kāwanatanga & Tāhuhu i roto i te Ekalesia Early (pt3)

6. KAUPAPA KAUPAPA

Ephesians 4:11 tabula i te mau aposetolo, nga poropiti, kaikauwhau, hepara me nga kaiako (he minita-kaiako ranei), e kiia ana ko nga 'mea homai minita'. 1 Koriniti 12:28 he rarangi whanui ake, waiho nga kaikauwhau me nga hepara, engari te whakanui i nga apotoro, nga poropiti me nga kaiwhakaako, i roto i taua raupapa, me te taapiri i nga merekara, koha whakaora, kaiawhina, nga kawanatanga me nga reo.

6.1 Nga poropiti

Ko te korero tuatahi mo nga poropiti i roto i te hahi Acts 11:27-8, i to ratou taenga mai ki Anatioka i Hiruharama me tetahi, Akapu, e tohu ana i te matekai i Huria (e tohu ana hoki ia i te hereherenga o Paora ki roto Acts 21:10). E ere te mau peropheta i te mea haere noa: Ua farii Paulo i te mau parau tohu i roto i te mau oire atoa e haere ai i Ierusalema (Acts 20:23), e mea ana i noho ratou ki te nuinga o nga whare karakia.

Ko etahi o nga poropiti he mana whakahaere, mai te feia i aratai i te ekalesia i Anetiohia (Acts 13:1-3). Ko Hura raua ko Hira, tukua ana ki Anatioka me te pukapuka mo te kotinga, he poropiti hoki (Acts 15:32). Ko nga apotoro a Pita (Acts 5:1-10, 10:9-20), Paora (1 Cor 15:51-2) Na John (Rev 1:1-22:21) i whakaatuhia nga minita poropiti katoa; i pera ano a Tepene (Acts 7:55-6).

Kia mahara 1 Cor 12:8-11 & 28-29 e rua nga rarangi motuhake: Ko te tuatahi e whakaatu ana i nga 'whakakitenga’ o nga taonga wairua tipua, na te Wairua i homai ma te pai: ko te tuarua e whakaatu ana i te mahi minita a te tangata i roto i te hahi me te whakauru atu ki etahi atu mana maori penei i te whakahaere. Ko te whakakitenga i etahi wa o te taonga poropiti ehara i te tohu o te mahi poropiti (e.g. 1 Sam 19:20-24); no reira kare e tino mohio he aha te wahanga o te hunga e mahi ana i nga taonga o te poropititanga i mohiotia hei poropiti.. Tokowha nga tamahine a Piripi i poropiti (Acts 21:9); engari kihai ratou i kiia he poropiti.

6.2 He Kaikauwhau

Piripi, tuatahi ko tetahi o nga tokowhitu, i kaha ki te mahi i te rongopai, me te minitatanga o nga tohu me nga mea whakamiharo, i muri i te whakamararatanga o te hahi o Hiruharama i raro i te whakatoi a Haora (Acts 8:4-40). E au ra e ua parahi oia i Kaisarea (Acts 8:40 & 21:8) a i mohiotia ko 'Philip the evangelist'.

Ua faaitoito Paulo ia Timoteo ia ‘rave i te ohipa a te hoê taata poro evanelia’ (2 Tim 4:5). Ahakoa ko enei anake nga ingoa e mohiotia ana, e mea papu e e rave rahi atu â e hoê â huru taviniraa, ko te nuinga o ratou ko te ahua karekau i mau i tetahi tuunga kawanatanga (Acts 8:4, 11:19-21).

Ma te papu maitai, e ere te taviniraa a Paulo i te mea iti a‘e i ta Philipa: engari he ngoikore a Piripi i runga i te mahi whai muri, e hiahia ana ki te whakauru apotoro, hei tauira, ki te kawe mai i ana tangata o Hamaria ki te wheako tika o te Wairua Tapu (Acts 8:14-7). Ko te ahua kare a Piripi i eke ki runga ake i te turanga rikona a te kawanatanga; engari karekau he tauira hei haere tonu, e kore e taea e matou te kii mena he ahua noa tenei.

