[pm_title]

1. E pei ona silafia muamua, e leʻi ō mai fafine e molimauina se toetū; a ‘ia fa‘aulalaina le tino oti.

2. E eseese tamaitai ua faaigoaina i tala eseese.

Na taʻua e Mataio Maria le Makatala ma ‘le isi Maria’ (Mauga 28:1). Ua taʻua e Mareko Maria le Makatala, ‘Maria le tinā o Iakopo*’ ma Salome (Mk 16:1). Ua faaigoa e Luka ia Maria le Makatala, Ioana ma ‘Maria le tinā o Iakopo*’; ae ua faailoa mai e le na o tamaitai i totonu o le vaega (Lk 24:10). Na o Maria le Makatala na ta’ua e Ioane (Ian 20:1).(* Mai Mt 27:56 ma Mk 15:40 ua tatou iloa o Maria, o le tina foi o Iakopo o le tina foi ia Iose, ma o lenei Iakopo sa lauiloa o ‘Iakopo le Itiiti’; masalo e faaeseese ai o ia mai ‘Iakopo le Amiotonu’, le uso o Iesu.)

Ua taʻu mai e tala uma na latou taunuu i le taeao po (Fai mai Ioane o loo pogisa pea ina ua sau Maria (Ian 20:1) ma ua fai mai Mataio ua amata le taeao (Mauga 28:1)).

3. Mata o se tuugamau sese?

O lenei manatu e feagai ma le tele o faʻalavelave:

(i) Mataio, O loo faamauina uma e Mareko ma Luka le mea moni e faapea, sa mātauina totino e fafine le nofoaga o loo iai le tuugamau ina ua aveina atu Iesu i inā.

(ii) Talu ai e manino lava e latou te leʻi faatalitalia se toetū; ae sa faamoemoe e maua le tuugamau ua faamauina, fa'atasi ai ma le ma'a, aisea latou te fenumiai ai ma le avanoa? Ma afai sa latou maua, aisea na latou le iloa ai lo latou sese i le mauaina o le avanoa?

(iii) Sa ono mafai e le au pulega ona faaseseina tala o Iesu’ toetu e ala i le na o le gaosia o le tino.

4. Le Tuugamau Matala

Na taʻua e Mareko sa latou popole po o ai e aveese le maa, ona o se mea tele (Mk 16:3). Faʻailoga, Na lipotia uma e Luka ma Ioane e faapea, ina ua latou taunuu, na latou maua ai le maa ua fuli ese mai le tuugamau. Ua taʻu mai e Mataio ia i tatou na ave e se agelu le maa ma fefefe ai leoleo (tagai i le talanoaga talu ai). Na te le taʻuina mai ia i tatou pe na vaʻaia moni e fafine lenei mea; ae faaauau i le faamatalaina o le talanoaga a le agelu ma fafine (Mauga 28:1-7).

5. E iai le eseesega pe toafia tagata po o agelu na vaaia, ma o afea.

O loo faasino atu Mataio i se agelu e toatasi ma nisi o leoleo sa fefefe tele (o ai atonu na vaai pe leai foi e tamaitai), ma le agelu na fai atu i fafine e ‘O mai, vaai i le mea na taoto ai le Alii’ (Mauga 28:2-6). Ona ia fai atu lea ia i latou o le a alu atu Iesu i Kalilaia. E i ai se taimi atonu na latou ulu atu ai i le tuugamau: auā ‘ona latou ō ‘ese vave ai lea nai le tu‘ugamau ma le mata‘u ma le ‘oli‘oli tele’ (7-8). O upu muamua a le agelu atonu e faailoa mai ai sa latou iai muamua i fafo o le tuugamau: but that depends upon the internal layout, as such tombs often had several alcoves.

Mark tells us that after entering the tomb they saw a ‘young man clothed in a long white robe sitting on the right side,’ who gives them a similar message to that related by Matthew. He also tells us that they fled from the tomb, trembling and afraid.

Luke tells us that they went into the tomb and saw two men standing by them in shining garments. Toe foi, a similar message is given.

John records that at this point Mary Magdalene still has no real idea what is going on: because when she finds Peter her message is that, ‘they have taken away the Lord out of the tomb, and we do not know where they have laid him.’ (Ian 20:2) According to John’s account, seʻia oo i se taimi mulimuli ane na vaavaai atu ai Maria i totonu o le tuugamau ma iloa atu ai ni agelu se toʻalua.

Pe mafai ona toe faalelei nei eseesega? ioe, fai si faigofie.

(i) O le mataupu pe o le 'alii papae’ e ta'ua o agelu pe leai atonu e foliga taua ia i tatou: ae sa itiiti sona taua i le vaaiga faa-Iutaia. O faamatalaga o le Feagaiga Tuai i agelu e masani ona faasino ia i latou o ‘tagata’ ma, e feteenai ma talitonuga taatele, ta'u mai o le mea tonu lava lena e masani ai (eg. Gen 19:1,10,12,15,16). E lē mafai la ona faapea atu o faamatalaga a Mareko ma Luka e lē o ni agelu; ae na ona foliga mai o ni tagata. O loo faamatala mai ai foʻi le māfuaaga ua taʻu mai ai e Ioane lenā mea iā Maria, e oo lava ina ua uma ona vaai i agelu e toalua i le tuugamau (Ian 20:12), o lo'o fa'apea lava na fa'ato'a si'itia le tino (f.15): ia te ia, sa foliga mai o ni tagata masani.

