Na nga Kaituhi Rongopai i kape tetahi ki tetahi?

Te ahurei o Hoani

E ai ki nga nga matua o te hahi tuatahi, Ko Hoani te rongopai whakamutunga i tuhia. Heoi, he rereke rawa atu i era atu i roto i tana whakaaturanga me nga ihirangi, te aro nui ake ki nga korerorero takitahi me te korero i etahi tohu tohu noa. Ko te nuinga o enei he mea motuhake ki a John, te whakapumau i te whakaaro kaore i te waatea i a Matiu, Ko Mareko, ko Ruka ranei i tuhia.

Ko te rereketanga nui mai i era atu rongopai he ahua ke, engari mo nga mea e whai ake nei:

• Ko te korero a te kaituhi (Hone 21:25), te mau materia amui o te mau evanelia atoa e faahoho‘a ra i te hoê tuhaa iti roa o Iesu’ katoa te mahi minita; no reira kare he take e tika ai kia whakamahia e Hoani enei tauira.
• E kii marama ana ko nga maharatanga whaiaro o te akonga i tata ki a Ihu i te hapa whakamutunga. (Hone 21:20). Ko etahi atu take e tohu ana ko ia Hone, na raua ko Pita raua ko Hemi i hanga he akonga o roto (c.f. Mark 5:37, 9:2, 14:33); no reira i tino pai ia ki te tuku korero mo te momo korero e aro ana ia.
• Te tumu rahi a Ioane o te faataaraa ïa e o vai mau o Iesu e nahea te hoê faaroo ia ’na e hopoi mai ai i te ora mure ore (Hone 20:31). Kua kaha te awe o tenei ki te whiriwhiri me te whakaaturanga o nga rauemi.

Ahakoa tenei kanorau kaore he take mo te kii na John i whakapaipai nga korero o mua, I tautohetohe nga tohunga ki tona pono ma te kii ko te nuinga o ana ariā whakapono kare i hangaia tae noa ki te rautau tuarua.. Kua whakakorehia tenei whakahē i te kitenga o nga irava i roto i nga Panuku o te Moana Mate e whakaatu ana he pono enei whakaaro i te wa o te Karaiti. (ahakoa karekau he korero i roto i te ahua i kapea e John).

Ko te patai a Synoptic

I tetahi atu ringa, tātari tuhinga o Matiu, Ko Mareko raua ko Luka e whakaatu ana i nga waahanga nui e tino rite ana, ehara i te mea kei roto anake engari ko te reo e whakamahia ana, e whakaaehia ana kua tangohia e ratou i runga i nga rauemi matatiki noa, ā-waha, ā-tuhi rānei: no reira ka kiia enei tokotoru ko te 'synoptic’ rongopai.

Kua rereke nga whakaaro, heoi, mo te ahua o tenei hononga. I roto i te toenga o tenei wharangi ka tirohia e tatou te kereme na ratou i hanga me te whakanikoniko i nga mahi a tetahi. Muri iho ka haere tonu tatou ki te whakaaro ki te whakaaro i ahu mai nga rongopai e toru ki runga i tetahi puna tawhito, puna ranei., tae atu ki te ariā o te tuhinga ngaro e mohiotia ana ko 'Q’.

Ma nga Kaituhi Synoptic e whakahua i nga mahi a tetahi?

Te omuaraa o Luka i ta ’na Evanelia:

« E rave rahi tei rave i te papa‘iraa no te mau mea tei tupu i rotopu ia tatou, Ka rite hoki ki ta ratou i tuku mai ai ki a tatou e te hunga i kite kanohi, i mahi hoki i te kupu o mua.’ No reira, i te mea kua ata tirotirohia e ahau nga mea katoa mai i te timatanga, I pai ano hoki ki ahau te tuhituhi i tetahi tikanga pai ma koutou, Teophilus tino pai, kia mohio ai koe ki te tuturutanga o nga mea i whakaakona ai koe.’

