Pukapuka Rabbici.

E mohiotia ana ko te pakanga i waenganui i nga Hurai me nga Karaitiana kua ngaro te maha o nga korero mo Ihu i puta i mua i nga tuhinga a nga Hurai.. I kaha haere tenei mate i roto i te waa roa tae atu ki te rua mano tau, i etahi wa na roto i te whakakorenga kaha o nga tuhinga kino, i etahi wa na te pehi noa i te taha o te wehi ki te whakamuri Karaitiana.. I tetahi atu ringa, ka haere te wa, i tapirihia etahi korero pohewa ki nga tuhinga o muri mai. He maha nga waahanga, heoi, e kiia ana e te nuinga o nga tohunga Karaitiana me nga Hurai ko nga korero tuatahi mo Ihu. Ko etahi o enei kei raro nei.

Te Iri o Ihu

Ko te Babylonian Talmud he kohinga o nga tikanga o mua a nga Hurai i whakaemihia ki tona ahua whakamutunga i roto i te waa. 200 – 500 AD. Ko te Sanhedrin 43a he 'baraitha', he korero no te wa o Tannaitic (70 – 200 AD), e penei ana te korero:

’Ua ha’api’ihia: I te ahiahi o te kapenga ka taronatia a Ihu. Na ka puta tetahi kaikawe korero, i mua i a ia, mo nga ra e wha tekau (e ki ana): “Ka akina ia ki te kohatu, mona i mahi makutu, i whakawai, i kotiti ke ai a Iharaira. Ko te tangata e mohio ana ki tetahi mea e pai ana ki a ia, me haere mai ia ki te tohe mona.” Engari, kihai hoki i kitea tetahi mea e paingia ana e ia, taronatia ana ia i te ahiahi o te kapenga.’

Kia mahara ko 'i whakairihia’ he kupu i whakamahia hei whakaahua i te iri e mohiotia ana me te ripekatanga. Ihu’ ko tetahi atu ahua o te ingoa, 'Ihu.’ He maha nga tohunga nga Hurai i whakakahore he korero tenei mo te Karaiti: engari he maha nga tuhinga kua kitea mai i te wa o te rautau 1300 te aukati Karaitiana.. Ko etahi o enei e kii ana, 'Iehu no Nahareta': i etahi atu ko te ingoa, (tae noa ki te waahanga katoa) kua whakapouritia, kua mukua ranei, ka waiho nga waahi ka kitea he rite te roa. Ka kitea he whakarāpopototanga whai hua o ēnei rerekētanga i konei: Ihu i roto i te Talmud – Wikipedia. He tātaritanga tino taipitopito, i whakaatuhia mai i te tirohanga Karaitiana engari me te ahua o te waahanga tuhinga a Munich kua tohua, ka kitea i konei: “Te Haavaraa a Iesu no Nazareta i roto i te Talmud Aita i faainohia,” na Rawiri Instone-Brewer.

Ka tumanako tatou he puna Hurai ki te whakaatu i a Ihu i roto i te ahua kino me nga mana o nga Hurai ki te ahua pai: engari ko te whakapae mo te mahi makutu e whakapumau ana i nga korero o te Kawenata Hou, o te faatia ra e ua parau te mau papai parau e te mau Pharisea e te tiavaru ra oia i te mau demoni na roto ia Belezebuba., te rangatira o nga rewera. Ko te korero mo tetahi panui i mua ake nei ka rite ki te korero a te rongopai e mohiotia ana kei te whakamahere nga mana whakahaere ki te hopu ia ia. (Hone 11:57).

I muri i tenei waahanga, he kaiako i te mutunga o te rau tau 3 ko 'Uallah, tāpirihia te kōrero:

'E whakapono ana koe kua rapua ma te ngakau nui tetahi parepare mo ia? He tangata tinihanga ia, e kii ana te Kaitohutohu: “kaua ia e tohungia, kaua hoki ia e huna.” He rereke ki a Ihu, i tata hoki ia ki te rangatiratanga.’

Te ‘titorehanga’ a Rabi Eliezer’

Te Talmud Babulonia e piti, Aborah zahh 165, 17a, me te Tosefta, Hulllin 2.24, kei roto nga putanga o tetahi aitua i mauheretia ai a Rapi Erietera Te meneti (Titorehanga) a ka mauria ki te aroaro o te Kai-whakawa. Whai muri i tana whakakorenga, Ko tetahi o ana akonga e kii ana tera pea i tukuna ia ki tenei whakapae na te mea i pai ia ki tetahi kupu titorehanga., whakapataritari i te whakautu e whai ake nei:

Akiba, kua whakamahara koe ki ahau! I tetahi wa e haere ana ahau i te maakete o runga o Hepora, a ka kite ahau i tetahi o nga akonga a Ihu o Nahareta, ko Hakopa o Kefar Sekania tona ingoa. Ka mea ia ki ahau, Kua oti te tuhituhi ki to Ture, “Kaua e kawea mai e koe te utu o te wahine kairau, etc.” He aha te mahi ki taua mea – he wharepaku mo te Tohunga Nui? Heoi kahore ahau i whakahoki kupu atu. Ka mea ia ki ahau, Na Ihu o Nahareta ahau i whakaako: “Na te utu hoki a te wahine kairau i kohikohia ai ratou e ia, a ka hoki ratou ki te utu a te wahine kairau”; i haere mai ratou i te wahi poke, a ka haere ratou ki te wahi poke. A i pai te kupu ki ahau, na konei ahau i hopukina ai Titorehanga. I he hoki ahau i nga mea i tuhituhia ki te ture: “Kia matara tou ara ia ia” – ara Titorehanga; “kaua hoki e tata ki te tatau o tona whare” – ko te kawanatanga a-iwi tera.

