Na-akọwagharị Eschatology Juu

Dị ka a tụlere na ngalaba bu ụzọ, mgbe Jizọs malitere ozi ya, echiche ndị na-esonụ eguzobeworị n'echiche ndị Juu; ọ bụ ezie na ezi ọdịdị ha na ọbụna ịdị adị ha, gara n'ihu bụrụ okwu esemokwu siri ike:

• Sheol – Ebe Ndị Nwụrụ Anwụ.
• Obi Abraham—ebe ndị Juu ezi omume nwere ike chere mbilite n’ọnwụ ha n’ikpeazụ.
• Gehenna – ebe nkwughachi Chineke, nke a ga-esochi ma ọ bụ mbilite n'ọnwụ n'ikpeazụ, ma ọ bụ
• Ọnwụ nke Abụọ - mbibi ma ọ bụ ọnọdụ nke ọnwụ na-adịgide adịgide.

E ji okwu ndị a mee ihe n'ozizi Jizọs na ndịozi ya, ma bufee ya n’ime Testament Ọhụrụ nke Grik: ma onye na-agụ kwesịrị ịma na nkọwa NT ha bụ ndị Jizọs kọwara; akụkụ ụfọdụ dịkwa nnọọ iche na ndị ogbo ha ndị Juu. Ụfọdụ ntụgharị asụsụ Bekee ochie, dị ka ‘Enwere ikike’ (ma ọ bụ 'King James') Ụdị, họọrọ ghara ichekwa aha ndị Juu nke ‘Sheol‘ na ‘Gehenna‘ – kama iji otu okwu, 'ọkụ mmụọ,’ maka ha abụọ – ebe ọtụtụ ntụgharị asụsụ Bekee ọgbara ọhụrụ jigidere aha ndị Juu. Ụzọ abụọ a nwere nsogbu ha, dị ka ndị na-agụ na-achọkarị ịkọwa okwu ndị a n'ìhè nke ndị Juu, Omenala ndị Gris na omenala ndị ọzọ pụrụ ịdị nnọọ iche n’ozizi Jizọs n’onwe ya.

Yabụ na anyị ga-amalite site n'ile Jizọs anya’ ọgwụgwọ nke isiokwu ndị a…

Sheol na obi Abraham

N’ilu nke ọgaranya ahụ na Lazarọs, Jizọs na-ekwu maka ya Sheol (Greek: ‘Hades').

O mere na onye arịrịọ ahụ nwụrụ, na na ndị mmụọ ozi buuru ya gaa n’obi Ebreham. Ọgaranya ahụ nwụkwara, ewe lie ya. N'ime Hedis, o weliri anya-ya elu, na-ata ahụhụ (G931), we hu Abraham n'ebe di anya, na Lazarọs nọ n'obi-ya. O bere ákwá wee sị, ‘Nna Abraham, meerem ebere, ziga Lazarọs, ka o we miye ọnu-ọnu nkpisi-aka-ya na miri, ma mee ka ire m dị jụụ! N'ihi na m nọ na nhụjuanya (G3600) n'ọkụ a (G5395).’ “Ma Abraham kwuru, ‘Nwa nwoke, cheta na gi, n'oge ndụ gị, natara ihe ọma gị, na Lazarọs, n'otu aka ahụ, ihe ọjọọ. Ma ugbu a, a kasiri ya obi, ị nọkwa na-enwe mwute (G3600). E wezụga ihe ndị a niile, n'etiti ayi na gi ka enwere nnukwu ọgbaghara, ka ndị na-achọ isi ebe a gakwuru unu enweghị ike, ka onye ọ bula we ghara kwa isi n'ebe ahu gabiga biakute ayi.’ “Ọ sịrị, 'Ya mere, a na m ajụ gị, nna, ka i we ziga ya n'ulo nnam; n'ihi na enwerem umu-nne ise, ka O we b͕a àmà nye ha, ya mere ha agaghị abatakwa n’ebe a na-ata ahụhụ (G931).’ “Abraham we si ya, ‘Ha nwere Mozis na ndị amụma. Ka ha gee ha ntị.’ “Ọ sịrị, 'Ee e, nna Abraham, ma ọ buru na otù onye nēsi na ndi nwuru anwu jekuru ha, ha ga-echegharị.’ “Ọ si ya, ‘Ọ bụrụ na ha egeghị Mozis na ndị amụma ntị, ha agaghi-ekwe kwa ma ọ buru na otù onye si na ndi nwuru anwu bilie.’ ” (Lk 16:22-31)