6.3 Pastor

Ko nga ahuatanga o nga minita kua korerohia i runga ake nei i raro i nga 'kaumatua'. Heoi, te meka e whakamahi ana a Paora kupu motuhake mo te minita me te kaiako i roto i Eph 4:11 e tohu ana tera, i roto i tenei horopaki e whakaaro ana ia mo te mahi hepara i te tuatahi mo te manaaki me te kawanatanga. Ma te marama he mahi minita a nga kaumatua: na reira, i roto i te tikanga manaaki i te iti rawa, i mahia e etahi rikona pera i a Tepene, ko Phepe raua ko Epapara (Acts 6:8-10, Rom 16:1, Col 4:12-3).

Engari i te mea kotahi anake te putanga o te kupu, a kare e tino marama he rikona ranei te tangata, ehara ranei, Kare e taea e matou te tino mohio mena he mahi hepara etahi engari karekau he mana whakahaere. Ko te kore e kore e kore e kore e iti te whanui o te mahi minita; engari ko Roreka (Acts 9:36) ko Onehipora ranei (1 Tim 1:16-8) ka whai whakaaro pea.

6.4 Kaiako

Ko te minitatanga o te whakaako e tino kitea ana i roto i nga Ohipa (Acts 4:2,18, 5:21-8,42, 11:26, 15:35, 18:11, 20:20, 21:21,28, 28:31). I te omuaraa, ua faatoroa te mau aposetolo i na aposetolo toohitu ia ore ratou ia haapeapea i ta ratou i mana‘o e o ta ratou taviniraa matamua., ara ‘inoi, me te minitatanga o te kupu’ (Acts 6:2,4). I pera ano nga poropiti me nga kaiwhakaako i Anatioka i te u tonu ki te inoi i te wa i whakahaua ai ratou kia tonoa atu a Paora raua ko Panapa. (Acts 13:1-3).

Ko tenei tohutoro whakamutunga anake te whakamahi i te taitara ‘kaiako’ i roto i nga Mahi; engari ka whakamahia e Paora ki a ia ano 1 Tim 2:7 & 2 Tim 1:11, me te whakarārangi i roto 1 Cor 12:28 & Eph 4:11. Ua tapao a‘ena tatou e e tia i te mau matahiapo atoa ia aravihi i te haapii: engari he minita motuhake ta etahi i tenei takiwa. Te diakono Tepene (Acts 6:9-10, 7:2-53) i whakaatu hoki i tetahi taonga whakaako kaha.

E orometua haapii tere o Apolo e ‘e mea puai i te mau Papai’ i mua ano i tona tahuritanga (Acts 18:24). I muri mai pea ka tohua ia hei diakono; engari ko te whakamahinga o te kupu i roto 1 Cor 3:5 ka puta i te tuatahi he ahua. Ua faaitoitohia Timoteo ia ‘Haapii no te faaite ia oe i te farii maitai i te Atua .. te wehewehe tika i te kupu o te pono’ (2 Tim 2:15). Ua mana‘o te taata papai i te mau ati Hebera e e tia i te mau Kerisetiano atoa ia riro ei orometua (Heb 5:12)!

7. PANUITANGA O NGA TANGATA I ROTO I TE KAWANATANGA

7.1 Ko nga Apotoro me nga Lakanga Kaihono

I te titiro ki te N.T. hanganga, kua kitea nga tauira o nga minita katoa i runga ake nei, tae atu ki te kaikauwhau, e kitea ana i roto i nga apotoro. Ko tenei hei tumanako, i te mea ko ta ratou mahi whakatu i te hahi tuatahi me kaha ratou ki te mahi i nga waahi katoa tae noa ki te wa e whakaarahia ake ai nga tangata i raro i a ratou ka taea e ratou te tuku atu.. Ko ta ratou kaupapa matua, heoi, ko te ‘pure me te mahi i te kupu’ (Acts 6:4).

Hoê â huru no te mau tia o te mau aposetolo, ahakoa kua tohua pea i runga i te whakaaro ki o ratou tari motuhake me te ahua o te mahi hei mahi (cf. Acts 4:36,11:22-4, 15:27,32).

7.2 Tiakono

Kare i tino marama ko te kupu 'diakono’ he tika te tono ki te hunga i piri ki tetahi hahi motuhake. Ahakoa i muri i te wehenga atu i Hiruharama, Piripi te kaikauwhau i korero tonu i roto i Acts 21:8 me te mea ko tetahi o nga tokowhitu.’

Te ahua tohunga o te rikona’ ka rere ke te mahi minita. Ahakoa i waenganui i a Tepene, Piripi, ko Phepe raua ko Epapara, he taunakitanga mo ia o nga manatū i runga ake nei. Mena ka whakaroahia te whakamaramatanga ki te awhi i nga minita-a-rohe ka tino kitea tenei kanorau..

