Redefining Jewish Eschatology

I korerohia i roto i te Tuhinga o mua, i te wa i timata ai a Ihu i tana mahi minita, ko nga kaupapa e whai ake nei kua whakapumautia i roto i nga whakaaro o nga Hurai; ahakoa to ratou tino ahua me to ratou oranga, i noho tonu hei take tautohetohe nui:

• Sheol – Te Wahi o te hunga mate.
• Te Ouma o Aberahama – te hoê vahi i reira te mau ati Iuda parau-tia e tiai ai i to ratou tia-faahou-raa.
• Gehenna – he waahi mo te utu a te Atua, ki te whai ranei i te aranga mutunga, ranei
• Te Matenga Tuarua – he whakangaromanga, he ahua mate tuturu ranei.

Ua faaohipahia teie mau parau i roto i te mau haapiiraa a Iesu e a te mau aposetolo, a kawea ana ki roto ki te Kawenata Hou Kariki: engari me mahara te kaipanui ko o ratou tikanga NT ko nga mea i tautuhia e Ihu; a he tino rerekee etahi ahuatanga i o ratau hoa Hurai. Ko etahi whakamaoritanga Ingarihi tawhito, penei i te 'Whakamana’ ('King James' ranei) Putanga, i pai ake kia kaua e tiakina nga ingoa Hurai o ‘Sheol‘ me ngā ‘Gehenna‘ – hei utu mo te whakamahi i te kupu kotahi, ‘reinga,’ mo nga mea e rua - engari ko te nuinga o nga whakamaoritanga Ingarihi hou e mau tonu ana nga ingoa Hurai. He raruraru nga huarahi e rua, i te mea ko nga kaipanui te tikanga ki te whakamaori i enei kupu i runga i te marama o nga Hurai, Te mau peu tumu Heleni e te tahi atu mau peu tumu e taa ê roa paha i te haapiiraa a Iesu iho.

Na ka timata tatou ma te titiro ki a Ihu’ te maimoatanga o enei kaupapa…

Sheol me te uma o Aperahama

I roto i te parabole o te taata tao‘a rahi e o Lazaro, Kei te korero a Ihu Sheol (Kariki: ‘Hades').

Na ka mate te tangata rawakore, a kawea ana ia e nga anahera ki te uma o Aperahama. I mate ano te tangata taonga, a tanumia ana. I te reinga, ka maranga ake ona kanohi, kei te mamae (G931), ka kite a Aperahama i tawhiti, a Raharuhi i tona uma. Ka tangi ia ka mea, ‘Papa Aberahama, tohungia ahau, tonoa a Raharuhi, kia toua ai te pito o tona maihao ki te wai, me te whakamatao i toku arero! e mamae ana hoki ahau (G3600) i roto i tenei mura (G5395).’ “Ka mea a Aperahama, ‘Tama, mahara ko koe, i roto i to oranga, kua riro i a koutou mea pai, ko Raharuhi, pera ano, nga mea kino. Inaianei kua whakamarietia ia, a kei te mamae koe (G3600). I tua atu i enei mea katoa, he awha nui kei waenganui i a koutou, e kore e taea e te hunga e hiahia ana ki te whakawhiti atu i konei ki a koutou, kia kaua hoki tetahi e whiti mai i reira ki a matou.’ “Ka mea ia, 'Na reira ka ui atu ahau ki a koe, papa, kia tonoa mai ia e koe ki te whare o toku papa; tokorima hoki oku teina, kia whakaatu ai ia ki a ratou, e kore hoki ratou e tae mai ki tenei wahi mamae (G931).’ “Na ka mea a Aperahama ki a ia, ‘Tei ia ratou ra o Mose e te mau peropheta. Kia rongo ratou ki a ratou.’ “Ka mea ia, ‘Kao, matua ko Aperahama, engari ki te haere atu tetahi ki a ratou o te hunga mate, ka ripeneta ratou.’ “Ka mea atu ki a ia, ‘Ia ore ratou e faaroo ia Mose e te mau peropheta, e kore ano ratou e whakapono ki te ara ake te tangata i te hunga mate.’ ” (Lk 16:22-31)

