[pm_title]

'Q’

I ka maopopo ʻana ʻaʻohe manaʻo ʻoluʻolu e wehewehe ana i ke ʻano o ka loaʻa ʻana o kekahi euanelio mai kekahi mea ʻē aʻe., Ua huli ka noonoo o ka poe naauao i ka manao ua loaa mai na euanelio mai kekahi ano o ka 'proto-gospel'.. ʻO kekahi o ia manaʻo no kahi 'proto-Mark'; akā ʻaʻole kēia i wehewehe i ke kumu e nui ai nā pauku ma Luka (ma kahi o ka hapalima) ua like loa ia me Mataio akā naʻe ma waho, a i ʻole ʻokoʻa loa ma, Mahalahi.

No laila, manaʻo ʻia nā pauku maʻamau iā Mataio a me Luka, aole nae o Mareko, mai kekahi palapala nalowale, ʻike ʻia ʻo 'Q'.

He manaʻo kūpono loa kēia. Akā, me ka hoʻomanaʻo ʻana i ka ʻike ʻana a Luka he 'nui’ ia mau mooolelo e noho nei, pono ia e hoʻokō i nā ʻōlelo hōʻoia:

• Malia paha ua ʻike ʻia nā ʻōlelo like a me nā moʻolelo lehulehu nā kumu like ʻole. No laila, He mea kūpono ʻole ke manaʻo ʻaʻole hiki i nā pauku i hōʻike ʻia ma Mareko a me Mataio lāua ʻo Luka ʻaʻole i hiki i ka 'Q'..
• ʻAʻohe kumu kumu e pono ai kēia mau paukū mai ka palapala kumu hoʻokahi. Ua loaʻa paha iā Mataio lāua ʻo Luka i nā kumu like ʻole, waha a palapala paha, i hoʻokomo wale ʻia kēia mau ʻōlelo maʻamau.
• ʻAʻole i loaʻa mai nā ʻōlelo like ʻole mai ke kamaʻilio kumu like. Ma ke ano he kumu kaahele ma ka moolelo wahaolelo Iudaio, Ua ʻōlelo hou ʻo Iesū i nā ʻōlelo like ʻole i nā manawa like ʻole i nā poʻe lehulehu.

Me keia mau nawaliwali, Ua loaʻa ka manaʻo kaulana i ka nui o nā kamaʻilio me he mea lā aia ka palapala; ʻaʻole, ʻaʻole hoʻi he hōʻike kūwaho i loaʻa iā ia. ʻO nā kope i kapa ʻia ʻo 'Q’ ua hana ʻia e ke ʻano maʻalahi o ka lawe ʻana i nā pauku i luna mai Mataio a me Luka, a hoʻohui iā lākou i hoʻokahi kikokikona. (Loaʻa kēia i kahi ana o ka hoʻoholo waiwai e pili ana i ka hāʻawi maikaʻi loa: aka, he uuku na mea like ole, no laila, ʻaʻole ia he mea nui i ka mana i ʻōlelo ʻia.)

ʻO ke ʻano kuʻuna maʻemaʻe o 'Q', a me na hoailona maluna, he mea nui e hoʻomanaʻo; no ka mea, E like me kā mākou eʻike ai, He nui ka poʻe hoʻohewa o kēia wā i ʻōlelo ʻo 'Q’ me he mea lā ua hoʻokumu ʻia nā ʻeuanelio ma ke kaʻina o ka hoʻohui ʻana i nā moʻolelo a me nā ʻōlelo aʻoaʻo hope i kahi kumu mua i kū ʻole ʻia mai ia mau mea akua.. I ka ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole ia e hōʻoia ma mua o ka hiki ke loaʻa kahi palapala like, a i ʻole nā ​​palapala, hiki ua noho a hoʻohana ʻia e like me a kumu e ka poe kakau euanelio.

He Kumuhana Huna

ʻO ke ʻano o ka 'Q’ ua loaʻa ʻo ia hoʻi ʻo nā 'Q’ Ua ʻae ka poʻe akamai iā Luka a me Mataio he ʻoiaʻiʻo, mai me ka ʻole o lākou ʻaʻohe 'Q’ Kāmele. Ma kekahi hihia, mai ka moolelo, ʻO nā hōʻike palapala no kēia mea nui loa a ʻaʻohe mea ʻē aʻe.

