Kedu ihe ụmụ nwanyị ahụ chọtara?

1. Dị ka e kwuru na mbụ, the women were not coming to witness a resurrection; but to embalm a corpse.

2. Different women are named in the various accounts.

Matthew mentions Mary Magdalene and ‘the other Mary’ (Mt 28:1). Mark mentions Mary Magdalene, ‘Mary mother of James*’ and Salome (Mk 16:1). Luke names Mary Magdalene, Joanna and ‘Mary mother of James*’; but indicates that these were not the only women in the group (Ukenji 24:10). John mentions only Mary Magdalene (Jon 20:1).(* From Mt 27:56 na Mk 15:40 we learn that Mary, mother of James was also mother to Joses, and that this James was known as ‘James the Less’; presumably to distinguish him from ‘James the Just’, the brother of Jesus.)

All accounts tell us that they arrived early in the morning (John says it was still dark when Mary came (Jon 20:1) and Matthew says dawn was beginning (Mt 28:1)).

3. O nwere ike ịbụ ili na-ezighi ezi?

Echiche a chere ọtụtụ ihe mgbochi ihu:

(i) Matiu, Mak na Luk dekọchara eziokwu ahụ bụ́ na ndị inyom ahụ ji aka ha hụ ebe ili ahụ dị mgbe e bugara Jizọs n’ebe ahụ.

(ii) Ebe ọ bụ na o doro anya na ha atụghị anya mbilite n'ọnwụ; kama ka a tụrụ anya na a ga-emechi ili ahụ, na nkume n'ebe, gịnị mere ha ga-eji gbagwojuru ya anya na nke mepere emepe? Ma ọ bụrụ na ha nwere, gịnị mere na ha aghọtaghị ndudue ha n'ịchọta na ọ tọgbọrọ chakoo?

(iii) Ndị ọchịchị gaara anụcha asịrị ahụ Jizọs kwuru’ mbilite n'ọnwụ site nanị n'imepụta ahụ.

4. The Open Tomb

Mak kwuru na ha nọ na-eche banyere onye ga-akwali nkume ahụ, dị ka ọ bụ nnukwu (Mk 16:3). Mark, Luk na Jọn kọrọ na mgbe ha rutere, ha hụrụ na a kpọpụlarị nkume ahụ n’ili ahụ. Matiu gwara anyị otu mmụọ ozi buliri nkume ahụ ma tụọ ndị nche ahụ ụjọ (lee mkparịta ụka gara aga). Ọ gwaghị anyị ma ụmụ nwaanyị ahụ hà hụrụ nke a n’ezie; ma na-aga n'ihu site n'ịkọwa mkparịta ụka mmụọ ozi ahụ na ụmụ nwanyị ahụ (Mt 28:1-7).

5. Enwere nghọtahie banyere ole ndị nwoke ma ọ bụ ndị mmụọ ozi a hụrụ, na mgbe.

Matiu na-ezo aka n'otu mmụọ ozi na ụfọdụ ndị nche tụrụ nnọọ ụjọ (onye nwere ike ịhụ ma ọ bụ na ọ gaghị ahụ ya site na ụmụ nwanyị), na mmụọ ozi ahụ gwara ụmụ nwanyị ka ha ‘Bịa, le ebe ahu ebe Jehova tọb͕ọrọ’ (Mt 28:2-6). Ọ gwaziri ha na Jizọs na-aga Galili. N'otu oge, ọ ga-abụrịrị na ha abanyela n'ili ahụ: n’ihi na ha ‘weziri egwu na oké ọṅụ si n’ili pụta ngwa ngwa’ (7-8). Okwu mbụ mmụọ ozi ahụ kwuru pụrụ igosi na ha nọ ná mmalite n'èzí ili ahụ: mana nke ahụ dabere na nhazi nke ime, dị ka ili ndị dị otú ahụ na-enwekarị ọtụtụ alcoves.

Mak na-agwa anyị na mgbe ha banyere n'ili ahụ, ha hụrụ otu nwa okorobịa yi ogologo uwe mwụda ọcha ka ọ nọ ọdụ n'akụkụ aka nri.,’ onye na-enye ha ozi yiri nke ahụ Matiu kọrọ. Ọ gwakwara anyị na ha si n’ili ahụ gbapụ, na-ama jijiji na egwu.