A hi‘o na i te mau mana‘o i muri nei:

• Kei te ora tonu nga teina o te tangata taonga; no reira, te faataa ra Iesu eaha te tupu i nia i te hoê taata i muri noa ’‘e i to ’na poheraa eiaha râ i te ohipa e tupu i te haavaraa hopea o te ao taatoa.
• Kaore nga tangata katoa e haere ki Hades. Ka korerotia ki a tatou ko Raharuhi, ko wai kua tukinotia i roto i te ao, ka haria ki te uma o Aperahama,’ te wahi e whakamarietia ana ia.
• Engari ko te rereke o nga maimoatanga o nga tangata tokorua, i mua i te whakawa whakamutunga a te Atua, e whakaatu ana i tetahi mea nui mo te ahua o te Atua. Kare aia e inangaro kia akaroaia te au tu tika kore o teianei ao i te mea tikai; tino, ahakoa i mua i te tukunga o tana whakawa whakamutunga, kua timata ia ki te whakamarie i te hunga e tukinotia ana, ki te utu i te tangata hara.
• Te auraa anei e te mau taata atoa tei hamani-ino-hia i roto i te oraraa, ua tiavaruhia ïa ratou i Hades? Aore ra ua afaihia o Lazaro i te ouma o Aberahama no te mea, ahakoa nga mea katoa, he Hurai karakia tonu ia? Karekau he patai i tino whakautua; no te mea ehara tera i te tino take o te kupu whakarite.
• Ko te take tino nui ko te tangata whai rawa i noho i roto i te ahua o te ahua o te kore e aro ki nga hiahia o te hunga e noho tata ana ki a ia.. Ko tenei ahakoa te meka tera Ua haapiihia te mau ati Iuda atoa mai to ratou tamarii-rii-raa e e ere taua huru peu ra i te fariihia e te Atua.¹ Ko te tautohetohe a te tangata taonga, 'Engari he pono, ahiri e ua ite mau te taata e e parau mau ta te Bibilia e haapii ra, katahi ka mahia e ratou te mea tika.’ Engari ko Ihu korero mai ko te whakautu ko tera kaore he nui o nga taunakitanga ka whakaoti i te raru mena kaore nga tangata e tino hiahia ki te whakarongo. Kia tupato ki tenei kaupapa. Ka hoki mai ano tatou ki reira.

I roto i te waahanga kua whakahuahia i runga ake nei ka kite koe i etahi kupu e whai ana i nga tau kei roto i nga taiapa ka timata ki te 'G'. E mohiotia ana enei ko “Nga tau kaha.”² Ko te hunga whai 'G’ ka whakamahia te prefix ki te tautuhi i nga kupu motuhake i roto i te tuhinga Kariki, ahakoa pehea te whakamaoritanga. E hiahia ana ahau ki te kukume i to aro 3 kupu motuhake i whakamahia i roto i tenei tuhinga:

• mamae (G3600). Ka kitea tenei kupu 4 wa i roto i te N.T. i roto i nga tuhituhinga a Ruka anake; rua i konei, taapiri Lk 2:48 me ngā Acts 20:38. I nga keehi e rua o muri, te faataa maitai ra te mau irava tapiri e te faaohipa ra Luka i te parau i roto i te auraa o te peapea i te pae feruriraa, te pouri ranei, kaua ki te mamae tinana. Te haapapuhia ra te reira na roto i te hi‘opoaraa i te faaohiparaa o taua ta‘o ra i roto i te huriraa Heleni Septuagint o te Faufaa Tahito.
• whakamamae (G931). Ka kitea noa tenei 3 wa i roto i te N.T.; rua i roto i tenei kupu whakarite (Lk 16:23,28) me roto Mt 4:24. Ko te mea whakamutunga ka puta i roto i te whakaahuatanga o nga momo mate o te tangata – mate, ka mau i nga 'mamae', noho rewera, porangi me te pararutiki. Kei reira 11 te tahi atu mau hi‘oraa o teie ta‘o tei faaohipahia i roto i te Septante O.T.: 4 nga wa i roto 1Samuel 6:3-17 ki te korero mo te ‘whakahere mo te he’ he mea hanga na nga Pirihitini; i roto Ezekiel 3:20 & 7:19 ka whakamaoritia te reo Hiperu mo te ‘poka tutukitanga’; i roto Ezekiel 12:18 ko te Hiperu mo te wiri, mo te wiri; me roto Ezekiel 16:52,54 & 32:24,30 mo te whakama, mo te whakama ranei. Ko nga tauira katoa o te Septuagint e pa ana ki te whakaaro o nga tangata ka kawea ki te waahi o te utu mo o ratou hara me o ratou whakama.. He pai ano hoki tenei i roto i te horopaki o tenei kupu whakarite; me roto hoki Mt 4:24, hei kawa kaore i whakataua, Ko te hara me te whakama kua roa e mohiotia ana ko nga take o nga mate maha o te hinengaro me te tinana (e.g. Pro 17:22). Kei te marama, karekau tetahi o enei wheako i ahuareka, i etahi wa ka pa te mamae o te tinana: engari, me te mamae, ehara tena i te tikanga tuatahi o tenei kupu.
• mura ahi (G5395). Ko te tikanga o tenei kupu he mura ahi. Ko te tikanga mo te mura o te ahi; ahakoa ehara i te mea he mura mau. (I roto i te huriraa Septuagint o Judges 3:22 ka huri ano i te reo Hiperu mo te mata maripi tino orohia: ahakoa he mea motuhake tera.) Ko te mea nui ka whakamahia tenei kupu 7 wa i roto i te N.T.; me te katoa 6 i etahi atu keehi he tino tohu na te kupu, 'ahi’ — ahakoa kei roto 4 o enei (Heb 1:7; Rev 1:14; 2:18 & 19:12) te ahua nei he whakatairite ataata, whakataurite ranei. Engari i roto i tenei waahanga (ahakoa nga korero a etahi whakamaoritanga) 'ahi’ kaore i te whakahuahia - ko te wera me te matewai anake. Na tera pea he take tika mo te tohe he kore-a-tinana te mura o konei, penei i te wera wera me te marama o te tapu o te Atua, te whakaatu i te hara me te whakama o te tangata (kite Jn 3:19-20).

Engari kia mahara ko ta tatou e pa ana ki konei ko te wa i mua i te whakawa whakamutunga a te Atua. Na he aha te korero a Ihu mo nga mea ka tupu muri iho?

Kehena

Kua oti ke tuhia e i te senekele matamua hou to tatou nei tau, e peu matauhia na te mau ati Iuda ia apee i te taioraa i te mau papairaa mo‘a Hebera e te hoê irava i te mau irava faataaraa na roto i te reo Aramaic.. Ko te ‘Targum Jonathan‘³ te horoa ra i te mau tatararaa i fariihia no te rahiraa o te mau buka tohu. Mea faufaa roa te reira no nia i te irava hopea o Isaia:

“Ka haere atu ratou, titiro ki nga tinana o nga tangata i he nei ki ahau: e kore hoki to ratou kutukutu e mate, e kore ano to ratou ahi e tineia; a ka whakarihariha nga tangata katoa.” (Isa 66:24)

Ko te Targum tenei e kii ana:

A ka haere atu ratou, a ka titiro ki nga tinana o nga tangata, te hunga hara, kua whakakeke nei ki taku kupu: e kore hoki o ratou wairua e mate, e kore ano to ratou ahi e tineia; ka whakawakia te hunga kino ki Kehena, kia korerotia ra ano e te hunga tika, kua nui ta matou i kite ai.