Rịba ama isi ihe ndị a:

• Ụmụnne nwoke ọgaranya ahụ ka dị ndụ; N’ihi ya, Jizọs na-akọwa ihe na-eme mmadụ ozugbo ha nwụchara kama ihe ga-eme n’ikpe ikpeazụ a ga-ebibi ụwa dum..
• Ọ bụghị mmadụ niile na-aga Hedis. A gwara anyị na Lazarọs, onye e mesoro ihe ọjọọ na ndụ, a kpọrọ ya n’obi ‘Abraham,’ ebe a na-akasi ya obi.
• Ma ọgwụgwọ dị iche iche nke ndị ikom abụọ ahụ, ọbụna tupu ikpe ikpeazụ nke Chineke, na-ekpughe ihe dị mkpa gbasara àgwà Chineke. Ọ chọghị ka ikpe na-ezighị ezi nke ụwa a dị ogologo karịa otú ọ dị nnọọ mkpa; so, ọbụna tupu e mechaa ikpe ikpeazụ ya, ọ malitewo ịkasi ndị nọ n'ahụhụ obi, na-abọ ọbọ n'ahụ́ ndị ikpe mara.
• Nke a ọ̀ pụtara na a napụrụ onye ọ bụla e mesoro ihe ọjọọ ná ndụ ozugbo na Hedis? Or was Lazarus taken to Abraham’s bosom because, n'agbanyeghị ihe niile, ọ nọgidere bụrụ onye Juu na-efe Chineke? Azịzaghị ajụjụ ọ bụla nke ọma; n’ihi na nke ahụ abụghị isi ihe dị n’ilu ​​ahụ.
• Ihe dị mkpa bụ na ọgaranya ahụ bi n'ọnọdụ nke enweghị mmasị na mkpa nke ndị gbara ya gburugburu.. Nke a bụ n'agbanyeghị eziokwu ahụ A kụziiri onye Juu ọ bụla kemgbe ọ bụ nwata na Chineke anabataghị omume dị otú ahụ.¹ Arụmụka nwoke ọgaranya ahụ bụ, 'Ma n'ezie, ma ọ bụrụ na ndị mmadụ maara n’ezie na ihe Bible na-akụzi bụ eziokwu, mgbe ahụ, ha ga-eme ihe ziri ezi.’ Ma Jizọs na-agwa anyị nzaghachi bụ nke ahụ ọ nweghị ihe akaebe ga-edozi nsogbu ahụ ma ọ bụrụ na ndị mmadụ achọghị ige ntị. Lezienụ anya n'ihe a. Anyị ga-alaghachi na ya ma emechaa.

N'ime akụkụ nke a kpọtụrụ aha n'elu, ị ga-ahụworị na ụfọdụ mkpụrụokwu na-esochi nọmba na braket na-amalite na 'G'. A maara ndị a dị ka “Ọnụọgụ siri ike.”² Ndị nwere 'G’ a na-eji prefix achọpụta kpọmkwem mkpụrụokwu n'ime ederede Grik, n'agbanyeghị ka esi sụgharịa ha n'ezie. Achọrọ m ịdọrọ uche gị gaa 3 kpọmkwem okwu e ji mee ihe na ederede a:

• nhụjuanya (G3600). Achọtara okwu a 4 oge na N.T. ọ bụkwa nanị n’ihe odide Luk; ugboro abụọ ebe a, igbakota Lk 2:48 na Acts 20:38. N'okwu abụọ ikpeazụ, Ihe ndị gbara ya gburugburu na-eme ka o doo anya na Luk ji okwu ahụ mee ihe n’echiche nke nhụjuanya nke uche, ma ọ bụ iru uju, kama mgbu anụ ahụ. A kwadoro nke a site n'inyocha otu okwu a na nsụgharị Septuagint Grik nke Agba Ochie.
• ahụhụ (G931). A na-achọta nke a naanị 3 oge na N.T.; ugboro abụọ n'ilu a (Lk 16:23,28) na n'ime Mt 4:24. Nke ikpeazụ pụtara na nkọwa nke ụdị nsogbu dị iche iche nke mmadụ – ọrịa, na-ejide ya 'nhụhụ', njide mmụọ ọjọọ, ara na ahụ mkpọnwụ. Enwere 11 ihe atụ ndị ọzọ nke okwu a a na-eji na Septuagint O.T.: 4 ugboro na 1Samuel 6:3-17 izo aka n’àjà ikpe ọmụma’ ndị Filistia mere; n'ime Ezekiel 3:20 & 7:19 ọ sụgharịrị Hibru maka ‘ihe ịsụ ngọngọ’; n'ime Ezekiel 12:18 Hibru maka ịma jijiji ma ọ bụ ịma jijiji; na n'ime Ezekiel 16:52,54 & 32:24,30 maka ihere ma ọ bụ ihere. Ihe atụ Septuagint nile na-ekwu banyere echiche nke ndị mmadụ na-ewebata n'ókè nke nkwụghachi ụgwọ gbasara ikpe ọmụma na ihere nke onwe ha.. Nke a nwekwara ezi uche n'ihe gbasara ilu a; na kwa n'ime Mt 4:24, dị ka ilu na-edozibeghị, Amatala ikpe ọmụma na ihere ogologo oge dị ka ihe na-akpata ọtụtụ nsogbu nke ma uche na nke ahụ (e.g. Pro 17:22). N'ụzọ doro anya, Ọ dịghị nke ọ bụla n'ime ahụmahụ ndị a dị ụtọ n'echiche ọ bụla na n'ọnọdụ ụfọdụ nwere ike itinye aka na mgbu anụ ahụ: ma, dị ka nhụsianya, nke ahụ abụghị isi okwu a.
• ire ọkụ (G5395). Okwu a pụtara ire ọkụ. Ọ na-ezokarị aka na ire ọkụ si n'ọkụ; ọ bụ ezie na ọ bụghị ọkụ nkịtị. (Na nsụgharị Septuagint nke Judges 3:22 ọ dịịrị a sụgharịrị a                                                                        mma ` ` ` ` ` ` ́ ` agw ` a nke mma: ọ bụ ezie na nke ahụ pụrụ iche.) Ọ dị mma na ejiri okwu a mee ihe 7 oge na N.T.; na ihe niile 6 N'okwu ndị ọzọ ọ tozuru oke site na okwu ahụ, 'ọkụ’ - n'agbanyeghị na 4 nke ndị a (Heb 1:7; Rev 1:14; 2:18 & 19:12) ọ dị ka ọ bụ naanị ntụnyere anya ma ọ bụ ihe atụ. Ma n'akụkụ a (n'agbanyeghị ihe ụfọdụ ntụgharị asụsụ na-ekwu) 'ọkụ’ ekwughị - naanị okpomọkụ na akpịrị ịkpọ nkụ. Yabụ na enwere ike ịnwe ihe mgbakwasị ụkwụ ziri ezi maka ịrụ ụka na ire ọkụ ebe a nwere ike ọ bụghị nke anụ ahụ, dị ka ọkụ na-enwu ọkụ na ìhè nke ịdị nsọ nke Chineke, ikpughe mmehie na ihere nke nwoke ahụ (ile Jn 3:19-20).

