Ta matou taro o ia ra

Te vai ra te hoê faaohiparaa anaanatae o te hoê ta‘o Heleni i roto i te Pure a te Fatu o te ore e itehia i te tahi atu vahi i roto i te mau papai Heleni e vai noa ra.. Koia te kupu ahua, ‘epiousis'; i whakamaoritia hei 'ra’ i roto i te rerenga korero, 'ta matou taro o tenei ra.’

Ko te tikanga, Aita Iesu i paraparau i ta ’na mau pǐpǐ na roto i te reo Heleni. He pono kua korero Arama ia, ko te reo Maori o Iharaira i tera wa. Na ‘epiousis‘ he whakamaoritanga ano: engari o te aha? Hato Jerome, i te wa i hanga ai te whakamaoritanga Latin Vulgate i te mutunga o te rautau 4, i hurihia hei 'ra’ i roto Luke 11:3: engari hei 'supersubstantial’ i roto Matthew 6:11. Ko nga tohunga i roto i nga rau tau kua tautohetohe mo te tino tikanga: engari ko te nuinga ka paopao ki te whakamaoritanga o te ‘ra’ me te mea he koretake enei e rua (na te mea ko nga kupu, 'i tenei ra’ kei reira ano) me te kore e taea (i te mea he iti noa atu nga kupu pohehe ka taea te whakamahi).

Heoi, he maha, he rereke hoki nga whakamaoritanga i whakaarohia. Te ahua nei he huinga o ‘epi‘ me tetahi ahua o tetahi ‘eimi‘ ('kia noho') ranei ‘heimi‘ ('haere'). Mai rā ‘epi‘ he whanuitanga nga tikanga, ko te tikanga kei runga ake, kei tua atu ranei i runga i te waa, tūnga, etc., Kei roto i nga whakaaro nga whakaaro penei 'he mea nui mo te oranga,’ 'mo te heke mai’ ranei 'mo te ra kei te heke mai', ‘i roto i te rahi,’ 'e kore e pau,’ etc. Ko te nuinga o enei whakamaoritanga e kiia ana he tikanga whai kiko, he tikanga wairua, he tikanga eschatological ranei. Engari ko te nuinga o ratou ka mamae ano i te raruraru e, me i penei te tikanga, he aha i kore ai te kaituhi i whakamahi i te tangata noa, kupu ngawari ake?

I te wa e whakamaori ana i waenganui i nga reo, īnaki ai ngā tikanga kupu; kia whai tikanga me nga hononga o te kupu i roto i te reo kotahi kare pea e tino marama ki te reo me te tikanga. Ko taku whakaaro koinei pea te mea kua pa ki konei: Ko te kupu i whakamahia e Ihu he maha nga tikanga me nga hononga ka kaha te kaiwhakamaori ki te whakamahi i nga kupu maha hei whakaatu i te tino tikanga o tona tikanga.. Engari ko Ihu’ i hoatu te inoi hei tauira mo te ngawari me te poto: no reira kare te kaiwhakamaori i pai ki te mahi i tera. Ta ’na maitiraa maitai a‘e i muri iho, o te haaputuraa ïa e piti ta‘o no te tamata i te faaite i te hohonuraa o te auraa o ta Iesu i parau.. Ko te tikanga, Ko taku e korero nei he pono kei roto i te nuinga, ki te kore katoa, o nga huanga marama ka puta mai i te wehenga mooni o te puhui, ‘epi-ousis.’

Engari he aha te kupu taketake i whakamahia e Ihu i raru ai te kaiwhakamaori? Ki taku whakaaro ko te whakaaro i tukuna e Kenneth Bailey i roto i 'Jesus Through Middle-Eastern Eyes’¹ ko te tino pono. E tohu ana ia ki a tatou i te rautau 2 'Old Syriac’ whakamaoritanga o te reo Kariki; o te iritiraa matamua roa a‘e o te Faufaa Apî i itehia e tei roto i te hoê reo piri roa i te reo Aramai ta Iesu i parau.. Ka whakamahi tenei i te kupu ‘ameno,’ i roto i te reo Hiriani, ko te tikanga ‘mau tonu, e kore e mutu, e kore e mutu, e mau tonu ranei.’ No roto mai i te hoê â tumu parau e te ta‘o Hebera ‘Amen,‘ te tikanga ‘kia u, whakapumautia, pono, pono, kia whakapono, whakapono.’ Ua faaohipa-pinepine-hia e Iesu no te faaite i ta ’na iho mau parau: ‘Tino (‘amen') Ko taku kupu ki a koe…’ (e tataipiti-pinepine-hia no te tahi atu â haapapuraa ia au i te evanelia a Ioane). Ko te tikanga i whakamahia hei whakapumau i te mutunga o te karakia, i roto i te tikanga o, ‘Kua tau.’ I whakamahia i enei huarahi i whakawhitia noa ki te reo Kariki, he maha nga wa e kitea ana i roto i nga rongopai; a ka whakamahia ano hei whakaoti i tenei inoi i roto Matthew 6:13.