Ko te kupu pohehe, 'noke’ kua whakamaoritia hei 'wairua,’ na reira e kii ana ko nga 'wairua’ kaua e mate; me te kupu whakamarama, ‘ ka whakawakia te hunga kino Gehenna‘ ka tapiritia. Ka mutu, ka whakatikahia te kupu whakamutunga ki te kii he iti te roa o te whiu. Ka rite ki te korero i mua, Ko nga korero tuku iho a nga Hurai hou e kii ana ko te wa tino nui i pau i roto Gehenna he kore ake i 12 marama.

Heoi, Te faatia ra Mareko i to Iesu faahitiraa i teie â parau tohu a Isaia:

Ki te he koe i tou ringa, tapahia atu. He pai ke mo te tomo mutu ki te ora, kaua o ringaringa e rua kia haere ki Kehena, ki te kore e tineia (G762) ahi (G4442), 'kei hea to ratou kutukutu (G4663) e kore e mate (G5053), me te ahi (G4442) e kore e tineia (G4570).’ Ki te mea ka tutuki koe i tou waewae, tapahia atu. He pai ke mo te tomo kopa ki roto ki te ora, kei maka o koutou waewae e rua ki Kehena, ki te ahi (G4442) e kore tena e tineia (G762) – 'kei hea to ratou kutukutu (G4663) e kore e mate (G5053), me te ahi (G4442) e kore e tineia (G4570).’ Ki te he koe i tou kanohi, peia atu. He pai ke mo te tomo kanohi tahi ki te rangatiratanga o te Atua, kaua e maka kanohi rua ki te ahi o Kehena (G4442), 'kei hea to ratou kutukutu (G4663) e kore e mate (G5053), me te ahi (G4442) e kore e tineia (G4570).’ (Mar 9:43-48)

E ere te mau pǐpǐ a Iesu i te mau aivanaa Hebera (Acts 4:13); no reira pea ka mohio ake ki nga kupu o te Targum i te reo Hiperu taketake. Engari, haunga te whakau kei te whakaahua ia ‘Gehenna,’ Ua pee Iesu i te mau parau tumu a Isaia, e kore to ratou kutukutu e mate, e kore te kapura e tineia.’ Ka waiho ano e ia te mutunga o te irava; kaua e korero mo te ahua o etahi atu: engari kaua e ngana ki te kii he tepe mo tona roanga.

Te titiro ki nga tikanga o nga kupu kua tohua, ka taea e tatou te tuhi i nga mea e whai ake nei:

• ahi (G4442). Ko te kupu Kariki noa tenei mo nga momo ahi katoa, a ka marama tonu i runga i tera tikanga mena ka whakarereketia e tona horopaki (e.g. 'ahi no te rangi’ ka kiia pea he 'uira').
• e kore e tineia (G762) ka tineia(G4570). Ko te G762 he kupu ahua kino i puta mai i te kupumahi, G4570 ; no reira i roto i nga take e rua kei te whakanui a Ihu ko te ahua o te ahi e kore e taea te tineia. Na taua tuutuuraa tuutuu ore e haapapu maitai ra e te hinaaro ra Iesu ia ite tatou e mea tipua teie auahi e mea mure ore te huru.. (A he nui rawa te wehi, mai tei tapaohia na roto i te mau ravea haapae rahi ta Iesu iho e parau ra.)
• noke (G4663). Te ta‘o Heleni i faaohipahia i ǒ nei e i roto i te huriraa Septuagint o Is 66:24 ka taea te whakamaoritia hei 'kutukutu,’ 'pukupuku’ ranei ‘noke whenua:’ eiaha roa ’tu te varua.’ Engari me tohu tera, te Hiperu taketake o Is 66:24, hei utu mo te whakamahi i te kupu whanui mo te grub, kutukutu, kutukutu ranei (H7415), ka whakamahi i tetahi kupu tino motuhake: “tole’ah” (H8438). Ka whakamaoritia tenei ko te ingoa o tetahi momo kemu (te 'ngipara whero', Kermes (or coccus) ilicis) ki te kore ranei o te tae ngangana, te ngangana ranei i riro mai i taua mea. I te mea ko te G4663 he kupu whanui mo te 'grub’ e kitea ana ko te ngongo tonu, kaua ko te tae noa, ko te tikanga tena. Engari ko te ingoa Hiperu e tohu ana he pepeke e kai ana i etahi momo rakau oki, kaua e pirau te kikokiko. Ka piri te uha ki nga kakau oki, ki nga rau ranei, he rite te ahua o te kawa whero tetere; ko tona tinana hei whakangungu rakau mo ana kuao tae noa ki te paoa, ka pau te whaea. Ko te waikano whero i tukuna e te whaea he tino kaha ka tae ki nga rau, nga peka hou me nga rara ano; ka kohia ka whakamaroke.
• mate (G5053). I roto i era atu o nga 12 N.T. he tohu tenei i te mate koiora: ahakoa ka taea pea te whakamahi i konei i roto i te tikanga kupu whakarite; otira ki te whakamaoritia he tohu mo te hara kaore i murua.