Ua faahiti o Iakoba i te tahi tuhaa o te Deuteronomi 23:18, o te opani ra i te moni i noaa na roto i te mau ravea tano ore ia pûpûhia ei ô na ​​te Atua, me te whakaaro ko tetahi atu mahi ko te hanga wharepaku (he otinga tino Hurai, Maharahara ki te whakatau ki te whakamahi i te 'moni toto’ na Ihu’ he tinihanga ki te hoko urupa mo nga tangata ke). Hei tautoko i tenei ka whakahua ia i a Ihu, e au ra e ua faahiti oia i te tahi tuhaa o Mika 1:7 (he whakatupato tonu mo te whakawakanga mo te karakia whakapakoko me te moepuku), whai muri ko nga kupu, ’ua haere mai ratou i te vahi repo, a ka haere ratou ki te wahi poke.’ Engari kaore matou i te mohio mena kei te kii a Hakopa ki a Ihu’ kupu hei whakautu ki etahi kaupapa o te kaupapa, ki te whakamahi kupu whakarite ranei. He maha nga wa i kotiti ke ai nga korero o muri mai i te tino tikanga o te whakatauki, mai ta Rabi Eliezera iho i faaohipa i te mau Maseli 5:8 i te mutunga o te wahanga.

Ua faaitehia te huru matamua o teie faahitiraa na roto i te parau a Iakoba e na Iesu iho i haapii, me te ahua pai o te korerorero i waenganui i te Rabi me te Karaitiana. Te tai'o nei te mau aivanaa i te haavaraa o Rabi Eliezer no te maoro 95 AD, me nga korero o mua mai i te taha 60 AD whakamua.

'Koinei-kotahi’

Hei karo i te riri o nga Karaitiana, e mohiotia ana he maha nga korero mo Ihu’ I hurihia te ingoa ki te 'Such-an-one.’ I roto i enei ko etahi e kii ana nga tohunga no mua noa iho. Hei tauira, ko nga mea e whai ake nei mai i te Mishna, Yebamoth 4.13 (he Talmud hoki o Papurona, Iebamoto 49b):

R. Na ka mea a Himiona tama a Atai: I kitea e ahau he pukapuka whakapapa i Hiruharama i tuhia ai, He poriro tera na te wahine puremu; hei whakau i nga kupu a Rapi a Hohua.’

R. I ora a Himiona ben ‘Azzai i te tau 100 AD a he akonga a R. ko Hohua.

Yeshua ben Pantera

He maha ano nga korero mo Ihu ko 'ben Pantera’ (Tama a Panther).

Hei tauira, he maha nga tuhinga (tae atu ki nga Talmud o Hiruharama me Papurona me te Tosefta, Hulllin 2.22.) te korero mo te pehea, i te wa i ngaua ai a Rabi Elazar ben Damah e te nakahi, I haere mai tetahi tangata ko Hakopa te ingoa ki te whakaora i a ia i runga i te ingoa o 'Yeshua ben Pantera', heoi kihai i whakaaetia e tetahi atu Rapi, ko Ihimaera te ingoa. I mate a Rabi Elazar i mua i te whakatau i te tautohetohe; ta te Rabi Isemaela i tapea i te mea maitai a‘e i te topa i roto i te hape na roto i te vaiihoraa ia Iakoba ia tavini ia ’na. Ahakoa te mate kino o tenei keehi, Ko te waahanga e whakaatu ana i nga mahi whakaora i runga i te ingoa o Ihu.

He maha nga ariā mo te takenga mai o 'ben Pantera'. I te reo Hiperu, te tikanga o te ingoa ko 'Panther', engari i te reo Kariki he rite ki te 'parthenos', te tikanga 'wahine'. E whakapono ana etahi he mahi whakaari kupu tenei, te tawai i te kereme o te whanautanga wahine. Takenga, me etahi atu i muri i a ia, i kii i tangohia e Ihu te ingoa mai i tona tupuna, papa o Hohepa, i kiia ko Panther te ingoa.

Engari kaore he tohu o taua mahi – katahi ano pea ko te koroua o tona whaea.

Ko tetahi atu ariā, i te nuinga o nga wa ka nui ake te whakapono a te hunga whakahe ki te Karaitiana i nga tohunga, ahakoa Hurai, Karaitiana ranei, ko ia te tama a te hoia Roma no taua ingoa. Engari i te mea e mohiotia ana ko tenei korero kua rere ke i roto i nga Hurai i mua i te AD 178, he takenga mai pea. I te mea e mohiotia ana te ingoa he mea noa i roto i nga ope o Roma, he ngawari noa pea te kohia ohorere, i te mea karekau he tangata e mohio ko wai a ‘Pantera’ i tukuna atu. I muri i nga mea katoa, mehemea kua hapu a Meri i te tamaiti i mua i te marenatanga tika ki a Hohepa, kua herea nga arero ki te wiri!

Engari he aha te take i tino kii ai nga korero ko te papa he hoia Roma?

Mena kei te rapu tatou i nga korero o mua mai i nga puna korero a nga Hurai, he aha atu pea te taunakitanga i te ahua o te kohukohu penei?

Hoki ki tuhinga matua.