Engari ki te whakamahia e Ihu tenei kupu hei kupu ahua, ki te whakaahua i te taro, e kii ana ia i tetahi mea nui atu i te mea ngawari e tono ana ia mo te 'pono’ taro: Ko te tikanga me whai whakaaro tatou ki te whanuitanga me te horopaki ahurea o nga kupu kia mohio ai tatou ki te tino tikanga ki a Ihu me ana akonga..

Ko te tikanga e whakaatuhia ana e te whakamaoritanga Hiriani Tawhito he tino waahanga. Ko te inoi kei te whakapumau i te tino pono o te homaitanga a te Atua, mai ta Iesu i haapii i ta ’na mau pǐpǐ:

No reira, Ko taku korero tenei ki a koe, kaua e manukanuka mo to oranga: he aha ta koutou e kai ai, he aha ranei ta koutou e inu ai; kaore ano mo to tinana, he aha e kakahu ai koe. Ehara i te mea he nui ake te ora i te kai, me te tinana i te kakahu? Tirohia nga manu o te rangi, e kore ratou e rui, kahore hoki e kokoti, kaua ano e kohia ki nga whare witi. Na to koutou Matua i te rangi ratou e whangai. Ehara ianei koe i te mea nui atu i a ratou? (Mat 6:25-26)

Engari tera atu ano. A hi‘o na i te aparauraa i papaihia i roto i te Ioane, ūpoko 6, i te taenga mai o te iwi ki a Ihu i muri tonu i te kai o te 5,000, e hiahia ana ki te whakakingi ia ia:

Ka whakahoki a Ihu ki a ratou, ka whakahoki, “He pono taku e mea atu nei ki a koe, e rapu ana koe i ahau, Ehara i te mea kua kite koe i nga tohu, Engari na te mea i kai koe i nga taro, a ka makona. Kaua e mahi mo te kai e kore e ngaro, Engari mo te kai e mau tonu ana ki te ora tonu, ma te Tama a te tangata e hoatu ki a koe. Kua hiri hoki te Atua, na te Matua.”

Na ka mea ratou ki a ia, Na reira ratou i mea ai ki a ia, “Me aha tatou, kia mahi tatou i nga mahi a te Atua?”

Ka whakahoki a Ihu ki a ratou, ka whakahoki, “Koinei te mahi a te Atua, kia whakapono koutou ki tana i tono mai ai.”

Na ka mea ratou ki a ia, Na reira ratou i mea ai ki a ia, “Ka pehea ra koe mo te tohu, kia kite tatou, ka whakapono ki a koe? He aha te mahi e mahia e koe? I kai o tatou matua i te mana i te koraha. Ka rite ki te tuhi, I homai e ia he taro i te rangi hei kai ma ratou.’ “

Na ka mea a Ihu ki a ratou,, “Tino pono, Ko taku korero tenei ki a koe, Ehara hoki i te Mohi nana nei i homai te taro ki a koe i te rangi, Engari e homai ana e toku Matua ki te taro pono i te rangi. Ko te taro hoki a te Atua ko te mea e heke iho ana i te rangi, a homai te ora ki te ao.”

Na ka mea ratou ki a ia, Na reira ratou i mea ai ki a ia, “Ariki, homai te taro mau tonu ki a matou.”

Ka mea a Ihu ki a ratou, “Ko ahau te taro o te ora. Ko te tangata e haere mai ana ki ahau, e kore e hiakai, ko ia e whakapono ana ki ahau, e kore ano e matewai. (John 6:26-35)

I haere mai te iwi ki te rapu kai e tika ana, he pera me te mana i a ratou i nga tama a Iharaira, ia ratou i haere tahi me Mohi i te koraha. Engari ko Ihu’ Ko te whakautu ehara tenei i te taro pono. Ko ia; e ua titauhia i te taata ia tuu i to ratou faaroo Ia'na. A hi‘o na i te auraa tumu o te ‘Amene’ e mau ana i te kaupapa o te pono me te whakapono.

Te mana‘o no nia i te ra‘i mai te mana‘o o te mana‘o hohonu i roto i te mau peu ati Iuda, i roto i te ariā o te hitori me te tumanako mo te heke mai i te taenga mai o te Karaiti. E kii ana a Kenneth Bailey ko St Jerome te korero mo tetahi kape o te 'Evangelia a nga Hiperu’ e whakamaoritia ana tenei kupu ko ‘Homai he taro mo apopo.’

