Gure Eguneko Ogia

Greziako hitz baten erabilera interesgarri bat dago Jaunaren Otoitzean, egungo greziar literaturan beste inon ez dena.. Adjektiboa da, ‘epiousis'; tradizionalki 'egunerokoa’ esaldian, ‘gure eguneroko ogia.’

Noski, Jesusek ez zien bere ikasleei grekoz zuzendu. Ia ziur arameoz hitz egingo zuen, garai hartako Israelgo jatorrizko dialektoa. Beraz ‘epiousis‘ itzulpena da berez: baina zertaz? San Jeronimo, mendearen amaieran latinezko Vulgata itzulpena sortzean, 'egunerokoa' gisa eman zuen’ urtean Luke 11:3: baina «supersubstantzial» gisa’ urtean Matthew 6:11. Mendeetan zehar jakintsuek benetako esanahia dela argudiatu dute: baina gehienek ‘egunerokoa’ren itzulpena baztertzen dute’ biak alferrikako gisa (hitzak direlako, 'egun honetan’ ere presente daude) eta litekeena da (ikusirik badirela askoz ere hitz ilun gutxiago erabil zitezkeen).

Hala, proposatutako errendaketak asko eta askotarikoak izan dira. Konposatu bat dela dirudi ‘epi‘ eta baten forma bat ‘eimi‘ ('existitzea') edo ‘heimi‘ ('joan'). Geroztik ‘epi‘ esanahi ugari ditu, oro har, denborari dagokionez gainetik edo haratago egotearen ildotik, posizioa, etc., iradokizunek «existentziarako ezinbestekoak» bezalako kontzeptuak barne hartzen dituzte,’ 'etorkizunerako’ edo 'datorren egunerako', 'ugari,’ 'hori ez da agortzen,’ etab. Errendaketa horietako askori esanahi praktikoa eta espirituala edo eskatologikoa ematen zaie. Baina gehienek ere pairatzen duten arazoa, hau izan balitz nahi den esanahia, zergatik ez zuen idazleak arrunta erabili, errazago ulertzen den hitza?

Hizkuntzen artean itzultzean, hitzen esanahiak askotan gainjartzen dira; beraz, hizkuntza bateko hitz batek xede-hizkuntzan eta kulturan beti behar bezala ulertzen ez diren esanahi eta elkarte ugari ditu.. Ziurrenik hemen gertatu dena hau dela iradokiko nuke: Jesusek erabili zuen hitzak esanahi eta elkarte anitz zituen, eta horrek itzultzailea hitz asko erabiltzera behartuko zuen bere esanahiaren zentzu osoa adierazteko.. Baina Jesus’ otoitza soiltasunaren eta laburtasunaren eredu gisa ematen zen: beraz, itzultzaileak ez zuen hori egin nahi. Bere hurrengo aukerarik onena bi hitz elkartzea izan zen, Jesusek esandakoaren esanahi sakonaren zentzua ematen saiatzeko.. Indarrean, esaten ari naizena da ziurrenik gehienetan egia dagoela, guztiak ez bada, konposatuaren literal hausturatik atera daitezkeen ondorio agerikoetatik, ‘epi-ousis.’

Baina zein zen Jesusek erabili zuen jatorrizko hitza itzultzaileari halako arazoa eragin zion? Uste dut Kenneth Baileyk "Jesus Through Eastern Eyes"-n egindako iradokizuna’¹ sinesgarriena da. mendeko ‘Siriako Zaharra’ aipatzen gaitu’ grezierazko itzulpena; hau da Itun Berriko itzulpenik zaharrena eta Jesusek hitz egiten duen arameotik oso hurbil dagoen hizkuntza batean dago.. Honek hitza erabiltzen du ‘ameno,’ siriaraz ‘iraunkorra’ esan nahi duena, etenik gabe, amaigabea edo betikoa.’ Hebrear hitzaren erro beretik dator ‘Amen,‘ 'irmoa izan' esan nahi duena, baieztatu, fidagarria, fidela, izan fedea, sinetsi.’ Askotan erabiltzen zuen Jesusek bere esaerak aurkezteko: ‘Benetan (‘amen') esaten dizut…’ (sarritan bikoiztu egiten da enfasi gehigarrirako, Joanen ebanjelioaren arabera). Bere erabilera arrunta otoitz baten amaieran baieztapen gisa zen, zentzuan, 'Konpontuta dago.’ Modu hauetan erabilita, besterik gabe, grekora transliteratu zen, non ebanjelioetan askotan agertzen den; eta otoitz hau amaitzeko ere erabiltzen da Matthew 6:13.