Engari kia mahara tera, rite tonu te ahua o te ahi e kore e mutu, he pera ano te ahua whakarihariha o enei ngarara whero toto e hipoki ana i nga toenga o te hunga hara. A kaore i te korerohia ki a maatau me pehea te mau tonu me te kore he kai hinu, kai ranei. E mohio ana tatou ko Mohi’ ka wera te ngahere kaore i pau. Engari he aha enei ngarara hei kai? Ka hoki ano tatou ki tenei patai a taihoa ake.

Mo te tino pai, Ka whakahua poto ahau i nga waahanga e whai ake nei:

• Mat 18:6-9 te ahua he putanga whakapoto o te korero rite ki Mark 9:43-48. He ahua motuhake tenei mo te korero kotahi. Te horopaki (te whakapohehe i nga tamariki) he rite tonu, pera ano te irava (Isa 66:24) ta Iesu i faahiti. Engari, kei hea Mark 9:43,45 e korero ana, 'te ahi e kore e tineia,’ Ka karanga a Matiu he 'mutunga (G166) ahi'. Tenei kupu Kariki ‘aionios‘ i te nuinga o te wa ka whakamaoritia ko te 'mu tonu’ aore ra ‘a muri noa ’tu:’ engari e tohe ana etahi me tuku, 'aeoniana’ ranei, 'mo te roanga o te tau.’ Ka matapakihia e tatou tenei korero mo te wa poto.
• Mat 5:29-30 he putanga tino whakapoto o runga ake nei: engari i kitea i roto i te A'oraa i runga i te Maunga.
• Mat 23:33 te whakahua a Ihu’ kupu ki nga karaipi me nga Parihi: ‘E nga nakahi, e te uri nakahi, me pehea e mawhiti ai koe i te whakawakanga? (G2920) o Kehena?’ Tenei kupu Kariki ‘krisis,’ e tohu ana ko Gehena he waahi mo te whakahaere whakawa; a ka whakamarama a Ihu ko to ratou Huraitanga me o ratou mahi pai kare pea e hoatu ki a ratou he herenga..

Te Matenga Tuarua

“Kaua e wehi ki te hunga e patu ana (G615) te tinana, engari e kore e kaha ki te patu (G615) te wairua. Engari, e wehi ki a ia e kaha nei ki te whakangaro (G622) te nephe e te tino i Gehena.” (Mat 10:28)

Ahakoa kaore a Ihu i whakamahi tika i te korero, ‘te piti o te pohe,’ i roto i ta ’na taviniraa i te fenua nei, te tohutoro i runga ake e tohu ana, i roto i tona whakaaro, ua taaihia te reira i te utua o Gehena. G615, ‘apokteino,’ ko te tikanga 'patu’ ranei, mooni ake, ‘ia faaorehia na roto i te tâpû-ê-raa i te ora;’ ahakoa ehara i te mea ki te whakangaro i nga mea e toe ana. Engari G622, ‘apollumi,’ Ko te tikanga 'ki te whakakore ma te mahi whakangaro.’ ano, ka matapakihia e tatou tenei i roto i nga korero a muri ake nei.

