ٽائيٽس

رومي مورخ ۽ خطيب Tacitus (c.55-120ع) اهو لکي ٿو, روم جي باهه کان پوء 64 ع, اها افواه هئي ته باهه نيرو جي حڪم تي شروع ڪئي وئي هئي:

“نتيجتن, رپورٽ مان نجات حاصل ڪرڻ لاء, نيرو ڏوهن کي تيز ڪري ڇڏيو ۽ هڪ طبقي تي تمام گهڻيون اذيتون ڏنيون جن کان نفرت هئي., جنهن کي ماڻهو عيسائي سڏين ٿا. ڪرسٽس, جنهن تان اهو نالو پيو, ٽائبيريئس جي حڪومت دوران اسان جي هڪ پرڪيورٽر جي هٿان انتهائي سخت سزا ڀوڳي, Pontius Pilate, ۽ سڀ کان وڌيڪ خراب وهم, اهڙيء طرح ان وقت لاء چڪاس ڪيو, وري نه رڳو يھوديہ ۾ ڦاٿل, برائي جو پهريون ذريعو, پر جيتوڻيڪ روم ۾, جتي دنيا جي هر پاسي کان لڪل ۽ شرمناڪ شيون پنهنجو مرڪز ڳولين ۽ مشهور ٿي وڃن. مطابق, پهرين گرفتاري سڀني جي ڪئي وئي جن ڏوهه قبول ڪيو; پوءِ, انهن جي معلومات تي, هڪ وڏي تعداد ۾ سزا ڏني وئي, شهر کي فائرنگ ڪرڻ جو ڏوهه ايترو نه آهي, انسانيت جي خلاف نفرت جي طور تي. انهن جي موت تي هر قسم جي ٺٺوليون شامل ڪيون ويون. جانورن جي چمڙي سان ڍڪيل, اهي ڪتن پاران ڦاٽي ويا ۽ تباهه ٿي ويا, يا صليب تي لڳل هئا, يا شعلن ۾ تباهه ۽ ساڙي ويا, رات جي روشني جي طور تي خدمت ڪرڻ لاء, جڏهن ڏينهن جي روشني ختم ٿي وئي هئي. نيرو پنهنجو باغ تماشي لاءِ پيش ڪيو, ۽ سرڪس ۾ هڪ شو ڏيکاري رهيو هو, جڏهن هو ماڻهن سان گڏ رنڊيءَ جي لباس ۾ ملندو هو يا گاڏيءَ تي بيٺو هوندو هو. ان ڪري, جيتوڻيڪ انهن ڏوهن لاءِ جيڪي انتهائي ۽ مثالي سزا جا مستحق هئا, اتي شفقت جو احساس پيدا ٿيو; ڇاڪاڻ ته اهو نه هو, جيئن لڳي رهيو هو, عوامي ڀلائي لاءِ, پر هڪ ماڻهوءَ جي ظلم کي لڪائڻ لاءِ, ته انهن کي تباهه ڪيو پيو وڃي.” (تاريخون 15.44.)

عالمن ٽيسيٽس کي پنهنجي وقت جي بهترين تاريخدانن مان هڪ مڃيو آهي. عيسائيت جو واضح مخالف هجڻ, حقيقت اها آهي ته هو عيسى جو ذڪر ڪري ٿو’ هن طريقي سان صليب تي چاڙهڻ کي ڪنهن به عام تاريخي معيار جي لحاظ کان انتهائي مضبوط تصديق سمجهيو ويندو آهي. ٻيو, معقول طور تي وڌيڪ, اھميت نيرو جي روم ۾ عيسائين جي ظلم جي تصديق جي طور تي آھي 64 ع. جيئن اشارو ڪيو ويو ٻي جاءِ, هي واقعو نئين عهد نامي جي دستاويزن جي شروعاتي تاريخ کي ثابت ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿو.

ڪجهه تجويز ڪن ٿا ته ٽيسيٽس صرف هن جو اڪائونٽ عيسائي ذريعن کان ورتو: پر حقيقت اها آهي ته هو عيسائي نظريي جي ڪا به ڄاڻ نه ڏيکاري, انهن کي ڏسڻ بجاءِ هڪ غير معمولي فرقي جي طور تي, هن کي ناممڪن بڻائي ٿو. وڌيڪ, هو عام طور تي پنهنجي تاريخن ۾ تمام گهڻو محتاط هوندو آهي ته ڄاڻايل حقيقتن ۽ انهن جي وچ ۾ فرق ڪرڻ لاءِ جن کي هو معقول شڪ کان بالاتر سمجهي ٿو., جملا استعمال ڪرڻ جهڙوڪ, ”چئبو آهي,’ ”ڪجهه ان کي رڪارڊ تي رکيو آهي,’ وغيره. ٻڌائڻ لاءِ, ۽ پڻ, ”مون اڪثر تاريخدانن جي پيروي ڪئي آهي,’ يا 'سڀ کان وڌيڪ گهڻا ۽ قابل اعتماد اختيارين,’ انهن علائقن ۾ جتي هو تسليم ڪري ٿو ته اتي ڪجهه تڪرار آهي. تنهن هوندي به هو عيسى بابت لکي ٿو’ صليبي حقيقت جي طور تي, بغير ڪنهن قابليت سان.

هو عيسائيت کي هڪ موتمار توحيد پڻ سڏي ٿو, ۽ چون ٿا ته عيسائي گھڻا ڏوهن جا مجرم هئا!

جيڪڏهن يسوع بابت حقيقتن جي باري ۾ ڪو شڪ موجود هجي ها’ موت, Tacitus شايد ئي ائين چوڻ جو موقعو وڃايو هوندو; ۽, هڪ رومن مورخ جي حيثيت ۾, هن کي شاهي آرڪائيوز تائين پهچڻ لاءِ تيار هوندو هو.

پر شاهي آرڪائيو ڪڏهن به يسوع کي نه سڏيندو, 'مسيح', ۽ پيلاطس هڪ پرفيفيٽ هو, نه پراسيڪيوٽر.

سڀ Tacitus’ محاصري کان پوءِ جي دور سان واسطو رکندڙ ڪتاب پراسرار طور گم ٿي ويا آهن. ڇو?

اصلي مضمون ڏانھن واپس وڃو.