o ai moni e toso le manoa? O i latou i le pito i luga o le faaputuga o le a masani lava ona mananao e nonofo ai; ae le mafai pe afai e matua tele naua taumafaiga. Ma o ai e fia pule i le lalolagi pe afai latou te talitonu moni o a latou taumafaiga uma o le a iu lava ina leai ma galo?

Le Taaloga a Satani

Le Tusi Paia, ae o lesi foi itu, faasino le tamatamailima o le tuuaiga i le fili anamua o tagata, Satani; o lē na te iloa lelei le folafolaga a le Atua iā Atamu e faapea, o le a tuʻimomomoina e se tasi o ana fanau le ulu o Satani². Ua lē taulau taumafaiga a Satani e faasesē Iesu; ma ua toe ofoina atu i tagata le avanoa e toe faatasia ai ma le Atua ma ola ai e faavavau. Ia Satani le manatu faapea o i tatou—ua na o ni manu e iai tino e pala pe a lē toe fafagaina ma tausia i tatou e le Atua., ma le atamai e matua maualalo lava nai lo lona lava - e tatau ona sili ona fiafia i ai, a o ia lava e fa‘asalaina, e le mafai ona onosaia.

E lua sini muamua a Satani: muamua, ina ia le mafai e le Atua ona faamagalo i tatou e aunoa ma le faaleaogaina o le faasalaga a Satani ma, tulaga lua, ia faapologaina ma faaumatia le toatele o i tatou e mafai. O lana sini muamua na taofia ina ua faia e le Atua le mea, ia Satani, sa le mafaufauina. Na ia faatagaina Iesu e maliu e sui aʻi i tatou ona o uunaʻiga a Satani lava ia.

I le taimi o le talisuaga, ua uma ona tuu e le tiapolo i le loto o Iuta le Sekara, le atalii o Simona, e faalataina o ia… A uma le fasi falaoa, ‘ona ulu atu lea o Satani ‘iā te ia. Ona fetalai atu lea o Iesu ia te ia, “O au mea e fai, fai vave.” (Joh 13:2 & 27)

Ae matou te tautala i le poto o le Atua i se mea lilo, le poto ua natia, lea na muai tofia e le Atua i luma o lalolagi mo lo tatou mamalu, e le‘i iloa fo‘i e se tasi o ali‘i o lenei lalolagi. Aua ana latou iloa, semanu latou te le faasatauroina le Alii o le mamalu. (1Co 2:7-8)

Tactics Stalling

O loo taulaʻi atu Satani i le lelei o le tagata lava ia; ma e faapena foi ona matua inosia le alofa, o le vaai atu i ai o se puna o vaivaiga e mafai ona faaaoga e pulea ai isi. Peitaʻi ua ia aʻoaʻoina o le a faia e le Atua mea e sili ona faigatā e laveaʻi ai i latou e alofa i ai – ma, ae faapito tonu lava, tatou. Ua faamatala mai e le Tusi Paia o le māfuaaga ua musu ai le Atua e faamasinoina le lalolagi, ona e mafai pea ona faaolaina isi tagata..

E lē faatuai mai Ieova i lana folafolaga, e pei ona manatu nisi o le tuai; a ‘ua ‘onosa‘i mai ‘iā te i matou, e lē mana‘o ia fano se tasi, a ia oo uma lava i le salamo. (2Pe 3:9)

Le Manaomia o le Salamo

Ua uma ona faia e le Atua mea uma e tatau ai e totogi ai le tau mo lo tatou faamagaloga: ae e tasi lava le mea e le mafai ona ia faia mo i tatou; ma o le salamo lea. Na'o le toe fa'aatoatoaina o mea e le fo'ia ai le fa'afitauli. Na agasala Atamu a o nofo i le parataiso. E tatau ona i ai se suiga tele o le loto. Ioe, o lena suiga e matua mata'utia ma e le mafai ona tatou pulea e i tatou lava: ae tatau ona tatou mananao i ai. E pei o se tagata malemo lea faatoa togiina se laina ola. E tatau ona tatou uuina, e ui lava o le viiga uma mo lo tatou laveai o loo taoto i le laveai.

Ua iloa e Satani lenei mea: o lea na te faia ai mea uma i lona malosi e faagesegese ai le salalau atu o le talalelei ma faatauanau tagata e faataitai soo se vaifofo mo o tatou faafitauli vagana ai le salamo moni.. Ma ua ia maumauaʻi e tauimasui i le Atua ma tagata e ala i le faapologaina ma le faaumatia o le toʻatele o i tatou e mafai., i soo se auala e mafai ai.

