alonda’ Nkhani

Bwanji ponena za nkhani ya Mateyu ya alonda? Iye analemba kuti manda anali kulondera (Mt 27:62-6), kuti alonda anathawa pamene mngelo anaonekera (Mt 28:4) ndi kuti pambuyo pake anapatsidwa chiphuphu kuti anene kuti ophunzira anaba mtembowo ali mtulo. Ananenanso kuti nkhani imeneyi inali idakalipo pakati pa Ayuda pa nthawi yolemba nkhaniyi (Mt 28:11-5).

Ena amati Mateyo anawonjezera izi pofuna kulimbikitsa nkhani ya kuuka kwa akufa pa mlandu wolanda thupi. Koma zikuoneka kuti sizinali choncho, popeza Mateyu analemba kuti mlonda sanaikidwe kufikira tsiku lotsatira kupachikidwa: akadakhala kuti akufotokoza nkhaniyo zikadakhala zokhutiritsa kwambiri ngati manda akadasindikizidwa ndi kutetezedwa kuyambira tsiku loyamba..

Komanso, ngati akuyesera kulimbikitsa nkhani yake, n’chifukwa chiyani akanapereka dala maganizo oti ophunzirawo anaba thupilo?

Ophunzira anaba mtembowo, ndipo anthu onse akumeneko ankadziwa!

Ngakhale sanali ophunzira, akanatha kukhala olanda thupi.

Komabe, chinthu chimodzi chikhoza kunenedwa motsimikiza: Nkhani ya Mateyu ndi umboni wamphamvu wakuti mtembowo unali utasowa ndi kuti malipoti oterowo ayenera kuti anali kufalitsidwa..

Kodi pali umboni uliwonse wodziyimira pawokha wa mtembo wosowa kapena nkhani ya mlonda? Kuchokera ku magwero achiyuda, palibe; Maumboni ambiri akale achiyuda onena za Yesu amadziwika kuti anachotsedwa m’zolemba zachiyuda chifukwa cha kuzunzidwa kwa Akristu m’zaka mazana pambuyo pake.. Koma tili ndi umboni umodzi wochititsa chidwi kwambiri.

Mu 1878 mwala wamwala wolembedwapo unaonekera m’mudzi wina ku Galileya, kuchokera komwe idatumizidwa ku Paris ndipo tsopano ikukhala ku Louvre's Bibliotheque Nationale. Imawerengedwa motere:

‘Lamulo la Kaisara. Ndizosangalatsa kuti manda ndi manda azikhala osasokonezeka nthawi zonse kwa iwo omwe adawapanga kukhala chipembedzo cha makolo awo kapena ana kapena mamembala anyumba yawo.. Ngati, komabe, aliyense anganene kuti wina wawagwetsa, kapena wachotsa m'manda mwa njira ina iliyonse, kapena wawasamutsira kumalo ena kuti awachitire zoipa, kapena wachotsa chosindikiziracho pa miyala ina, pa munthu wotere ndilamulira kuti aikidwe mlandu, monga mwa milungu, choncho ponena za chipembedzo cha anthu. Pakuti kudzafunika kulemekeza oikidwa m'manda. Zikhale zoletsedwa kwa munthu aliyense kuwasokoneza. Ngati waphwanya ndikukhumba kuti wolakwayo agamulidwe ku chilango cha imfa pa mlandu wophwanya manda.’

Mwa Yesu’ nthawi, mudzi umenewu unali wosadziŵika kwambiri moti sunatchulidwenso m’buku la Josephus’ mndandanda wa mizinda ndi midzi ya Israeli, kapena Talmud. Akatswiri ena amakono amanena kuti sikukanakhalako panthaŵiyo – mpaka 1962, ndiye, pamene dzina lake linapezedwa m’zolembedwa zina za nyengo yochokera ku Kaisareya.

Koma pofika m’ma 1870 mudziwu unali ndi msika wotukuka wa zinthu zakale; mosakayikira n’chifukwa cha dzina lake…

… Nazareti.

Zolembazo zidalembedwa pakati pa 50BC ndi 50AD: koma ngati wochokera ku Galileya, zomwe sizinakhale pansi pa ulamuliro wachi Roma mpaka AD44, sizingakhale zoyamba kuposa izo. Izi zikanaziyika mu ulamuliro wa Klaudiyo Kaisara, pakukula kofulumira kwa mpingo wachikristu wofotokozedwa m’buku la Machitidwe. Mwatsoka, sitinganene kuti mwina idatengedwa kuchokera kwina kuti ikweze mtengo wake: koma ndizosangalatsa kuti zolemba zachilendo zotere ziyenera kupezeka apa.

Back nkhani yaikulu.