Luk gwara anyị na ha banyere n’ili ahụ hụ ndị ikom abụọ yi uwe na-egbuke egbuke guzo n’akụkụ ha. Ọzọ, e nyere ozi yiri nke ahụ.

Jọn dekọrọ na n'oge a Meri Magdalin ka amatachaghị ihe na-emenụ: n'ihi na mgbe ọ chọtara Pita ozi ya bụ nke ahụ, ‘Ha ewepụwo Onyenwe anyị n’ili, ma anyị amataghị ebe ha tọgbọrọ ya.’ (Jon 20:2) Dị ka akụkọ Jọn si kwuo, Ọ bụghị mgbe e mesịrị ka Meri lere anya n’ime ili ahụ ma hụ ndị mmụọ ozi abụọ.

Enwere ike imekọrịta ọdịiche ndị a? Okwukwe, nnọọ mfe.

(i) Okwu ma 'ndị ikom na-acha ọcha’ a na-akpọ ndị mmụọ ozi ma ọ bụ na ọ gaghị adị ka ihe dị anyị mkpa: ma o nwechaghị ihe ọ pụtara n'ụzọ ndị Juu. Ntụ aka n’Agba Ochie banyere ndị mmụọ ozi na-ezokarị aka na ha dị ka ‘ndị ikom’ na, megidere nkwenkwe ọtụtụ ndị, gosi na ọ bụ kpọmkwem otú ha na-adịkarị (eg. Gen 19:1,10,12,15,16). Ya mere, a pụghị iji nkọwa Mak na Luk pụta na ndị a abụghị ndị mmụọ ozi; kama na ha dị ka ndị ikom. Nke a na-akọwakwa ihe mere Jọn ji gwa anyị na Meri, ọbụna mgbe ọ hụrụ ndị mmụọ ozi abụọ n'ili (Jon 20:12), ka chere na ozu ka emegharịrị (v.15): nye ya, ha dị ka ndị ikom nkịtị.

(ii) A na-akọwakwa ọdịiche dị na ọnụọgụgụ a hụrụ n'ụzọ dị mfe site na ọnọdụ dị n'ime ili ahụ. Ụmụ nwanyị ahụ hụrụ ndị ozi ahụ (nke bu ihe ‘angel’ pụtara n'ezie), nụrụ ozi ahụ wee gbalaga. Ha gaara abanye n'otu faịlụ: ndị nọ n'ihu gaara enwe echiche kacha mma; ebe ndị nọ n'azụ gaara ahụ obere ihe. Meri Magdalin, ọ dị ka, abanyeghị ọbụna tupu ndị ọzọ na-agba ọsọ ịpụ. Nkọwa kpọmkwem nke ihe ndekọ ahụ e dekọrọ ga-adabere n'onye n'ime ndị inyom ahụ na-akọ akụkọ ha.

Akụkọ a ọ na-egosi ihe ịchọ mma,’ ma ọ bụ ebumnobi n’akụkụ ndị dere ya izi ihe atụ kama ịbụ ozi mbilite n’ọnwụ n’ụzọ nkịtị?

Dị ka ndị nna ụka si kwuo, mbụ ozi-ọma nke e deworo bụ nke Matiu: ma akụkọ ya nwere mmụọ ozi doro anya (ọ bụ ezie na ọ bụ naanị otu) ma nwee nkọwa ndị ọzọ gbasara ndị nche.

Akaụntụ Mak bụ ọkachamma dị ka ozi ọma nke mbụ chepụtara site n'aka ndị na-akwado ịchọ mma. Ọ bụ nke kacha nso, and has the briefest and simplest resurrection account, ya na otu ‘nwatakịrị nwoke yi ogologo uwe mwụda ọcha.’ Ọzọkwa, nke fọdụrụ na Mak bụ nke onye na-ese okwu, enwere ọtụtụ nsụgharị mara amara nwere njedebe dị iche iche, ya mere ọ ga-ekwe omume ileghara ihe ọ bụla na-esote akụkọ nke ụmụ nwanyị anya.