O lea, o le vave foi lea ona ia faaosoina i tatou e faaumatia i tatou lava, sili atu; ma, faapitoa, o le tele foi o soo o Iesu e mafai ona ia faaumatia, sili atu. Pe na e taofi ea e fesili ifo ia te oe lava pe na faapefea ona avea soo o le Tupu o le Alofa ma le Alii o le Filemu ma tagata sili ona sauaina i le lalolagi??³

A tatou vaavaai i le tulaga o loo iai nei le lalolagi, ma le tulaga pagatia o le toatele o le ekalesia, e toatele o le a faapea mai o Satani o loo i luga le lima ma o le faatuatuaga faa-Kerisiano ua iu lava ina pa'ū. Ioe, o Iesu lava ia na fai le fesili, “E ui i lea, pe a sau le Atalii o le Tagata, e maua ea e ia le faatuatua i le lalolagi?” (Lk 18:8) Aisea na ia fai mai ai faapea?

Aisea e le Taofia ai e le Atua le Leaga?

E mafai ona sili atu le leaga o mea? E le manaʻomia tele mafaufauga e iloa ai latou te mafaia: aisea la ua le laa mai ai le Atua i le taimi nei, ae latou te lei faia? E toe foʻi uma mai i le lē fuatia ma le faavavau o le tāua ua tuuina atu e le Atua iā te oe, o a'u ma agaga uma o le tagata. Faatoa tatou faitau lava o le finagalo o le Atua, “ia oo mai tagata uma i le salamo” (2Pe 3:9). Ma, pei o le leoleo mamoe i totonu Mt 18:12-14, ua nofosauni o ia e fesagaʻi ma le lamatiaga o so o se mea e ono tupu i le vaega o totoe o lana lafu ina ia faia ai se taumafaiga e laveaʻi naʻo le tasi.. E malamalama o ia, e sili mamao atu nai lo tatou, po o le a lava le puapuaga tatou te feagai—ma Ia—e ono fetaiai i ni nai tausaga e mafai ona tumau ai o tatou olaga i le taimi nei, e sili mamao atu ona mamafa i le faavavau o le olioli o loo faatalitali mai mo i tatou ma le malaia o i latou ua misia..

Ae mo i tatou taitoatasi o le fesili taua, “Pe a sau le Atalii o le Tagata, e maua ea e ia le faatuatua ia te oe?” Na te vaai mai ia te oe. Na te silafia mea o i lou loto. E leai se mea e mafai ona e faia e te maua ai sea ituaiga alofa. Ae ua Ia folafola mai afai e te o mai ia te ia o le a le teenaina oe. (vaai Jn 6:37 ma Rom 8:28-30). E te sau ia te Ia i le faatuatua ma le alofa, aumaia uma lou tausalaina ma le faalumaina, ma lafoa'i lou manatu 'aia' e pule ai i lou lava taunuuga? E tatau lava lou filifiliga. Na te le faia mo oe. Ae, ina ua uma ona faia e le agaga mulimuli la latou filifiliga, tasi auala po o le isi, ona oo mai ai lea o le gataaga.

Faitau pea …

vaefaamatalaga

1. E masani lava ona iloa o se vaega toaitiiti o tagata e mafatia i faʻalavelave faʻaletino ma faʻalavelave faʻaletino; ma o i latou e iai faʻafitauli faʻapea e masani ona faileagaina (e faapena foi i latou e tele isi ituaiga o faaletonu). O nei tagata e tautele i le Atua e pei o i tatou; ma e taua lo tatou taulimaina i latou uma ma le alofa ma le faaaloalo.
2. Vaai ‘O le Tala Faasolopito – Faaaliga Faasolosolo’; pe mo se talanoaga auiliili, vaai ‘E faapefea ona sese uma’, i le faasologa o suesuega, ‘E le mafai ea ona tatou faia se mea sese?’.
3. E.g. https://www.bbc.co.uk/news/uk-48146305. E le faapea e tasi lava le mafuaaga. Mo se amataga, e to'atele fo'i so'o o Iesu o ē na latou fa'alēaogāina Iesu’ aoaoga, o le liliu atu o isi ia te ia: A o, ae o lesi foi itu, e toʻatele foʻi tagata amio saʻo ma tapuaʻi i le Atua o isi lotu ua mafatia foʻi i sauāga – o nisi taimi i lima o le au fai mai Kerisiano. Ae o lea, o loo i ai le mea moni na aoao atu Iesu faasaga i le tele o agasala e sili ona fiafia i ai le lalolagi (o se manatu e masani ona soona faamamafaina i le tau o ana aoaoga i le alofa ma le faamagalo atu). Ma sa finau atu foi Iesu e na o ia lava le ala i le Atua; lea e le o lelei i latou e sili atu i o latou lava ala – aemaise lava Satani ma ona soo. Ae o le isi vala o Iesu’ o le finau a le tagata lava ia i le le sauaina ma le ‘faaliliuina o le isi alafau;’ lea e faigofie ai ona taula'i Kerisiano mo a latou fili.