7.3 Te tuakana

E marama ana ko nga kaumatua’ mahi tuatahi o te 'hepara’ i aro nui ki nga taonga hepara me te whakaako (1 Tim 5:17). Engari ahakoa kaore he tauira o te 'kaumatua-kaikauwhau’ Aita e tumu mau no te mana‘o e eita te mau matahiapo e nehenehe e faaohipa i tera huru taviniraa.

Heoi, ma te haamana‘o i te hi‘oraa o Paulo i te mau peropheta e te mau orometua haapii 1 Cor 12:28, e mea tano ia tapao i te faito au noa o teie mau taviniraa i Ierusalema e i Anetiohia e te mau faahopearaa.

7.3.1 Anetioka

Ka rite ki kua tuhia, Ko te ahua o te hahi Anatioka i whakahaerehia e nga tangata rongonui mo a ratou mahi poropiti me te whakaako. Ko te ahua o te hahi he mahi minita tino titiro ki waho, he nui te utu ki nga kupu poropiti i runga i nga taumata mahi me nga taumata wairua (Acts 13:1-3 & 11:27-30). Ko te mutunga mai ko te kaupapa o nga mahi tuatahi ki te kauwhau i te ao Graeco-Roma.

Ua faaite atoa te reira i to tatou mau-maite-raa i te haapiiraa e na te aroha o te Atua i faatiamâ ia tatou i te faatîtîraa a te ture.: engari ma te kore rawa e whakakahore i nga taonga tuku iho o nga Hurai whakapono (Acts 18:18, 20:16, Rom 3:1-3). Na te mana o Paora tenei.

I te taha minita, ko Panapa raua ko Paora i whakamatauria te kaha; a, i te wa e ngaro atu ana, tera pea i waatea etahi atu ki te kawe i enei kawenga.

7.3.2 Hiruharama

I nga ra o mua na te awe o nga apotoro i hoatu ki te hahi o Hiruharama te kaha o te whakaako me te korero poropiti; a ko Hiruharama te pokapū whai hua mo te toro atu ki te hahi. Te ahua nei kua heke iho tenei awe i te mea ka whakarerea e te tekau ma rua nga kawenga o te rohe ki nga kaumatua. Mo nga Karaitiana Hurai, tae atu ki a Paora, Ua tapea noa o Ierusalema i to ’na faufaa: engari ka heke tona paanga ki te Karaitiana Tauiwi i muri i te whakataunga o te take o te kotinga; a kaore i tino awhina i nga wa katoa.

Ma te ako, E au ra e aita te ekalesia i matara roa mai i te mau ati Iuda o te ore roa e faaea. No reira, I a Pita i Anatioka, ka tae mai nga manuhiri mai i a Hemi, ka whakaaro ia he mea tika kia mutu te kai tahi me nga Karaitiana Tauiwi kia kore ai e whakapataritari i te hunga hou.; te faahepo ia Paulo ia faahapa i mua i te taata (Gal 2:11-6).

Ka hoki mai a Paora ki Hiruharama mo te wa whakamutunga, kei te tino aro nui nga kaumatua ki nga mahi hepara; ko te whakautu a nga Hurai Karaitiana ki nga korero mo te taenga mai o Paora (Acts 21:20-2).

Matakite, te ahua kua he. Ua farii Paulo i te faaiteraa no nia i to ’na tapearaahia i te mau oire atoa e haere atu ai i Ierusalema (Acts 20:23, 21:4,10-4): engari kaore i konei. Kaore pea i taea te karo i tana hopukanga; engari, whakaaro ki te nui ake o te tupono o te whakanui i nga kaumatua’ Ko nga mahi a nga rangatira nui i whakaarohia e whakaatu ana i a ia, ko te kore korero mo tona ake mate e tohu ana kaore nga kaumatua i mohio ki nga korero a te Wairua (Acts 21:20-4).

8. NGAUTANGA

8.1 Te hiahia mo nga Minita Whakawhiti

Ahakoa he maha nga hahi hou i roto i nga Acts i whakaturia me te kore korero mo nga apotoro, i muri iho ka tukuna ratou ki raro i nga apotoro’ mana me te aronga. Ka rongo noa tatou mo tetahi hahi kaore i pera: a ehara i te ahua hauora (3John 1:9-10).