Baina Jesusek hitz hau adjektibo gisa erabili bazuen, ogia deskribatzeko, «Egiazkoa» eskatzen ari zela baino zerbait gehiago ondorioztatuko zuen argi eta garbi’ ogia: horrek esan nahi du hitzen esparru eta testuinguru kultural osoa kontuan hartu behar dugula, Jesusentzat eta bere ikasleentzat duten esanahi osoa baloratzeko..

Siriako zaharreko itzulpenak inplikatzen duen esanahia horren parte da argi eta garbi. Otoitza Jainkoaren hornikuntzaren erabateko fidagarritasuna baieztatzea da, Jesusek bere ikasleei irakatsi zien bezala:

Horregatik, diotsut, ez izan kezkatu zure bizitzagatik: zer jango duzun, edo zer edango duzun; ezta oraindik zure gorputzerako, zer jantziko duzun. Bizitza ez al da janaria baino gehiago, eta gorputza arropa baino gehiago? Ikusi zeruko txoriak, ez dutela ereiten, ezta biltzen ere, ezta ukuiluetan bildu. Zure Aita zerukoak elikatzen ditu. Ez al zara haiek baino askoz balio handiagoa? (Mat 6:25-26)

Baina gehiago dago. Demagun John-en grabatutako eztabaida, kapitulua 6, jendea elikatu ondoren Jesusengana hurbildu zenean 5,000, errege egin nahirik:

Jesusek erantzun zien, “Ziur esango dizut, bilatzen nauzu, ez seinaleak ikusi dituzulako, baña ogiak jan dituzulako, eta bete egin ziren. Ez egin lan hiltzen den janariagatik, betiko bizitzarako geratzen den janariagatik baizik, Gizonaren Semeak emango dizuna. Jainko Aitak zigilatu baitu.”

Erran cieçoten bada, “Zer egin behar dugu, Jainkoaren obrak egin ditzagun?”

Jesusek erantzun zien, “Hau da Jainkoaren lana, sinis dezazula berak bidali duenarengan.”

Erran cieçoten bada, “Zer egiten duzu orduan seinale batengatik, ikus dezagun, eta sinistu? Zer lan egiten duzu? Gure gurasoek mana jan zuten basamortuan. Idatzita dagoen bezala, «Zeruko ogia eman zien jateko.’ “

Jesusek esan zien bada, “Zalantzarik gabe, diotsut, ez zen Moises zeruko ogia eman dizuna, baina ene Aitak ematen dizue zeruko egiazko ogia. Jainkoaren ogia da zerutik jaisten dena, eta bizia ematen dio munduari.”

Erran cieçoten bada, “Jauna, beti eman ogi hau.”

Jesusek esan zien, “Bizitzaren ogia naiz. Nigana datorrena ez da goserik izango, eta nigan sinesten duena ez da inoiz egarri izango. (John 6:26-35)

Jendea janari hornidura fidagarri baten bila etorri zen, Israeldarrek Moisesekin basamortuan egindako bidaietan zuten mana bezala. Baina Jesus’ erantzuna hau ez dela benetako ogia izan zen. Bera da; eta jendeak harengan jarri behar zuen bere fedea. Kontuan izan nola erroaren esanahia ‘Amen’ egiaren eta fedearen kontzeptua darama.

Zeruko mana kontzeptua oso errotuta zegoen judu kulturan, bai bere kontzeptu historikoan bai Mesiasen etorrerako etorkizuneko itxaropen gisa. Kenneth Bailey-k aipatzen du San Jeronimok "Hebrearren Ebanjelioa" baten kopia bat aipatzen duela.’ horrek esaldi hau itzultzen du 'Emaiguzu biharko ogia.’