(ii) O le eseesega i numera o loʻo vaʻaia e faigofie foi ona faʻamatalaina i tulaga i totonu o le tuugamau. Na vaai fafine i avefeau (o le mea lea ‘agelu’ moni o lona uiga), na faalogo i le feau ma sola. E tatau ona latou ulufale i se faila e tasi: o i latou i luma o le a sili ona lelei le vaaiga; a'o i latou i tua semanu e itiiti le vaai. Maria le Makatala, e foliga mai, e lei oo lava i totonu a o lei faanatinati atu isi e o i fafo. O le auʻiliʻiliga saʻo o le tala o loo faamauina e faalagolago lea po o ai o fafine na faamatalaina a latou tala.

Pe o fa'ailoa mai e le tala e o'o mai i le taimi nei 'le teuteuga,’ po o se faanaunauga o le ʻau tusitala e faailoa atu se feʻau faafaatusa na i lo o se feʻau o le toetū?

E tusa ai ma tamā o le ekalesia, o le tala lelei muamua na tusia o le tala ia Mataio: ae o lana tala e iai se agelu e matuā manino lava (e ui ina na o le tasi) ma o loo i ai faamatalaga faaopoopo e uiga i leoleo.

O le tala a Mareko e sili ona fiafia i ai e pei o le uluaʻi tala lelei na manatu i ai tagata e lagolagoina le teuteuga.. O le pito sili ona puupuu, ma o loo i ai le tala puupuu ma le faigofie o le toetutu, ma e na o le toatasi lava le taulealea ua ofu i le ofu paepae umi.’ Sili atu, o le vaega totoe o Mareko o loo finauina le tusitala, o lo'o i ai le tele o fa'amatalaga iloa ma fa'ai'uga eseese, o le mea lea e mafai ai ona le amanaiaina soo se mea e mulimuli i le tala a fafine.

Ae peitai, o lo'o i ai le tele o tete'e i le a'oa'oga teuteu:

(i) Afai tatou te tilotilo i le a o i le tala a Mareko o loo i ai pea se faamatalaga manino ua tatalaina le tuugamau ma ua alu ese le tino o Iesu. Ua ta'u manino mai ia i tatou ua toetu Iesu, o le leai o se tino ua faailoa mai ai le mea moni ma o le a alu atu o ia i Kalilaia, i le mea e iloa ai o ia e le au soo. I se isi faaupuga, o tatou nei pea va'ava'ai i se fa'amatalaga atoatoa a faaletino toetu. Pau lava le mea e ese ai i le tala a Mareko ona e na o le tasi le avefeʻau na te tautala ai ae na te le taʻua o ia o se agelu..

(ii) 1 Apetaga 15:3-8 (lea e masani ona tusia i le va o le AD 54-7), ae le o ta’ua le tala a tamaitai, o loo lisi ai faaaliga o le toetu ia Peteru, le toasefulu ma le lua, 500 i le taimi e tasi, Iakopo, le au aposetolo uma ma mulimuli ane ia Paulo: ma, e pei ona ta’ua se isi mea, au'ili'iliga o lenei mau e fa'ailoa mai ai o nei fuaiupu o lo'o fa'avae i se fa'amatalaga muamua atu o le fa'atuatua.

(iii) E mafai ona faia se finauga malosi i luga o faavae o mataupu e faapea e leʻi faavaea e Luka lana tala lelei ia Mareko po o Mataio, pe afai na ia faia faapea e mautinoa lava e na te leʻi taumafai e faamatagofie lana tala. Faataitaiga, o Mareko atoa 6:45-8:26 ua toesea; e aofia ai le tala ia Iesu sa savali i luga o le vai, lea e mautinoa lava e fa'aogaina e so'o se teuteuga. Faʻapena foʻi, O le tala a Luka i le fanau mai o Iesu, e lē o iloa ai le tala a Mataio i le asiasiga a Makoi ma le sosola atu i Aikupito.

(iv) le talalelei a Ioane, e ui lava o lo'o ta'ua pea e le to'atele o tagata popoto o le tusi mulimuli na tusia, e le talafeagai foi e pei o se galuega a se tagata teuteu. O lana tala i le asiasiga a Maria i le tuugamau e foliga mai e feteenai ma isi tala: Na ia tuua le molimau a isi fafine ma faapea atu o le taimi na faatoʻā maua ai e Maria Peteru ma Ioane na te leʻi iloa le mea na tupu iā Iesu., vagana ai ua ave o ia (Ian 20:2). Ae o lesi foi itu, e pei o Luka, e foliga mai e leai se isi tusitala o le talalelei na masani i le tala a Ioane: semanu e tau le mafai e se tagata teuteu ona lafo se tala faamomoiloto faapea pe tetee foi i le tala a Ioane o mea na tutupu..

(v) Afai na faia se moliaga o le teuteuga, e tatau ona faasaga ia Mataio. Ae, e tusa ai ma le tala i mea na vaai i ai fafine, pau lava le eseesega moni o le ta’ua e Mataio o le avefeau o se agelu.

(vi) E tusa ai ma se faamoemoega faafaatusa, o le tuugamau avanoa e foliga mai o le vaega tutotonu o tala taitasi. E faigata tele la ona manatu i lenei mea o se fa'aopoopoga fa'atusa. E manino lava le tala a le au tusitala o le tuugamau sa gaogao.

Toe fo'i i le tusiga autu.