[pm_taitara]
N.B. e kore e tēnei whārangi ano i te “Ngāwari English” putanga.
hāngai whakamāoritanga aunoa e runga i te kuputuhi taketake English. kia ratou ngā hapa nui.
Whai muri i te kakenga he iti noa te ahua. Te faahiti noa ra Luka i to Paulo iho faafariuraa; engari ko te pukapuka a Paora mo Ihu’ ahua i roto i 1 Koriniti 15:3-8 ka whakarārangitia ētahi atu e toru. Ka rite ki ta matou i kite ake nei, Te faahiti ra Paulo i te mau faaiteraa i horoahia mai i mua i te mau Evanelia e ta ’na iho rata. Te ahua nei kei te raupapa o nga waa, mutu ki te wheako o Paora ake. He tautohetohe mo nga mea tuatahi e toru o nga mea e whai ake nei i puta i mua, i muri ranei i te kakenga; engari ko te toenga o te tūponotanga ko te ahua o te tohu o muri. Ua tupu te farereiraa o Paulo iho i muri iho.
- 1. 500 i Kotahi!
- Te parau ra Paulo e i te hoê taime ua fa faahou mai Iesu 500 tangata i te wa kotahi! Ka kii ano ia ko te nuinga o enei kaiwhakaatu i te ora tonu i te wa e tuhi ana. He tino uaua tenei ki te panui mo te hunga e tautoko ana i nga ariā pohewa me nga korero pakiwaitara. Ka rite ki te 'pohehe papatipu’ e kore e rite: a, i te tini o nga kaiwhakaatu e ora tonu ana, kei te tino whakaparahako a Paora ki te hunga e kii ana he mea hanga noa nga korero o te aranga..
No te mea ko te maha o nga akonga i tutaki ki te ruma o runga i mua o te Petekoha tuatahi ka hoatu hei 120, te ahua kare pea i reira 500 kei taua wa. Peneia‘e e rahi a‘e te mau pǐpǐ a Iesu i Galilea i to Ierusalema: engari ko te kore korero a Luke i roto i tana rongopai ka iti ake te ra i mua i te pikinga. I te tahi a‘e pae, e nehenehe te reira e tupu i rotopu i te Penetekose e te faafariuraa o Paulo.
- Hoki ki tuhinga matua.
- 2. Hemi.
- Te faatia atoa ra Paulo (i roto 1 Tū pū 15:7) i puta a Ihu ki a Hemi, Ko Ihu’ tuakana. ano, kaore matou e mohio ki te wa tika me nga ahuatanga o tenei huihuinga. I te wa o Ihu’ i nga tau minitatanga ka pohehe ona tuakana ki ana kereme (Jn 7:5, Mk 3:21,31). Heoi, Te faahiti ra Luka e tei pihai iho te mau taeae o Iesu i te mau pǐpǐ i Ierusalema i te mau mahana hou te Penetekose (Ture 1:14), a i muri iho ka noho a Hemi hei kaihautu mo te hahi o Hiruharama (Ture 12:17, 15:13 & 21:18).
- Hoki ki tuhinga matua.
- 3. Nga Aposetolo katoa.
- I roto i te irava ano e kii ana a Paora i muri i tenei, engari i mua i te tahuritanga o Paora ake, Ua fa atoa Iesu i ‘te mau aposetolo atoa’. Ko tenei tohutoro he mea pai ki nga tohunga o te hahi e whakaatu ana, he rereke ki 1 Tū pū 15:5, e te parau ‘aposetolo’ kare i iti ki te tekau ma rua tuatahi. Heoi, Aita Paulo i faataa o vai te tahi atu mau aposetolo, me nga ahuatanga o tenei ahua.
- Hoki ki tuhinga matua.
- 4. Paora.