Te Ripouri Kawa i roto i te Ahi o te pouri o waho

A hi‘o na i te mau parau i muri nei a Iesu i faahitihia e Mataio e Luka:

Mat 8:11-12 Ko taku kupu tenei ki a koutou, he tokomaha e haere mai i te rawhiti me te hauauru, a ka noho tahi ki a Aperahama, Ihaka, me Hakopa i roto i te rangatiratanga o te rangi, ko nga tamariki ia o te rangatiratanga ka peia ki waho (G1544) ki roto ki waho (G1857) pouri (G4655). I reira (G1563) ka tangi me te tetea o nga niho.

Luk 13:28 I reira (G1563) ko te tangi me te tetea o nga niho, ina kite koutou ia Aperahama, raua ko Ihaka, raua ko Hakopa, me nga poropiti katoa, i roto i te rangatiratanga o te Atua, a ko koutou ano te turaki (G1544) ki waho (G1854).

Te paraparau ra Iesu i te mau ati Iuda, he uri no Aperahama, Ihaka raua ko Hakopa; ta ’na orama no a muri a‘e no te taeraa mai o te Mesia, he uri no to ratou ake Kingi Rawiri, ki te whakatu i te rangatiratanga o te Atua ki te whenua. Na pera, ua hi‘o ratou ia ratou iho ei ‘tamarii no te Basileia.’ A tapao iho â râ i te mau mana‘o i muri nei:

• Tuatahi, Te horoa ra Iesu ia ratou i te hoê faaararaa u‘ana e inaha, tei roto ratou i te fifi rahi ia patoihia ratou. Ko te tikanga o te G1544 ko te 'maka ... ki waho'; engari mehemea kaore i tino marama, Ka taapirihia e Luke te G1854 ('atu mai').
• Tuarua, e kii ana ia i tenei waahi ko 'waho (G1857) pouri (G4655)'. Ko G1857 he pūhui o G1854, ka whakanui ano i te whakaaro o te whakakore me te wehewehe. G4655, 'pouri,’ ka whakamahia i etahi wa i runga i te tikanga o te 'pouritanga': engari i roto i te N.T. ko te nuinga o te wa e whakaatuhia ana ko te kore o te marama i roto i te tikanga tinana, morare ranei.
• Tuatoru, e whakaatu ana ia ko taua wheako ka puta he kawa, tino pouri mo te hunga i paopao penei, e tohuhia ana e te kupu, ‘te tangi me te tetea o nga niho.’ Ko te huri i nga niho i roto i o raatau tikanga he whakaaturanga o te tino kawa (te riri ranei – Acts 7:54).
• Ka mutu, mahara ko te kupu, 'i reira (G1563)', ehara i te kupu poto noa, i te kupu ohorere ranei: e tohu ana i tetahi waahi motuhake, ko te rohe o waho kua tukuna ki reira nga mea kua paopaohia.

Te vai ra e maha atu â mau faahitiraa i roto i te Mataio no nia i te mau parau a Iesu e faahiti ra i teie tumu parau o te ‘oto e te auauraa niho’:

Mat 13:40-42 Na e kohikohia ana nga taru, a tahuna ana (G2618) me te ahi (G4442); ka pera ano a te mutunga o tenei ao (G165). Ka tono te Tama a te tangata i ana anahera, a ka huihuia e ratou i roto i tona rangatiratanga nga mea katoa e tutuki ai te waewae, me te hunga e mahi kino ana, a ka maka ki roto ki te oumu ahi (G4442). I reira (G1563) ka tangi, me te tetea o nga niho.