Akā ʻaʻole i ʻae ʻia ka hapa nui o kēia mau loea, no ke kumu maʻalahi loa i loaʻa i nā ʻeuanelio nā wehewehe ʻana o nā hanana kupua, a me nā ʻōlelo koʻikoʻi a Iesū e pili ana iā ia iho, ʻO ke Akua a me ke ola ma hope o ka make. ʻAʻole pili i ka ʻōlelo a nā kikokikona, ʻAʻole hiki iā lākou ke ʻae ua hana a ʻōlelo ʻo Iesū i kēia mau mea.

ʻO ke kumu o ka pilikia ma ʻaneʻi ʻo ka hoʻopuka ʻana i ka ʻoiaʻiʻo o ka palapala me ka ʻike. ʻo kahi laʻana, ʻoiai nā hōʻike nāwaliwali loa no ka Iliad a Homer, kakaikahi ka poe naauao e ninau i kona oiaio, no ka mea, ʻaʻohe mea i manaʻo nui ʻia i kāna ʻike. ʻAʻole ʻo ia he moʻolelo ʻike maka. ʻAʻohe manaʻo e pili ana ʻo Homer iā ia iho i kona ola ma ka ʻoiaʻiʻo; a ma waena o nā hanana i wehewehe ʻia a me kāna kākau ʻana, ua lawa ka manawa no ka ulu ʻana o nā moʻolelo a me nā kaʻao.

Me ke Kauoha Hou, ʻokoʻa loa ka hihia. Inā ʻo ka ʻeuanelio ka hōʻike ʻoiaʻiʻo o ka poʻe hahai mua iā Iesū, a laila waiho mākou me kahi koho pololei i ka mea a mākou e hana ai no lākou: wahahee, hoopunipuni a i ole ka oiaio? E like me kā mākou e ʻike ai, paʻakikī loa ka hoʻohālikelike ʻana i nā mea mua ʻelua me nā mea i hāʻawi ʻia. Hoʻopiʻi ia i ko mākou ʻike honua holoʻokoʻa a koi i kahi pane; a ua hāʻawi nā tausani i ko lākou ola ma mua o ka hōʻole ʻana i ka ʻoiaʻiʻo, e hoʻomaka ana me kēlā mau mea hahai mua loa.

ʻO ke ala maʻalahi loa e pale aku i ka hoʻopaʻapaʻa ʻana i ka ʻike, ʻo ia ka hoʻomau ʻana i ka hoʻopiʻi ʻana i ka ʻoiaʻiʻo o ka palapala. He kanaka ka poe akamai e like me kakou; a pela aku, no lakou, Pono e mālama ʻia ʻo nā ʻāpana ʻoiaʻiʻo wale nō nā mea i kūpono i kā lākou mau manaʻo. E hele mākou i kēia manawa e nānā pehea e ʻimi ai kekahi e hana i kēia.

Ka hoole ana o Mareko

Ua kuhikuhi mua mākou i kēlā, ʻoiai inā ʻae mākou he 'Q’ ua loaʻa paha ka palapala, ʻAʻole kēia e hāʻawi i ke kumu no ka hōʻole ʻana i nā pauku i loaʻa pū ma Mareko. ʻO ke kūpono, me ka nele o na hoike maopopo e kue ana, ʻO nā pauku i hōʻoia ʻia e nā kumu ʻekolu e manaʻo ʻia he ʻoi aku, aole emi, hilinaʻi. Akā ʻo kēia poʻe naʻauao ka manaʻo kūʻē, e koi ana i kekahi pauku pela (a he nui wale) ʻo ia ka hopena o ka hoʻonani’ na Mareko, a me ka hoʻole ʻana iā ia ʻaʻole hiki ke hilinaʻi ʻia.’