Ma cheta na ihe anyị na-eme n’ebe a bụ oge tupu ikpe ikpeazụ nke Chineke. Ya mere, gịnị ka Jizọs nwere ikwu banyere ihe merenụ emesia?

Gehenna

Anyị enweelarị kwuru na ka ọ na-erule narị afọ mbụ BC, ọ bụ ụkpụrụ omume ndị Juu iji nkọwa nkọwa n'amaokwu n'amaokwu n'asụsụ Aramaic soro ịgụ akwụkwọ nsọ Hibru n'ihu ọha.. The ‘Targum Jonathan‘³ na-enye nsụgharị a kwadoro maka ọtụtụ akwụkwọ amụma. Nke a dị ịrịba ama karịsịa n'ihe banyere amaokwu ikpeazụ nke Aịsaịa:

“Ha ga-apụ, le kwa ozu ndikom ahu ndi mehieworo megidem anya: n'ihi na ikpuru-ha agaghi-anwu, Agaghi-anyu kwa ọku-ha; ha gābu-kwa-ra madu nile ihe-árú.” (Isa 66:24)

Targum na-akọwa nke a dị ka:

Ha gāpu kwa, lekwa ozu ndikom ahu anya, ndi nmehie, ndi nupuru isi n'okwum: n'ihi na nkpuru-obi-ha agaghi-anwu, ma ọku-ha agaghi-emenyu; + ma a ga-ekpe ndị ajọ omume ikpe na Gehena, rue mb͕e ndi ezi omume gēkwu okwu bayere ha, anyị ahụla nke ọma.

Okwu na-agbagwoju anya, 'ikpuru’ a sụgharịrị ya dị ka ‘mkpụrụ obi,’ si otú a na-atụ aro na ‘mkpụrụ obi’ anwụla anwụ; na nkebiokwu nkọwa, ‘ agēkpe ndi nēmebi iwu ikpe nime ya Gehenna‘ na-agbakwunyere. N'ikpaazu, emeziri akpaokwu ikpeazụ ka ọ pụta ìhè na ntaramahụhụ ahụ dị obere oge. Dị ka e kwuru na mbụ, Omenala ndị Juu nke oge a na-ewere echiche na oge kacha etinye na ya Gehenna abụghị ihe karịrị 12 otutu onwa.

Otú ọ dị, Mak dekọrọ na Jizọs hotara otu amụma a sitere n’Aịzaya:

Ọ bụrụ na aka gị eme ka ị sụọ ngọngọ, bepụ ya. Ọ kaara gi mma ibà n'aru arọ́, kama inwe aka-gi abua ibà nime Gehena, n'ime unquenchable (G762) ọkụ (G4442), ‘ebe ikpuru ha (G4663) anaghị anwụ anwụ (G5053), na ọkụ (G4442) adịghị emenyụ (G4570).’ Ọ bụrụ na ụkwụ gị na-eme ka ị sụọ ngọngọ, bepụ ya. Ọ kaara gi mma ibà nime ndu ngwọrọ, kama inwe ukwu-gi abua ka atubà ya nime Gehena, banye n'ọkụ (G4442) nke ahụ agaghị emenyụ (G762) – ‘ebe ikpuru ha (G4663) anaghị anwụ anwụ (G5053), na ọkụ (G4442) adịghị emenyụ (G4570).’ Ọ bụrụ na anya gị na-eme ka ị sụọ ngọngọ, chụpụ ya. Ọ kaara unu mma iji otù anya bata n'ala-eze Chineke, kama inwe anya abua ka ewe tubà ya nime Gehena nke ọku (G4442), ‘ebe ikpuru ha (G4663) anaghị anwụ anwụ (G5053), na ọkụ (G4442) adịghị emenyụ (G4570).’ (Mar 9:43-48)