Heoi, noa ’tu e te farii maitai ra o Luka e te vai ra te tahi atu mau papai a Iesu’ ora, kare aia i taiku mai i te au evangelia a Mareko e a Mataio. I roto i te meka, ahakoa nga ritenga, kare he korero tika i roto i nga rongopai ki etahi atu.

Ka taea e Mark te Puna?

No te mea ko Mareko te poto rawa o nga rongopai, e tei roto atoa te rahiraa o ta ’na mau materia i roto i te Mataio e te Luka, he maha nga wa i kiihia ko Mareko i tuhia i te tuatahi, a ko etahi atu e rua i whakamahi a Mark hei puna. E rua nga whakahee nui mo tenei tirohanga, heoi:

1. Ka rite ki te korero i etahi atu waahi, e rua o nga nga matua o te hahi tuatahi, Papias and Irenaus, Te parau ra e na mua te Evanelia a Mataio i te Evanelia a Mareko e ua papaihia na mua na roto i te reo Aramaic aore ra te reo Hebera (ahakoa karekau he kape o tenei putanga taketake e ora ana inaianei). Ka whakahekehia e te hunga pohehe i ta ratou whakaaturanga he 'whakapapa'; engari i runga i nga korero o mua ko to ratou piri ki nga puna taketake ko te tikanga me aro nui ki o raatau taunakitanga.
2. Ahakoa te nui o nga ritenga, te vai ra te mau taa-ê-raa maere i rotopu ia Mareko e te tahi atu mau evanelia. Te vai ra te tahi mau irava i roto i te Mataio e te Luka, engari kaore i roto i a Maka. Te vai atoa ra te mau mana‘o huna ore o te mau mea i itehia i roto i te Mareko (e.g. Mark 6:45-8:26; tapaina ko te 'whakarere nui', no te mea he tino uaua ki te whakamarama he aha a Luke i kore ai e uru ki roto i tana rongopai). Na, noa ’tu e te vai atoa ra te rahiraa o te mau tumu parau i roto i te Mareko i roto i te Mataio, ahakoa i konei he hapa ohorere, penei i a Mk 4:26-9, 7:31-7 me ngā 8:22-6, me nga rereketanga o te tuhinga. I roto i te meka, ka taea te korero, karekau etahi o nga korero mai i enei waahanga.

Nga Poauauautanga Atu

Ko nga rereketanga nui i waenga i a Matiu raua ko Luka ka kore e taea te kite i te rongopai o tetahi atu i te wa e tuhi ana.. Hei tauira, Ko nga korero e rua mo te whanautanga o te whanautanga tata ki te ahua whakahē tetahi ki tetahi i etahi waahi.

Te ahua nei? Ka mahia e ratou!

I mohio ranei ki nga mahi a tetahi atu, kare pea karekau he ngana ki te whakakotahi i nga mea e rua.

He maha nga kupu whakarite a Matiu raua ko Luka, me nga korero mo etahi merekara, e kore e puta ki tetahi atu. Engari he mea noa nga mea e rua, ka kitea ano hoki i roto i a Mareko; e tohu ana ko nga mea rite i ahu mai i nga maataapuna i uru ki nga kaituhi e toru, kaua ki tetahi kape mai i tetahi.

Hei poto, ahakoa he aha te huarahi e ngana ai te tangata ki te hanga i te whakaaro e whakawhirinaki ana tetahi rongopai ki tetahi atu, he raruraru. Te vai ra te mau irava e vai ra i roto ia Mareko e Luka (engari kaore a Matiu), Matiu raua ko Ruka (engari kaore a Maka) ko Matiu raua ko Maka (engari kaua ko Ruka).

No reira, Ko te nuinga o nga tohunga mohio inaianei kei te pai ki te whakaaro ko nga rongopai katoa e toru i ahu mai i nga puna o mua.

Hoki ki tuhinga matua.