No laila pehea lākou e ho'āʻo ai e hōʻoia i kēia kūlana? Ma ke kumu, ʻO ka hoʻopaʻapaʻa e holo nei ʻo Mataio lāua ʻo Luka e ʻae loa i ka wā e hahai ai lāua iā Mareko, no laila ua kope paha lākou mai Mareko (or proto-Mark). No laila, ma kahi o keia ka hoike a na hoike ekolu, he hoike hookahi wale no; ʻo wai lā, manao lakou, hoʻololi a hana paha i kēia mau paukū e kākoʻo i kona manaʻo ponoʻī.

I ka ʻoiaʻiʻo, ua hewa ka hoʻopaʻapaʻa holoʻokoʻa. ʻO ke kiʻekiʻe o ka ʻaelike ma waena o Mataio lāua ʻo Luka he loli nui. Lawe, ʻo kahi laʻana, Nai 3:11 a luke 3:16-17, ʻae maikaʻi, aole nae pololei; akā ua ʻae ʻia kēia mau mea ʻo 'Q’ nā kikokikona me ka loaʻa ʻana o kahi parallel ma Mareko 1:7. A laila e hoʻohālikelike i nā hanana ʻelua i wehewehe ʻia ma Mataio 19:13-22, Mahalahi 10:13-22 a luke 18:15-23, koho wale ʻia mai loko mai o nā pauku he nui i hōʻole ʻia. He mea hiki ke hoʻopaʻapaʻa ʻia e pili ana i ka mea pili loa; aka, ma na mea elua, ua wehewehe o Mareko ia Iesu’ nā pane o ka naʻau ma kahi ʻano ʻokoʻa loa mai ko Mataio a me Luka, hāʻawi i ka wahaheʻe i ka manaʻo a lākou i kope mai iā ia. ʻOi aku ka kūlike o kēia ʻano hoʻololi me ka hōʻike a Luke i nā kumu he nui a me ka ʻike lima mua ma mua o kēia mau manaʻo o ka hoʻomohala palapala..

ʻO ia hōʻole hoʻi e lele i mua o nā hōʻike waho i loaʻa. ka Na Makua ekalesia mua hōʻike aku ua hoʻokumu pololei ʻo Mareko i kāna ʻeuanelio ma ka hōʻike a Petero, i hoonohoia e Iesu i alakai no ka ekalesia, a nona ka hana a Mareko ma ke ano he unuhi olelo. No laila, ʻaʻohe kumu mōʻaukala kūpono a i ʻole kumu no ka hōʻole ʻana iā Mark, akā, ʻo ka hana ʻana pēlā e hōʻike ana i ka nalowale nui o ka objectivity.

Hoole Nui i ka hoike lima mua

ʻAʻole hōʻole wale kēlā mau haumāna i ka hōʻike a Mareko, akā naʻe; Ua hōʻole lākou i kā Luke hōʻike ponoʻī he nui nā kumu a ua hiki iā ia ke komo pololei i nā mea ʻike maka maoli.. No laila ma ʻaneʻi, me ko lakou pono e ae i ka oiaio o Luka, ke kapa pono nei lakou ia ia he wahahee.

Ma ke kumu hea? Ua ʻike ka poʻe loea Roma i kēia manawa ʻo Luka kekahi o nā mea kākau moʻolelo maikaʻi loa o kona manawa: no laila, ʻaʻohe hoʻopono ma ʻaneʻi. ʻO nā manaʻo hoʻopaʻapaʻa no ka hoʻomaka ʻana o nā palapala a Luke ua hoʻowahāwahā ʻia, a ua ʻae ka hapa nui o ka poʻe naʻauao i kēia manawa ua pili lākou ma mua o ka hāʻule ʻana o Ierusalema, ina ua loaa iaia ka hoike lima mua. A, e like me ka mea i hoikeia maluna, ʻO ke kiʻekiʻe o ka ʻokoʻa ma waena o nā ʻeuanelio e ʻoi aku ka nui o ka nānā ʻana i nā kumu he nui ma mua o hoʻokahi a ʻelua wale nō.

No ka maʻalahi, ʻaʻole i hoʻokumu ʻia ka hoʻopaʻapaʻa ma luna o nā hōʻike; aka, hoole ia i na hoike, no ka mea, he mea pono ke loaa ia mea i mea e hoapono ai i ka mea e hiki mai ana.