Ka mutu, Ka whakahua a Paul i tana ake wheako i te wa, i raro i tona ingoa tawhito ko Haora, ua haere oia i Damaseko no te haru i te mau Kerisetiano ‘tito’ a i haukotia i te ara e te Karaiti ora. Ko tenei huihuinga e whakaahuatia ana i roto i nga Ohipa 9:1-8, e na roto i ta Paulo iho mau parau i to ’na faatiaraa i ta ’na faaiteraa i roto i te Ohipa 22:3-11 me ngā 26:12-18. Ka whiti te marama marama huri noa i te roopu a Paul. I kitea tenei marama e ratou katoa, a taka ana ki te whenua. Ko Paora anake ka rongo i te reo: “Haora, Haora, he aha koe i whakatoi ai i ahau??” I tana patai, “Ko wai koe, Ariki?” ka tae mai te whakautu, “Ko Ihu ahau, e whakatoia nei e koutou.” I muri iho ka kiihia ia kia tatari i Ramahiku mo etahi atu tohutohu. E toru nga ra i matapo ai te wheako ki a ia, tae noa ki te wa i whiwhi ai tetahi akonga ko Anania te ingoa i te kupu a te Ariki e whakahau ana ia ia kia haere ki te inoi mo Haora..
- Na, kei konei he hoa whawhai kaha mo te Karaitiana kua pa ki a ia he wheako tino pakaru, ka matapo te tinana, ka huri ia ia ki tetahi o nga tino tohunga o te Karaitiana.. Kei te marama, i kitea e ia nga taunakitanga tino pono!
- Hoki ki tuhinga matua.
hanga Whārangi e Kevin King
Tena koa he patai taku, E hiahia ana ahau ki te mohio pehea te roa i muri i te kakenga o Ihu ki runga ki te rangi ka puta ia ki a Haora i tona haerenga ki Ramahiku, i muri i te tau, etahi marama, pehea ranei te roa. Tena koa kei a koe etahi matauranga mo tena?Tena koa imeera mena ka taea, whakawhetai ki a koe mo te mahi pai.
Ko te nuinga o nga whakaaro e kii ana i te huringa o Haora i tetahi waahi 33 me te 36AD; ahakoa kua kite ahau i nga ra i te mutunga o te 40AD. Panui whakamua mai i a Ihu’ ake mate, he uaua ki te mohio he aha te roa o te wa e pahemo ana kia pehia a Tepene ki te kohatu (Ture 7:58) a pehea te roa o te whakatoi a Haora i te hahi. He wa roa pea te mea whakamutunga, mai ta Saulo paha i aro na mua i te mau Kerisetiano i Iudea e i Galilea, i mua i whakaroa ki te raki a tae noa ki Ramahiku.
Ki te titiro tatou ki te korero a Paora mo ana haerenga ki Hiruharama i Karatia 1:15-19 me ngā 2:1-10, ka whakamahia e ia nga korero 'i muri 3 tau’ a ‘i muri mai 14 tau’ ki te whakaahua i te wa o enei haerenga. Mai i tana korero mo te haerenga ki roto 2:1-10 te ahua nei ko te Kaunihera tenei o Hiruharama, i hui ki te korero mo te take o te kotinga (kite Acts 15). Ko te tikanga tenei i te c.50AD; na te tango 14 tau mai i tenei ka tae ki te 36AD. I tenei wa, 2 ka taea te whakamaori: e hamani tatou ‘i muri a‘e 14 tau’ hei tikanga 14 tau i muri i te haerenga i kiia i mua, hei ranei 14 tau i muri mai i tona tahuritanga? Ko te ahua o muri ka pai ake 2 Nga take. Tuatahi, Ko te ra o 33AD anake ka tino mahi mena ka tangohia e tatou te waa o mua, kore-tuku iho, dating o Ihu’ mate i te 30AD. Engari, nui ake, no te mea te tapiri atu i nga wa e rua ka warewarehia ko te Kaunihera o Hiruharama na Paora tonu tuatoru haere ki Hiruharama mai i tona tahuritanga (Tirohia nga Mahi 9:26-30 me Nga Mahi 11:27-30).
Kaore pea a Paul e whakahua ana i tana haerenga tuarua na te mea kaore i tino whai kiko ki nga take e korerohia ana e ia. Ko te whakaaro anake mo te kawe i te matekai ki Hiruharama; me Nga Mahi 12 Te faaite ra te reira ia tatou e ua tuea te reira i te hoê tau o te hamani-ino-raa u‘ana no nia i te mau aposetolo. Ua pohe te aposetolo Iakobo; O Petero te taata i opuahia i muri iho ia Heroda e tei te tapuni paha te tahi atu. Kaore he korero mo Paul i tutaki ki tetahi o ratou. Ahakoa ko Ihu anake te whakahua’ teina Hemi (Ture 12:17) e kii ana karekau a Pita ake i kaha ki te whakatau i a ia.