Ndị na-eso ụzọ Jizọs abụghị ndị ọkà mmụta Hibru (Acts 4:13); ya mere ọ ga-abụ na ọ ga-amakwu okwu nke Targum karịa nke Hibru mbụ. Mana, ewezuga ikwenye na ọ na-akọwa ‘Gehenna,’ Jisọs rapaara n’okwu mbụ nke Aịsaịa, ‘Ikpuru ha anaghị anwụ anwụ, ọkụ anaghịkwa emenyụ.’ O wepụrụkwa njedebe nke amaokwu ahụ; adịghị atụle àgwà nke ndị ọzọ: ma na-adịghị eme mgbalị na-atụ aro na e nwere ọ bụla ịgba na ya oge.

Na-ele anya na nkọwa okwu ndị ahụ akara pụtara, anyị nwere ike ịhụ ihe ndị a:

• ọkụ (G4442). Nke a bụ okwu Grik nkịtị maka ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ụdị ọkụ ọ bụla, a ga-aghọta ya mgbe niile n'ụzọ ahụ ọ gwụla ma agbanwere ya site na gburugburu ya (e.g. ‘ọkụ si n’eluigwe’ enwere ike ịkọwa dị ka 'àmụmà').
• enweghị ike imenyụ (G762) na emenyụ(G4570). G762 bụ okwu na-adịghị mma etolite site na ngwaa, G4570 ; ya mere n'okwu abụọ ahụ Jizọs na-ekwusi ike na ọdịdị nke ọkụ ahụ bụ nke na ọ pụghị imenyụ na a gaghị emenyụ ya.. Okwu mmesi ike dị otú ahụ ugboro ugboro na-eme ka o doo anya na Jizọs chọrọ ka anyị mara na ọkụ a bụ ihe karịrị nke mmadụ na nke ebighị ebi n'okike.. (Na nnukwu egwu, dị ka e gosipụtara n'ụzọ doro anya site n'usoro ihe mgbochi siri ike nke Jizọs n'onwe ya tụrụ aro.)
• ikpuru (G4663). Okwu Grik e ji mee ihe n'ebe a na nsụgharị Septuagint nke Is 66:24 enwere ike ịtụgharị ya ka 'ikpuru,’ 'guru’ ma ọ bụ ‘earthworm:’ emeghi ‘mkpuru obi.’ Mana ekwesiri iburu n'uche na, mbụ Hibru nke Is 66:24, kama iji okwu izugbe maka grub, ikpuru ma ọ bụ ikpuru (H7415), na-eji a kpọmkwem okwu: “tole’ah” (H8438). Nke a na-atụgharị dị ka aha nke otu ụdị grub ("Crimson Grub", Kermes (or coccus) ilicis) ma ọ bụ ihe ọzọ na-acha uhie uhie ma ọ bụ ihe na-acha uhie uhie nke e nwetara na ya. Ebe G4663 bụ okwu n'ozuzu maka 'grub’ o doro anya na ọ bụ ihe mgbochi n'onwe ya, kama naanị agba, nke ahụ bu n'obi. Ma aha Hibru a kapịrị ọnụ na-akọwapụta ụmụ ahụhụ nke na-azụkarị ụdị osisi oak ụfọdụ, kama ire ere. Nwanyị ahụ na-ejikọta onwe ya na osisi oak ma ọ bụ akwụkwọ, na-akpụ ihe dị ka gall uhie fụrụ akpụ; ahụ ya na-arụ ọrụ dị ka ọta dị ndụ nye ụmụ ya ruo mgbe ha ga-apụta wee rie nne. Agba uhie nke nne tọhapụrụ siri ike nke na ọ na-agba akwụkwọ ya agba, Alaka na-eto eto na ahịhịa n'onwe ha; nke anakọtara na akpọnwụwo.
• anwụ (G5053). N'akụkụ ọ bụla ọzọ 12 N.T. ihe omume nke a na-egosi ọnwụ ndu: ọ bụ ezie na enwere ike iji ya mee ihe ebe a n'ụzọ ihe atụ; karịsịa ma ọ bụrụ na a kọwara ya dị ka ihe na-anọchi anya ikpe ọmụma nke mmehie na-enweghị mgbaghara.