'Q1', 'Q2’ a me 'Q3’

Ua hōʻea i ka mea i kapa ʻia ʻo 'Q'; he mana hoemi loa o na euanelio, kahi i hoʻolei ʻia ai nā ʻāpana nui, hoʻomau ka hana. Ua manaʻo ʻia ʻo ka mea i koe ʻaʻole ia he moʻolelo pololei; akā ʻo ka hopena o ke kauka mua ʻana i nā kikokikona.

I kēia manawa, ina kekahi o Iesu’ ua hōʻiliʻili ʻia nā ʻōlelo a nā mea kākau mua, Hiki ke loaʻa nā hōʻike o ia hoʻoponopono ʻana ma nā kikokikona i hoʻopuka ʻia, ma ke koho ʻana i nā mea a i ʻole ka moʻolelo e pili pū ana; e like me Mataio, Hōʻike ʻo Mareko lāua ʻo Luka i kā lāua ʻano a me nā manaʻo. Akā, ʻo ka mea i ʻōlelo ʻia ma ʻaneʻi, ʻo ka poʻe kākau moʻolelo i haku i nā moʻolelo a me nā ʻōlelo a lākou i manaʻo ai na Iesū i mea e hoʻonui ai i ko lākou manaʻo aʻo ponoʻī..

No laila ke hoʻomaka nei ke kaʻina hana e hoʻoholo ai ʻo wai, ʻōlelo ʻia, kakau i ka mea. Hou loa, e hoʻomanaʻo i nā koi i hana ʻia no ka objectivity i kēia kaʻina hana, ua nui ka hoʻopaʻapaʻa ʻana ma waena o ka poʻe naʻauao o kēia manaʻo e pili ana i nā pae hoʻohālike e pono ai lākou e hoʻohana. No ka laʻana, manaʻo ʻo Jacobson i nā huaʻōlelo mai ka Septuagint, a ʻo nā kuhikuhi ʻana iā Ioane Bapetite he hōʻike ia o nā hoʻohui hope, ʻoiai ua manaʻo ʻo Schultz i nā manaʻo theological e like me ka manaʻo Helene he hōʻoia o kēia.

ʻO ka mea kokoke loa i kahi kumu kumu no kēlā ʻano loiloi ʻo Kloppenborg. Ke hoʻāʻo nei ʻo ia e hoʻohana i kahi ʻano hana hoʻoponopono e pili ana i nā kumumanaʻo moʻokalaleo nui ma 'Q'. Hōʻike ʻo ia i ʻekolu o kēia: Q1 (ka mea e hoohewa ana i ka hoole ana o ka Iudaio ia Iesu a me Ioane Bapetite), Q2 (ka mea nui e pili ana i ke kumu o ka hilinai i ke Akua) a me Q3 (ka moolelo o Iesu’ hoowalewale). Hāʻawi pū ʻo ia i ke kākoʻo hou e pili ana i nā ʻano linguistic i hoʻohana ʻia, me ka ʻike ʻana ua hoʻohana ʻo Q2 i nā ʻano like me ka 'akamai o ka Baibala’ ʻōlelo, ʻoiai ua hoʻohana ʻo Q1 i nā ʻano moʻolelo i kapa ʻia ʻo 'chreia.’

No laila ʻo Kloppenborg ke kumu maoli, a i ʻole ke hana nei ʻo ia i nā kuhi hewa ʻole? Mua, e like me Jacobson, ʻO Schultz, et al., hoʻomaka ʻo ia me ka manaʻo o ka 'Q’ hele mai nā kikokikona mai kahi palapala hoʻokahi i hoʻololi ʻia, a laila ʻimi i nā pae hoʻohālikelike e hiki ai iā ia ke hoʻokaʻawale i nā ʻano mea like ʻole. Ka lua, ʻaʻole i maʻalahi ka ʻoiaʻiʻo o ke kūlana e like me kēia. ʻO ka loaʻa ʻana o nā kumumanaʻo i manaʻo ʻia no Q1 ma nā ʻāpana o Q2 e pono ai ka manaʻo ua hoʻomālamalama ʻia ʻo Q2 e ka mea kuleana no Q1. Pēlā nō, hāʻawi ʻia nā pauku i hoʻokahi a i ʻole hui ʻē aʻe ma muli o nā hoʻopaʻapaʻa haʻahaʻa loa.