Mat 13:49-50 Ka pera ano i te mutunga o te ao (G165). Ka puta nga anahera, wehea te hunga kino i roto i te hunga tika, a ka maka ki roto ki te oumu ahi (G4442). I reira (G1563) ko te tangi me te tetea o nga niho.

Mat 22:13 Na ka mea te kingi ki nga tangata, ‘A here i te ringa me te waewae, tangohia atu ia, ka maka (G1544) ia ki waho (G1857) pouri (G4655); reira (G1563) ko te wahi tera o te tangi me te tetea o nga niho.’

Mat 25:30 Maka atu (G1544) ko te pononga huakore ki waho (G1857) pouri (G4655), kei hea (G1563) ka tangi me te tetea o nga niho.’

Mai i enei ka taea e taatau te tiki i nga waahanga taapiri e whai ake nei:

• Te ahua nei e korero ana enei irava katoa ki te wahi kotahi, ‘tei reira te oto e te auauraa niho.’
• Mena kei te korero katoa ratou ki te waahi kotahi, katahi tenei 'umu ahi’ i roto i te pouri o waho’ me whakakaha i te ahi noa: engari he ahi pouri karekau he marama.
• I te wa e tahuna ana nga taru taru (G2618) me te ahi (G4442),’ Ko te G2618 te tohu 'kua tahuna,’ (i.e. kia kore ai e toe he pungarehu anake). No reira e ere i te mea tano ore ia ui mai te peu e e nehenehe te hoê haamouraa mai te reira te huru no te feia e hurihia i roto i te ‘umu auahi. (G4442)'. Ka whakaarohia e tatou tenei i roto i nga korero taipitopito i muri mai.
• Ko nga tohutoro e rua i roto Matthew 13:24-50 mai i nga kupu whakarite e whakaatu ana i nga kaupapa i te mutunga o te ao/ao. Ko te kupu pakeha, 'aeona,’ i te tuatahi he whakamaoritanga o te kupu Kariki 'aion’ (G165)) me te noho tata tonu ki te tikanga. Engari he rereke nga rereketanga, ka korerohia e tatou i roto i nga korero taipitopito Apitihanga A.
• Ko te kupu whakarite i roto Matthew 22:2-14 te ahua hoki e aro ana ki nga huihuinga mutunga-wa, e whakaahua ana i te hakari marena i reira ka paopaohia nga manuhiri tuatahi, me tetahi i haere ki te hakari, kahore ona kakahu marena. (I te mea he mea tuku noa tenei e te kaihautu i te tomokanga, e tohu ana kua paopao ia ki te manaakitanga o te kaihautu, i ngana ranei ki te kuhu i tetahi atu huarahi.)
• I tetahi atu ringa, Mat 25:14-30 e korero ana me pehea te tukunga o te pononga mangere ki te pouri o waho.
• Ahakoa te ahua o enei wahanga e korero ana mo te waahi kotahi, te whakamutunga 2 whakaahua i nga ahuatanga tino rerekee. Ko te tikanga he rite tonu te mate o te pononga mangere ki te hunga kino; he rereke ranei te putanga whakamutunga?

Panuihia …

Kupuwaewae

1. Tirohia, hei tauira, Lev 19:9-10, Deut 16:11-14, Job 31:16-22, Ko 58:4-11[/x].
2. Ka rite enei tau ki nga tuhinga i roto i te Dictionary of Greek Words from Strong’s Exhaustive Concordance na James Strong, S.T.D., LL.D.
3. ‘Te faahitiraa parau o te Kaladaio no nia i te peropheta Isaia’ [na Honatana b. Utiere] tr. na C.W.H. Pauli, Whare o London Society, 1871, wh. 226. rohe tūmatanui. Wātea mai i Pukapuka Google.