Eta azkena, baina inola ere ez, Izan ere, Jesusek bere heriotza Pazko azken sakrifizio gisa ikusi zuela dugu, horren bidez munduarentzat benetako bizi-ogiaren iturri bihurtuko zen:

Bizitzaren ogia naiz. Zure gurasoek mana jan zuten basamortuan, eta hil ziran. Hau da zerutik jaisten den ogia, edonork jan dezan eta ez hil. Ni naiz zerutik jautsi den ogi bizia. Norbaitek ogi honetatik jaten badu, betiko biziko da. Bai, munduaren bizitzarako emango dudan ogia nire haragia da.”

Juduak, beraz, elkarren aurka borrokatzen ziren, esanez, “Nola eman diezaguke gizon honek bere haragia jateko??”

Jesusek esan zien bada, “Ziur esango dizut, Gizonaren Semearen haragia jan eta haren odola edan ezean, ez daukazue bizitzarik. Nire haragia jaten duenak eta nire odola edaten duenak betiko bizia du, eta azken egunean piztuko dut. Izan ere, nire haragia janaria da, eta nire odola edan da benetan. Nire haragia jaten duena eta nire odola edaten duena nigan bizi da, eta ni bere baitan. Aita biziak bidali nauen bezala, eta Aitagatik bizi naiz; beraz, ni elikatzen dena, nigatik ere biziko da. Hau da zerutik jautsi den ogia, ez gure gurasoek mana jan zuten bezala, eta hil zen. Ogi hau jaten duena betiko biziko da.” (John 6:48-58)

Jesusek gogoa zuen une hori bete zedin (beste esanahi bat ‘amen') eta ez zuten inoiz ahaztu nahi:

esan zien, “Biziki desiratu dut Pazko hau zuekin jatea sufritu baino lehen, zeren esaten dizut, Ez dut gehiago inola ere janen Jainkoaren Erreinuan bete arte.” Kopa bat jaso zuen, eta eskerrak eman zituenean, esan zuen, “Hartu hau, eta partekatu zuen artean, zeren esaten dizut, Ez dut berriro batere edango mahatsondoaren fruitutik, Jainkoaren Erreinua etorri arte.” Ogia hartu zuen, eta eskerrak eman zituenean, hautsi zuen, eta eman zien, esanez, “Hau da nire gorputza zuentzat emana. Egin hau nire oroimenez.” (Luk 22:15-19)

Apokalipsi liburuan, Joanek deskribatzen du Jesusek benetan nola deitu zion bere buruari ‘Amen‘ Jainkoarena:

Laodizeako batzarreko aingeruari idatzi: “The Amen, Lekuko fidela eta egiazkoa, Jainkoaren sorkuntzaren burua, gauza hauek esaten ditu: … ” (Rev 3:14)

Jesusek otoitz hau irakatsi zuenean, ebanjelioek adierazten dute jada bere azken misioaren zentzu argia zuela. Beraz, aurreko guztia izango zuen kontuan hitz egiten zuen bitartean. Baina haren dizipuluek eta entzuleen jendetzak ez zuten bere aurreikuspenik izan: beraz, haien hasierako pentsamendua janariari eta zeruko manaren aukerari buruzkoa izango zen batez ere. Hala, gure itzultzaile ezezagunak atzera begiratzearen onura izan zuen – Jesus guztiak egin zuen bezala’ jarraitzaileak ondorengo urteetan.

Beraz, Jesusek dakartzan kutsu guztiak kontuan hartzen ditugunean’ hitzak, 'Eman iezaguzu gaur gure ‘amen‘ ogia,’ erraza da aramaieraz mintzatzen den itzultzaile kristau bat zergatik zaila izango litzatekeen grezierazko edozein hitz aurkitzeko esanahiaz hain haurdun dagoen kontzeptu bat helarazteko.. Harritzekoa al da hori, ogi hori deskribatzeko hitz bat aurkitzen saiatzean, antzeko zerbait bezala ulertzeko gai den hitz konposatu berri bat asmatzera jo zuen, 'egiazko eta ugaria den hornikuntza errealitate oroz haratago eta denbora guztietarako?’

Oin-oharrak

1. 'Jesus Ekialde Ertaineko begietatik’ Kenneth E. Bailey, SPCK argitaletxea (21 Mar. 2008), orr. 121. (ISBNa 978-0281059751)