A pehea e pili ana i nā palapala hōʻike? Eia hou, Ua hāʻule ʻo Kloppenborg i kekahi o nā hewa maʻamau o hoʻohewa palapala – me ka manaʻo ʻaʻole pili ka ʻano ʻōlelo i ka ʻike. Ua manao wale ia o Iesu’ nā kau aʻo lehulehu ('Q2') e alakaʻi ʻia ma ka 'akamai kuʻuna’ nā ʻano. Aka, ua pili na pauku ia Iesu’ hana me na alakai Iudaio ('Q1') ʻaʻole maopopo iā lākou ke aʻo ʻana’ aka, moolelo, i hui pu ia me ka papu, puolo loa, olelo ana. Inā i loko o ka 'akamai’ kaila, kēlā he mea kānalua, ʻoiai ka moʻolelo 'chreia’ ua kūpono loa. Like me, Iesu’ hoowalewale ('Q3') pono ʻokoʻa ke ʻano; no ka mea, he moʻolelo kēia no kahi hanana pilikino (ʻo ia wale nō) ʻo ia wale nō ka mea i hiki mai ma o nā hilinaʻi i kāna poʻe hahai, a maopopo ʻaʻole ia he ʻāpana o kāna aʻo lehulehu.

Akā he aha ka ʻōlelo kūpono a Luka ʻo Iesū’ oihana lawelawe pau loa keia mau mea? A ina, e like me ka Luka i olelo ai, ʻAʻole loaʻa kēia mau ʻōlelo mai kahi palapala kumu hoʻokahi a laila mamao loa ia mai ka pīhoihoi inā hōʻike ka huaʻōlelo i nā ʻano kumuhana like ʻole.. E nānā pono i kahi manawa ma Q3 (Mt 4:1-11 a me Lk 4:1-13), a nana i ka Mataio a me Luka, oiai e ae like ana, ʻokoʻa ma luna o nā kikoʻī wale nō o ka mea i ʻōlelo ʻia, akā, ʻo ke ʻano o nā hoʻowalewale. Hōʻike ikaika kēia ʻaʻole e pili ana i kahi palapala kumu maʻamau, e like me ka 'Q’ manaʻo manaʻo, akā, e haʻi ana i nā kumu kūʻokoʻa waha a kikokikona paha. Eia hou, ʻoiai ʻaʻole wehewehe ʻo Mark i ka hanana, ke hōʻoia nei ʻo ia i hana ʻia (Ua haʻi aku ʻo Mk 1:12-13).

He aha ka ʻōlelo a kēia kālele iā mākou? Hāʻawi ʻia i nā loina i hoʻohana ʻia, ʻoiai inā loaʻa iā mākou ʻekolu kumu like ʻole, aia nā mea a pau a i ʻole kēia mau mea ʻekolu, hoʻohui ʻia a hoʻopaʻa ʻia ma kēia ʻano, e loaʻa nō iā mākou ka hopena like. Pela keia ʻaʻole e hōʻike mai iā mākou i ke ʻano o nā punawai i hoʻohana ʻia e ka poʻe kākau ʻeuanelio. ʻO ia wale nō ka mea e hōʻoiaʻiʻo ai, ʻO ke kumu o nā moʻolelo o ka ʻeuanelio nā ʻano aʻo naʻauao, ka hoohewa ana i ke ku e o ka poe Iudaio, a me ka moʻolelo o ka hoʻowalewale pilikino koʻikoʻi. Ke noʻonoʻo nei i ka hapa nui o nā mea kākau moʻolelo e ʻae ʻo Iesu kekahi o nā kumu nui loa o nā manawa āpau, ua hooleia oia e kona poe kanaka ponoi, aka, ua ae aku oia e make ma ko lakou lima, he mea kupanaha loa.

No laila, hoʻokumu hou ʻia ma luna o nā manaʻo kānalua kānalua, i kēia manawa ua ʻoi aku ka nui o nā palapala hypothetical Q1, Q2 a me Q3.

Ka Euanelio o na olelo.