I roto e rave rahi mau tuhaa o te ekalesia te vai noa ra te mana‘o e ua pohe te mau aposetolo i te hopea o te N.T. wā. Te mea oto, he pono katoa tena: engari ko nga korero i korerohia i runga ake nei e tohu ana kaore i tika. Ko te hiahia mo nga minita whakawhiti-a-rohe e mohiotia ana he mea nui ake inaianei i tera wa; kia kore ai te wehewehenga i roto i te hahi me te whakawhanake i te tirohanga me te kaupapa kotahi.

Ko te raru pea ko te mea kua whakanuia rawatia e tatou he pikitia o nga apotoro, e no reira, a riaria i te ‘teoteo’ o te karanga i tetahi ki taua taitara. Engari ko te mahi engari ko te taitara te mea nui: ahakoa he aha ta tatou e karanga ai, e hiahia ana matou ki a ratou.

Kaua hoki e wareware ehara i te mea he apotoro nga minita whakawhiti i te rohe. I te nuinga o nga wa kaore nga hanganga o te whare karakia e tika ana mo te tautoko i te 'tiritiri’ minita: na reira ko nga tangata whai mana nui pea ka noho pouri i roto i nga ahuatanga o to rohe i te wa e mamae ana te nuinga o te hahi..

8.2 Te Uara o Te Manatū Team

Mai i nga ra o mua, i to Iesu tonoraa i ta ’na mau pǐpǐ tataitahi, ko te kaimahi takitahi te mea ke atu i te ture. Ka rite ki kua tuhia, he maha nga kaumatua i ia hahi. Ahakoa i wehe a Paora i a Panapa, kare noa ia i haere ko ia anake. Ko te tikanga, ko nga ahuatanga me nga rauemi kua roa ka waiho ko nga tangata takitahi mo tetahi wa ki te mahi mo te Ariki.: engari ko enei ahuatanga kaore i whakaaetia kia roa atu i te mea e tika ana.

I mohiohia he iti noa nga tangata e whai waahi ana ki te 'a tawhio noa’ mahi minita ki te hapai i nga ahuatanga katoa anake; a ahakoa he aha te mea me tautoko tonu ratou, whakatenatena me te whakatikatika. Ko te kore e aro ki tenei maataapono ka tupono ki nga hapa i roto i nga mahi ka puta (Acts 8:14-7), ngoikoretanga (Col 4:14-8) te whakahihi ranei (3John 1:9-10).

8.3 Te Whaititanga i roto i nga Kaumatua o te rohe

Te ahua nei he minita, Ko nga mahi whakaako me nga mahi poropiti i tino kitea i roto i nga kaiarahi o te whare karakia. Ua tiaihia te mau matahiapo tataitahi ia faaî i te tahi mau titauraa tumu no nia i te aravihi no te haapii e no te fana‘o i te tahi atu mau taata; engari ehara i te mea ka eke ki nga waahi katoa.

Ua mana‘ohia e mea faufaa roa ia faaô mai te hoê matahiapo i te feia e mana faatere e e aravihi to ratou no te haapii: engari he taunakitanga ano hoki e kii ana ko te whakaurunga o nga minita poropiti i whakawhiwhia ki te maaramatanga me te ahunga whakamua.. Koia te 'tino pai’ Ko te kaumatuatanga tetahi i whakauru i nga mea e toru.

8.4 'Whakatuwhera’ Te kaiarahi

E rave rahi mau Kerisetiano i teie mahana o te hi‘o i muri ma te riaria i te mau haamana‘oraa i ‘te mau putuputuraa a te ekalesia’ i reira nga tangata katoa ki te whakahaere i te whare karakia i te wa kotahi, a ko te nuinga o te hunga e ngangau ana ka tae mai. Heoi, i etahi wa he nui te whakautu i runga i te huarahi o nga whakatau ka mahia e 'te kaiarahi’ ka tukuna mai i runga ake nei me te iti, karekau ranei i mua i te korerorero, i te whakamaramatanga o muri mai.

He pono ko nga take hepara e pa ana ki nga tangata takitahi me whakaatu ki te hahi hei huarahi whakamutunga (Mt 18:15-7, 1 Tim 5:19). Marama hoki, ka timata te Atua i tetahi mahi ma te whakakitenga tika ki nga kaiarahi, kare he mea hei mahi ma ratou ko te haere tonu (Acts 13:1-3).