Ko te taima o te Kaunihera o Hiruharama kaore i te tino tika (48He maha nga korero a AD): engari e kiia ana mai i nga huihuinga e rua kua whakahuahia i roto i nga Ture ka taea te whakatuturu motuhake i o raatau ra. Ko enei te peinga o nga Hurai i Roma e Karauria i te tau 50AD (kite Acts 18:2) e te tiaraa porokonela a Galio no Akaia i te matahiti 52-53 AD (Ture 18:12). Na ko te 34-36AD mo te hurihanga a Paora he ahua tika te whakaaro. No reira, tango i te ra tuku iho o 33AD mo Ihu’ mate, te aranga me te kakenga ki runga, kei te titiro pea tatou ki tetahi waahi o 1-3 tau.
Hāunga te tūtakitanga a Paora, Ko enei putanga katoa o Ihu i muri iho i tona aranga mai, a i mua i tona kakenga ki runga. Na, mo Paora, me ona hoa haere, kahore tetahi i tino kite ia Ihu.
Kia ora, Erihapeti. I whakamaramatia e ahau i runga ake nei ko te patai mehemea ko nga whakaaturanga tuatahi e toru o nga whakaaturanga i runga ake nei i puta i mua atu i muri ranei i te kakenga o Ihu ki runga, he take tautohetohe.. Ua faaroo e ua tai‘o vau i te mau orometua haapii Bibilia e faaite ra i na mana‘o e piti: engari kaore au i te mohio ki nga taunakitanga o te Kawenata Hou e whakautu tika ana i tenei patai. Kua hoatu e au aku take i runga ake nei, me te whakautu ki te patai a Ivan, 'Mehemea ka tupu i muri mai, he aha i kore ai a Ruka e whakahua i roto i nga Mahi?’ no te aha, I te toenga, Ki taku whakaaro ka kaha ake te ra i muri i te kakenga. Mena kei te mohio koe ki etahi taunakitanga mo te ra o mua, Ka pai ahau ki te whakarongo.
Mo nga wheako o Paora, e tika ana koe kaore a Paora i kite tika ia Ihu. ’Ua ’ite ’oia i te hō’ē māramarama matapo nō te ra’i mai, marama ake i te ra, te anaana nei i pihai iho ia ’u… .’ Na te reo ta ’na i faaroo i tapao e o Iesu te taata orero (Ture 26:13-15).
Eaha ïa no te Orama ta Ioane i faataa i roto i te pene 1 o te Apokalupo
Tohu tika! Ae, ka kiia tenei he ahua i muri i te kakenga; na te aha i kore ai i tuhia ki te tuhinga i runga ake nei?
Ko te mea nui ko tenei tuhinga i aro ki nga taunakitanga o mua, mo te painga o te hunga e pirangi ana ki te patapatai i tona pono whainga. No nia i te orama a Ioane e mea ohie roa ia huna i te reira mai ‘tei roto i te feruriraa;’ i te mea e te faataa ra o Ioane iho i te reira mai tei tupu i to ’na vairaa i roto i te varua’ (Rev 1:10 & 4:2). Ko nga tauira i runga ake nei kua whakarārangihia e Paul hei tohu tohu, e kii ana i etahi kaititiro motuhake e ora tonu ana i te wa e tuhi ana. I tua atu i a Hemi’ wheako, te 'katoa i roto i te hinengaro’ Ka tino whakakorehia te whakamaoritanga na te mea ko nga whakaaturanga i runga ake nei i kitea e te tangata kotahi.
Tei roto te orama a Ioane i te orama matamua o te mau taime e rave rahi i fa mai ai Iesu ‘i roto i te varua’ ki nga akonga, ki te hunga whakaponokore. Ka whakahua a Paul he aha te ahua o te wheako rite 2 Koriniti 12:2-4. Ko nga ahuatanga pera e mau tonu ana ki tenei ra. I nga tau tata nei, hei tauira, He maha nga Mahometa i mohio kua tino tahuri mai na roto i nga kitenga ohorere me nga moemoea o Ihu kua ara ake..