Ke hoʻomau nei kekahi poʻe naʻauao e hōʻole i ka Q3, no ka mea he 'mythical', etc., a me Q1, no ka mea, ke ʻōlelo nei lākou ua haku ʻia e kekahi mea kākau hope e hōʻino ana i nā Iudaio’ hoole e hoolohe i ke Akua. Hāʻawi kēia iā mākou me Q2 – olelo e pili ana i ka paulele ana i ke Akua, etc..

Akā, ʻaʻole ʻae ʻia kēia i kekahi, no laila hoʻomau lākou i ka wehe ʻana i nā mea ʻē aʻe a lākou i manaʻo ai he 'mythical’ (i.e. kupua) Oole, i ko lakou manao, ʻOi aku ka holomua o ka theologically no ka pili ʻana iā Iesū. A laila ʻōlelo lākou ʻo ka mea i koe ʻo ka 'Gospel of Sayings’ – ʻo ka 'oiaʻiʻo wale nō’ moolelo o na ao ana a Iesu.

He palapala hōʻike TV (ʻaʻole he hōʻike: aka, he mea minamina) kiʻi ʻia i kekahi o kēia mau kūkākūkā. Noho iho la kekahi poe naauao a puni ka papaaina e kukakuka ana i ko lakou manao no ka pono o kekahi o Iesu’ ʻōlelo. Loaʻa iā lākou kēlā me kēia o nā hōʻailona kala, hōʻike i nā manaʻo o ka kikokikona mai ka hoʻopunipuni a i ka ʻoiaʻiʻo. E ʻōlelo kekahi, 'Aʻole like kēlā iaʻu e like me ka mea a Iesu i ʻōlelo ai,’ kekahi i hoʻomanaʻo iā ia i kahi ʻōlelo like a Iesu, etc.. Ma hope o ke kūkākūkā ʻana no kekahi manawa, ua koho lākou ma ka hōʻike ʻana i kā lākou mau hōʻailona, a neʻe aku. Akā ʻo nā pae hoʻohālikelike a lākou i noi ai he mea nui nā manaʻo kumuhana e pili ana i ko lākou manaʻo pilikino iā Iesu. ʻAneʻane ʻaʻole loaʻa ke kūkākūkā maoli ʻana o nā hōʻike kikokikona.

ʻO ia mau manaʻo, ʻae nō hoʻi, kaulana loa me ka poe kanalua, a ʻo ko lākou ʻano hoʻopaʻapaʻa e hōʻoiaʻiʻo i ke kūlana kūʻai maikaʻi loa. 'Ōlelo pinepine ko lākou poʻe kākoʻo me he mea lā he mau ʻike ʻepekema kēia, ʻae ʻia e nā mea a pau akā he kakaikahi wale nō. Akā, e like me ka hōʻike ʻana o kēia outline, mamao loa ia mai ka hihia. ʻO kēia paha ka manaʻo mai ka 1995 ʻO ka loiloi Encyclopaedia Britannica Year Book no nā hanana o ka makahiki ma lalo o ke poʻo, ʻO ka hoʻomana,’ (ʻaoʻao 266) e kōkua i ka hoʻihoʻi ʻana i kēia ma ka pōʻaiapili:

“ʻO ka Seminā Iesu, he hui o 74 poe akamai Baibala i kukuluia ma 1985 e ʻike i ka Iesu mōʻaukala ma o nā ʻano naʻauao, ua hoʻoulu i ka hoʻopaʻapaʻa me ka paʻi ʻana o 'The Five Gospels: Ka Huli i na Olelo oiaio a Iesu.’ Ua hoʻoholo ka leo i kēlā 82% ʻO nā ʻōlelo i hāʻawi ʻia iā Iesū ma ka Baibala, ʻaʻole pololei. ʻO nā hana Scholarly ʻē aʻe i ʻokoʻa me nā moʻolelo o ka palapala hemolele i huki i ka manaʻo i loko o ka makahiki, ʻo ia ʻo 'Iesu.: he moolelo kipi’ na John Dominic Crossan (e nana BIOGRAPH), 'Ka Euanelio Nalo’ na Burton L. ʻO Mack, 'E halawai hou me Iesu no ka manawa mua’ na Marcus J. ʻO Borg, a ʻO ka hoʻomana o Iesu ka Iudaio’ na Geza Vermes. Ua hilinaʻi nui kēia mau hana i ka Buke o Q, he hōʻuluʻulu o nā ʻōlelo a me nā aphorisms i pili iā Iesu i manaʻoʻiʻo ka poʻe loea i nīnau ʻia i hoʻohana ʻia ma ke ʻano he kumu e Mataio a me Luka.. I Iune he ʻaha kūkā ma “Hoihoi i ka Baibala no ka Ekalesia,” mālama ʻia ma Northfield, Minn., Ua hoʻokaʻawale ka poʻe kālaiʻike i ka ʻōlelo ʻana i nā hui ʻepekema e like me ka Jesus Seminar ke kuhi hewa nei i ka Baibala ma o ka lawe ʻana iā ia mai kona hoʻonohonoho ʻana i ke kaiāulu.”