Ka mutu, engari ehara i te mea iti rawa, kei a tatou te meka i kite a Ihu i tona ake mate ko te tino patunga o te kapenga, e riro ai oia ei tumu no te pane mau o te ora no te ao nei:

Ko ahau te taro o te ora. I kai o koutou matua i te mana i te koraha, a ka mate ratou. Ko te taro tenei e heke iho ana i te rangi, kia kai ai te tangata, kaua e mate. Ko ahau te taro ora i heke mai i te rangi. Ki te kai tetahi i tenei taro, ka ora ia a ake ake. Ae, Ko te taro e hoatu e ahau maku mo te ora o te ao, he kikokiko oku kikokiko.”

Na ka tohe nga Hurai ki a ratou ano, e ki ana, “Me pehea e homai ai e tenei tangata ona kikokiko hei kai ma?”

Na ka mea a Ihu ki a ratou,, “He pono taku e mea atu nei ki a koe, Ki te kore koe e kai i te kikokiko o te tama a te tangata, ka inu i ona toto, Kaore koe e ora i roto ia koutou ano. Ko te tangata e kai ana i oku kikokiko, ka inu ana i oku toto he ora tonu, a ka whakaarahia ake e ahau i te ra whakamutunga. He kai hoki oku kikokiko, he pono ano oku toto i inu. Ko te tangata e kai ana i oku kikokiko, e inu ana hoki i oku toto i roto i ahau, ko ahau i roto ia ia. Ka rite ki te papa ora i tono mai ahau, e ora ana ahau na te Matua; Na, ko te tangata e whangai ana i ahau, Ka ora ano ia i ahau. Ko te taro tenei i heke iho i te rangi: e kore e rite ki ta tatou matua i kai ai i te mana, ka mate. Ko te tangata e kai ana i tenei taro, ka ora tonu.” (John 6:48-58)

I hiahia a Ihu kia tutuki tenei wa (tetahi atu tikanga o ‘amen') me te hiahia kia kaua rawa e warewaretia e ratou:

Ka mea ia ki a ratou, “Nui atu toku hiahia kia kai tahi tatou i tenei kapenga i mua o toku mamae, ko taku hoki tenei ki a koutou, E kore ahau e kai i tena a muri ake nei, kia tino rite ra ano i te rangatiratanga o te Atua.” I riro ia ia he kapu, ka mutu tana whakawhetai, ka mea ia, “Tangohia tenei, a tohatoha atu ki a koutou ano, ko taku hoki tenei ki a koutou, e kore ahau e inu ano i nga hua o te waina, kia tae mai ra ano te rangatiratanga o te Atua.” Ka mau ia ki te taro, ka mutu tana whakawhetai, i wahia e ia, a hoatu ana ki a ratou, e ki ana, “Ko toku tinana tenei kua hoatu mo koutou. Mahia tenei hei whakamaharatanga ki ahau.” (Luk 22:15-19)

I roto i te pukapuka o Apokalupo, Te faataa ra Ioane e mea nahea Iesu i te pii ia'na iho te ‘Amen‘ o te Atua:

Tuhituhi atu ki te anahera o te hahi i Raorikia: “Ko te Amen, te Kite Pono me te Pono, te Upoko o te hanga a te Atua, e korero ana enei mea: … ” (Rev 3:14)

A, no te whakaako a Ihu tenei inoi, ko nga rongopai e whakaatu ana kua tino mohio ia ki tana misioni whakamutunga. No reira ka whai whakaaro ia ki nga mea katoa i runga ake nei i a ia e korero ana. Aita râ ta ’na mau pǐpǐ e te nahoa taata e faaroo ra i ite atea: no reira ko to ratou whakaaro tuatahi ko te kai me te mana o te rangi. Heoi, Ko ta matou kaiwhakamaori kaore i mohiotia he painga o te titiro – pera me Ihu katoa’ nga kaiwhaiwhai i nga tau o muri mai.

Na, ia hi‘opoa ana‘e tatou i te mau huru parau atoa ta Iesu i faahiti’ kupu, 'Homai ki a matou i tenei ra ‘amen‘ taro,’ E mea ohie ia ite no te aha te hoê taata huriraa Kerisetiano reo Arama e fifi ai i te imi i te tahi ta‘o na roto i te reo Heleni no te faaite i te hoê mana‘o hapû roa e te auraa.. He mea whakamiharo tena, i te wa e rapu ana i tetahi kupu hei whakaatu i tenei taro, ka tahuri ia ki te tito i tetahi kupu hou e ahei ana ki te mohio ki tetahi mea penei, 'te mau mea e te rahi tei hau atu i te mau mea mau e no te mau tau atoa?’

Kupuwaewae

1. ‘Iesu na roto i te mata o te pae Hitia o te râ’ Kenneth E. Bailey, Whakaputa SPCK (21 Mar. 2008), wh. 121. (ISBN 978-0281059751)