Molimau a le Ekalesia Metotia.

N.B. O lenei itulau e le'i iai se “Igilisi Faigofie” lomiga.
Fa'aliliuga otometi e fa'avae i le ulua'i tusitusiga fa'a-Peretania. E ono aofia ai ni mea sese taua.

le “Sese Tulaga Lamatia” fua faatatau o le faaliliuga o: ????

Talosaga o le Feagaiga Fou i le Tusitala.

Mulimuli i se faiga masani o le taimi, e leai se tasi o evagelia o loo ta'ua manino mai o latou tusitala. Ae peitai:
a) O folasaga ia Luka (1:1-4) ma Agaiga (1:1-2), fa'atasi ma a latou sitaili tusitusi, fa'aali atu na tusia e ia lava, maualuluga a’oa’oga, tagata. O le faatomuaga o le tala lelei ua faailoa mai ai sa ia iloa le iai o isi faamaumauga a Iesu’ soifua, ae sa taumafai e tuʻuina atu se tala e sili atu ona saʻo le faʻatonuina nai lo le taumafai muamua; ae o le folasaga o Galuega o loʻo faʻaalia ai na tusia lenei mea o se faʻasologa o le talalelei. Sui mai le tagata lona tolu i le tagata muamua numera tele (o le mea ua ta’ua o ‘matou’ alafua) i vaega o mataupu o Galuega 16, 20, 21, 27 ma 28 faailoa mai o ia o se soa malaga a St. Paulo.

e) O loo iai i le evagelia a Ioane le tele o faamatalaga i se soo e leʻi taʻua lona igoa o lē sa faapitoa ona alofagia e Iesu ma sa faalagolago atu iā te ia i le talisuaga mulimuli e fesili po o ai Iesu.’ tagata faalataina. O lenei soo e leʻi taʻua o loo taʻua i le Ioane 21:20-4 o le punavai autu o le talalelei. E manino lava e le o Peteru, o lē e ta‘ua soo i lona igoa: ae o le faamatalaga ma isi faaataataga e fetaui lelei ma Ioane, o ai foi e le o ta’ua manino mai. O tusi a Ioane e faatatau i le tusitala e tasi; e ui ina le toe ta'ua o ia i se tasi o ia mea. Ua faailoa manino mai foi Ioane o le tusitala o le Faaaliga: e ui lava e le o iai ni mea e fa'atatau i le talanoaga o lo'o iai nei.

i) E itiiti ni feeseeseaiga faaleaoaoga e uiga i le tele o tusi a St Paul, e ese mai ia i latou ia Timoteo ma Tito. Latou te fa'aalia se sitaili fa'apitoa ma mataupu fa'ale-a'oa'oga ma e fa'ailoa manino i taimi uma o lana galuega, o se manatu na taʻua e Paulo o se vaega faʻamaonia i totonu 2 Thes 3:17. (Manatua o le Tusi i Eperu o loʻo faia e leai ta'u atu ia Pauline le tusitala.)
o) E lua 1 ma 2 Na taʻu manino mai e Peteru lo latou tusitala. Ua finauina e nisi tagata popoto, e ui ina tumau pea le vaaiga masani. E ui i lea, ina ia aloese mai finauga le talafeagai latou te le o taʻua i le talanoaga nei.
u) Fai mai le tusi a Iuta na tusia e Iuta, uso o Iakopo. Ae peitai, e itiiti lava ni faamaoniga tuusaʻo e faatatau i le toetū, o lea e le o taua i lenei talanoaga.

O fa'amaoniga i totonu e feso'ota'i ma le aso o tusitusiga o le Feagaiga Fou o le a talanoaina eseese.

Molimau a Tama o le Ekalesia anamua.

Polycarp (TA 69-155)
Polycarp, epikopo o Semurana, na avea totino o ia ma soo e le aposetolo o Ioane, ma sa susunu i luga o le laau ina ua uma ona mumusu faalauaitele e teena lona faatuatua. O se tusi na tusia i le ekalesia i Filipi (aua le fenumiai ma le tusi NT na tusia e Paulo) ua na o mea uma o loo totoe i ana lava tusitusiga: ae e taua o ia o se punavai mo tusitala nei.
Papias (TA 60-140)
Sa avea Papias ma epikopo o Iarapoli i Ferukia, ma o se tusitala lauiloa. O ana tusitusiga o loʻo ola pea i aso nei i faʻamatalaga mai isi tusitala, e pei o Eusipio ma Irenaeus. Ua taʻu mai e Irenaus o ia o se soa a Polycarp ma na faalogo foʻi iā Ioane. Na taʻua e Eusipio se tasi o mau o loo faamatala ai e Papias le auala o le a ia matuā fesiligia ai so o se tasi na te feiloaʻi i ai o lē na muaʻi iloa lelei le ʻau Aposetolo ma taʻitaʻi lotu anamua.. Na taʻua foʻi e Eusipio le faamatalaga lenei a Papias:

‘Mareko, ua avea ma faamatalaupu o Peteru, tusi sa‘o i lalo mea uma na ia manatua, e aunoa ma le faamaumauina i le faasologa o mea na fetalai mai ai pe na faia e Keriso. Aua e lei faalogo foi o ia i le Alii, e lei mulimuli foi o ia ia te ia; ae mulimuli ane, e pei ona ou fai atu ai, (sa auai) Peteru, o lē na fetuunaʻi ana faatonuga i manaʻoga (o ona tagata faalogologo) ae sa leai se fuafuaga e tuuina atu se tala fesootai o afioga a le Alii. Tela la, ne seki ‵se a Maleko, a o ia faapea ona tusi i lalo o nisi mea a o ia manatua ai; auā ‘ua na fa‘apea ‘ona ‘aua ne‘i fa‘ate‘aina se mea na ia fa‘alogo ai, po'o le tu'u i lalo o so'o se fa'amatalaga sese i totonu.’

O loo faamauina foi Papias e faapea:

‘O lea la, Na tusia e Mataio ia lauga i le gagana Eperu, ‘ona fa‘amatala ai lea e tagata ta‘ito‘atasi i le mea sili na te mafaia.’

E eseese tagata popoto pe o le uiga o le tala a Papias na tusia e Mataio i le gagana Eperu, po o le gagana Aramaic, o le gagana tautala a tagata Iutaia.
Irenaous (TA 120-190)
O Irenaus o se tamaititi a Polycarp, o lē e pei ona taʻua i luga o le soo o Ioane lava ia. Na te faamaumauina lena mea:

‘Ua tuuina atu foʻi e Mataio se Evagelia tusia i tagata Eperu i la latou lava gagana, a o talaʻi Peteru ma Paulo i Roma, ma faataatia faavae o le ekalesia. Ina ua mavae lo latou o ese atu, Faʻailoga, o le soo ma le faamatalaupu o Peteru, ‘ua ia tu‘uina mai fo‘i ‘iā te i matou i le tusi o mea na folafolaina e Peteru. Luka foi, le soa a Paulo, o loo faamauina i se tusi o le Talalelei na ia folafolaina atu. Mulimuli ane, Ioane, le soo o le Alii, o lē na fa‘alagolago i lona fatafata, na ia lomia foʻi se Evagelia a o nofo i Efeso i Asia.’

Kelemene o Alesania (TA 155-220) fai mai foi e uiga ia Mareko:

‘O afea, i Roma, Na folafola atu e Peteru le upu ma e ala i le agaga na folafola atu ai le talalelei, na uunaʻia e le aofia e toʻatele iā Mareko, o lē na mulimuli atu ‘iā te ia mo se taimi umi ma ‘ua manatua mea na fai mai ai, e tusi uma i lalo. O le mea lea na ia faia, faaavanoaina lana talalelei ia i latou uma e mananao i ai.’

Aotelega

E ui lava e le o ta'ua tusitala o le talalelei i le Feagaiga Fou lava ia, o latou uiga fa'aleaganu'u ua fa'amaonia e Tama o le Ekalesia Muamua. O pulega ia na vavalalata, sootaga lelei ma le au aposetolo ma isi uluai tupulaga Kerisiano ma sa sauni e oti mo la latou molimau.

E tusa ai ma le molimau a nei uluai puna, O Mataio o le uluai talalelei lea o le Feagaiga Fou na tusia. Talu ai na fai mai Irenaus na faia a o iai Peteru ma Paulo i Roma o le mea lea e sili atu ai le tele o tala lelei, pe a le o mea uma, o Tusi a Paulo (O Roma o le taunuuga mulimuli lea o Paulo).

Faʻailoga (e masani ona taʻua o Ioane Mareko, o se soo mai Ierusalema o loo taʻua i le tele o taimi i le Galuega) na tusia i se taimi mulimuli ane, e faavae i le molimau a Peteru. Na tusia e Luka lona talalelei mulimuli ane, sosoo ai ma Galuega, faatasi ai ma Ioane o le mulimuli lea o molimau sili mulimuli o le toetu na faamauina.

Toe fo'i i le tusiga autu.

Fausiaina itulau e Kevin King

Tuua se Faamatalaga

E mafai foi ona e faʻaaogaina le vaega e fai atu ai sau fesili: ae a faʻapea, faʻamolemole faʻaopopo faʻamatalaga fesoʻotaʻi ma / pe faʻailoa manino pe a e le manaʻo e faʻalauiloa lou faʻailoga.

Faʻamolemole matau: O tala e masani ona faʻatonuina ae e leʻi lolomia; o lea o le a le vave aliali mai: ae o le a taofia foi i latou ma le le mafaufau.

Igoa (tuu i le faitalia)

Imeli (tuu i le faitalia)