Nā Manaʻo Hoʻopunipuni mai ka Hale Hoʻopunipuni.

Ua ʻōlelo kekahi he ʻōlelo mana nui ka ʻEuanelio o nā ʻōlelo: akā, he nui nā mea ʻē aʻe i manaʻo he ʻano lohi, a ke haʻohaʻo nei lākou i ke kumu i loaʻa ai iā Iesu ke kaulana honua no nā aʻo e like me kēia. E nīnau paha lākou: no ka mea, ʻokoʻa iki ka hapa nui o nā mea i koe mai nā ʻōlelo a nā poʻe akamai, ma mua a ma hope mai. Akā he aha hou kāu e manaʻo ai, i ka nui o na mea okoa o Iesu’ ua hoʻoponopono ʻia nā aʻo ʻana?

Ua ʻōlelo ʻia kēlā, no ka mea, ʻaʻohe mea e pili ana i ka lani ma ka ʻEuanelio, E hoʻokele houʻia, Nā Hana Mīkini, etc., hōʻoia kēia he mau manaʻo i hoʻohui ʻia ma hope. Akā, e like me kā mākou i ʻike ai, ʻo ia wale nō no ka mea ua hoʻohui ʻia ka ʻEuanelio o nā ʻōlelo ma ke kumu o kēlā manaʻo ma o ka hoʻoponopono ʻana i nā ʻōlelo koʻikoʻi he nui e kūʻē..

ʻO kekahi hewa maʻamau ʻo ka huikau pinepine ma waena o ka Euanelio o nā ʻōlelo a me 'Q'. ʻO ka mua he ʻāpana kapu loa o 'Q': akā, ʻōlelo pinepine ka poʻe kākoʻo me he mea lā ua like lāua.

Ua ʻōlelo pinepine ʻia he palapala sectarian mua, 'ōlelo Euanelio a Toma, loaʻa i nā unuhi he nui mai ka ʻEuanelio o nā ʻōlelo. He mea hiki ole keia: ʻO nā mea a pau e hiki ke ʻōlelo ʻia ʻo ia ka mea i hoʻohana i kahi hōʻiliʻili mua o Iesu’ ʻōlelo ma ke ʻano he kumu: ʻO nā ʻāpana ʻē aʻe he mea hoʻopunipuni.

A pehea na euanelio o ka oiaio a me ka hemolele, na Petero, Iuda a me Pilipo – na wahine?

Hopena

ʻO nā mea āpau e hiki ke ʻōlelo ʻia e pili ana i ka 'Q’ ʻO ka manaʻo he kumu like a i ʻole nā ​​kumu, palapala a waha paha, aia paha a hoʻohana ʻia e ka poʻe kākau ʻeuanelio. Akā e ho'āʻo ana e hoʻohana i kēia palapala kuhi i kumu no nā extrapolations hou aʻe – a laila hoʻopuka i kēia mau 'hōʻike’ no nā manaʻo manaʻo kūʻē loa i nā palapala kumu kumu ʻelua a me nā hōʻike mōʻaukala waho – e haʻi liʻiliʻi iā mākou koe wale nō ka makemake nui o kekahi poʻe i kahi kumu e hōʻole ai i ka hōʻike o nā ʻeuanelio.

Hoʻi i ka ʻatikala nui.