Otú ọ dị, enwere ọtụtụ ihe mgbochi na tiori ịchọ mma:

(i) Ọ bụrụ na anyị na-ele ihe bụ na ndekọ Mak anyị ka nwere nkwupụta doro anya na e meghere ili ahụ na ozu Jizọs agawo. A gwara anyị hoo haa na a kpọlitere Jizọs n’ọnwụ, na ọ dighi aru ahu nēgosi ezi-okwu ahu na ọ nāga Galili, ebe ndị na-eso ụzọ ya ga-ahụ ya. Yabụ, anyị na stiif na-ele anya n'ụzọ zuru oke nke nkwupụta nke a anụ ahụ mbilite n'onwu. Naanị ihe dị iche na ndekọ Mak bụ na ọ na-ekwu naanị banyere otu onye ozi ma ọ kpọghị ya mmụọ ozi..

(ii) 1 Ndị Kọrịnt 15:3-8 (nke a na-edekarị n'etiti AD 54-7), ebe ọ na-ekwughị maka akaụntụ ụmụ nwanyị, depụtara mpụta mbilite n'ọnwụ n'ihu Pita, iri na abụọ ahụ, 500 n'otu oge, James, ndịozi nile na n’ikpeazụ Pọl: na, dị ka ekwuru ebe ozo, nyocha nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-egosi na amaokwu ndị a gbadoro ụkwụ na nkwupụta nke okwukwe ọbụna na mbụ.

(iii) Enwere ike ikwu okwu siri ike n'ihi ọdịnaya nke Luk adabereghị n'ozi ọma ya na Mak ma ọ bụ Matiu, ma ọ bụ ọ bụrụ na o mere nke ahụ, n'ezie, ọ dịghị anwa ime ka akaụntụ ya mma. Ọmụmaatụ, Mak dum 6:45-8:26 anọghị ya; gụnyere akụkọ banyere Jizọs ije ije n'elu mmiri, nke onye ọ bụla ịchọ mma gaara eji. N'otu aka ahụ, Ihe ndekọ Luk banyere ọmụmụ Jizọs egosighị na ọ maghị ihe Matiu kọrọ banyere nleta ndị dibịa afa na ịgbaga Ijipt..

(iv) Oziọma Jọn, ọ bụ ezie na ọtụtụ ndị ọkà mmụta ka na-ewere ya dị ka ndị ikpeazụ a ga-ede, adịghị eme uche ma dị ka ọrụ nke ihe ịchọ mma. Akụkọ ya banyere nleta Meri gara n’ili ahụ pụtara n’ihu ya megidere ihe ndekọ ndị ọzọ: o wepụrụ akaebe nke ndị inyom ndị ọzọ ma kwuo na n'oge mbụ Meri hụrụ Pita na Jọn na ya amaghị ihe mere Jizọs., ma-ọbughi na ewerewo ya (Jon 20:2). N'akụkụ aka nke ọzọ, dị ka Luk, o yiri ka ọ dịghị nke ọ bụla n’ime ndị ọzọ so dee ozi ọma nke maara ihe ndekọ Jọn nke ọma: onye na-achọ mma agaghị ahapụrịrị akụkọ na-emetụ n'ahụ dị otú ahụ ma ọ bụ megidere ụdị ihe omume John..

(v) Ọ bụrụ na a na-akwụ ụgwọ ịchọ mma, ọ ga-abụ megide Matiu. Mana, n'ihe banyere akụkọ ihe mere ndị inyom ahụ hụrụ, naanị ihe dị iche bụ na Matiu kpọrọ onye ozi ahụ mmụọ ozi.

(vi) N'ihe gbasara ebumnuche ihe atụ, ili efu na-egosi dị ka akụkụ etiti nke akaụntụ ọ bụla. Ya mere, o siri ezigbo ike ile nke a anya dị ka mgbakwunye ihe atụ nkịtị. O doro anya na ndị edemede na-ekwu na ili ahụ bụ efu.

Laghachi na edemede bụ isi.