Heoi, i te wa i ara ake ai nga take i roto, i waho ranei o te hahi i raru ai nga mema katoa, te N.T. Ko te tauira he whai waahi ki nga mema ki te whakaputa i o ratou whakaaro, te tikanga i roto i te hui tuwhera (Acts 6:2, 15:4, 21:22). Ko te kupu whakamutunga mo tenei take i mau tonu ki nga ringa o te kaiarahi, hui motuhake mehemea e tika ana (Acts 15:6), engari i tino kitea he whakatau na te hahi katoa (Acts 6:5-6, 15:22).

Ko te painga o tenei huarahi e toru nga waahanga. Tuatahi, ka nui ake te waahi mo te hunga kei a ratou nga koha mahi minita engari kaore he tari a te kawanatanga hei kawe mai i o raatau whakaaro ki tenei ahuatanga. Tuarua, e tauturu te reira i te feia faaroo ia ite e mea faufaa to ratou mana‘o e to ratou mau mana‘o no te ekalesia taatoa e, tuatoru, i te mea kua whai waahi te katoa ki te whakatau me whai waahi te katoa ki te whakarite angitu.

Tikanga, ka kitea i roto i nga tauira kua whakahuahia, i uru mai tenei ki te whakamaarama i etahi rinena paru: engari ko te mutunga ko te kotahitanga na runga i te whakaaetanga a nga umanga ki te otinga e whakaarohia ana, kaua ki te pouri ka waiho kia korohū i raro i te mata.

8.5 Te Mea Tino Manakohanga

Noa ’tu e mea ohie ia ite i te feia i riro ei aposetolo, e te haamauraa i te mau tapao tumu no te mau peresibutero e te mau diakono, He maha nga waahi hina he uaua ki te kii me te tino mohio he aha te tuunga mana i mau i etahi tangata, he aha ranei nga mea e hiahiatia ana mo nga tangata i roto i tetahi tari..

Tuatahi, te vai ra te papu ore o vai te mau diakono e o vai tei ere. I tetahi tikanga, ‘diakono’ ko te hunga whai mana iti i tukuna ki a ratou e nga kaumatua o te takiwa, e nga apotoro ranei; i tetahi atu ka awhi i te hunga katoa e mahi ana i roto i te hahi, mai nga apotoro ki raro. Ua faarahihia teie papu ore e te tiaraa o te mau tia aposetolo; te ahua nei ehara i te apotoro, ehara ranei i nga kaumatua, engari i etahi wa ka whai mana ki te whakatu kaumatua.

Ko tetahi atu waahi o te kore tino mohio ko te ahua o te inaki i waenga i nga minita me nga tari kawanatanga i roto i te whare karakia. Engari mo te apotoro, karekau he minita e herea ana ki tetahi tari. Te mau peropheta e te mau orometua, hei tauira, he haerere, he rohe ranei, a ka kore e mau i a ia he mahi, he apotoro ranei.

No reira kaore he whakaaro nui ki te wehewehe i nga whakamaramatanga o nga tari motuhake, tari ranei. Ko te whare karakia he rauropi ora he tangata motuhake, a, he rereke nga momo minitatanga o ia korero o te rohe ki nga taumata o te pakeketanga wairua. Ko ta tatou mea tuatahi kia kaua ko te tohatoha o nga rangatira me nga taitara, engari ko te mahi tahi a nga mema katoa o te takiwa.

Me mahara ano ko te N.T. kare ano te hanganga i whakatakotoria i mua ki nga papa kohatu; engari i whanake hei whakatutuki i nga whakaritenga a te hahi. Ki te pohehe Mk 2:27: 'I hangaia te hanganga mo te whare karakia: ehara i te whare karakia mo te hanganga.’ Ahakoa te tauira o nga apotoro, tata tonu nga kaumatua me nga diakono ki te ao katoa, me mohio kei te whanake haere ia hahi i runga i te tere e tika ana; me nga kaumatua kihai i whakaritea kia whakawakia ra ano ratou.

No reira, kaua rawa tatou e tere ki te whakatu i nga apiha kia rite noa ki ta tatou e kite nei ko 'te tauira o te karaipiture.’ Engari, me aro tatou ki te noho rite o nga hahi me nga tangata takitahi ki te tango i aua hanganga; tae noa ki te whai whakaaro ki te whakarereke i te hanganga kia pai ki nga ahuatanga motuhake.

(Hoki atu ki nga mea)