Ma rịba ama nke ahụ, dị nnọọ ka a na-egosi ọkụ ka ọ na-adịghị agwụ agwụ, otú ahụkwa ka ihe oyiyi na-asọ oyi nke ndị a na-acha ọbara ọbara na-ekpuchi ihe ọ bụla fọdụrụ nke ndị na-emebi iwu. A gwaghịkwa anyị otú ọ ga-esi na-atachi obi n’enwetaghị mmanụ ma ọ bụ nri ọzọ. Anyị maara na Mozis’ ohia gbara ọkụ na-erepịaghị ya. Mana kedu ihe grub ndị a kwesiri ka ha na-eri nri? Anyị ga-alaghachi na ajụjụ a n'ikeazu.

N'ihi izu oke, M ga-ekwu nkenke okwu akụkụ ndị metụtara ya:

• Mat 18:6-9 yiri ka ọ bụ ụdị mkpirisi nke otu dialog dị ka Mark 9:43-48. Nke a fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nsụgharị n'onwe ya nke otu mkparịta ụka ahụ. Ihe gbara ya gburugburu (na-eme ka ụmụaka kpafuo) bụ otu ihe ahụ, dị ka amaokwu a dị (Isa 66:24) nke Jizọs kwuru. Mana, ebe Mark 9:43,45 na-ekwu maka, ‘ọkụ nke na-agaghị emenyụ,’ Matiu kpọrọ ya ‘na-adịru mgbe ebighị ebi (G166) ọkụ'. Okwu Grik a ‘aionios‘ a na-asụgharịkarị ‘ebighi ebi’ ma ọ bụ ‘na-adịgide adịgide:’ ma ụfọdụ na-arụ ụka na e kwesịrị ịsụgharị ya, 'aeonian’ ma ọ bụ, 'maka oge nke afọ.’ Anyị ga-atụle nke a n'ụzọ zuru ezu n'oge na-adịghị anya.
• Mat 5:29-30 bụ ụdị nke dị n'elu nke a na-adabiri nke ukwuu: edi okụt ke Ukwọrọikọ Oro ke Obot.
• Mat 23:33 Jizọs kwuru’ okwu nye ndi-ode-akwukwọ na ndi-Farisi: ‘Unu agwọ, unu ụmụ ajụala, kedu ka ị ga-esi gbanarị ikpe (G2920) nke Gehena?’ Okwu Grik a ‘krisis,’ na-egosi na Gehena bụ ebe a na-ekpe ikpe ziri ezi; na Jizọs mere ka o doo anya na ịbụ ndị Juu na ọrụ ịdị mma ha agaghị eme ka a gụpụ ha ntaramahụhụ ya..

Ọnwụ nke Abụọ

“Atụla egwu ndị na-egbu mmadụ (G615) ahu, ma ha enweghị ike igbu (G615) mkpụrụ obi. Msorobi, tua egwu Onye ahu Nke puru ibibi (G622) ma mkpụrụ obi ma ahụ́ na Gehena.” (Mat 10:28)

Ọ bụ ezie na ọ dịghị mgbe Jizọs ji okwu ahụ mee ihe kpọmkwem, 'ọnwụ nke abụọ,’ n’oge ozi elu ala ya, ntụaka dị n'elu na-egosi na, n'echiche ya, e jikọtara nke a na ntaramahụhụ Gehena. G615, ‘apokteino,’ na-apụtakarị 'egbu’ ma ọ bụ, ọzọ n'ụzọ nkịtị, ‘wepụ site n’ibipụ ná ndụ;’ ọ bụ ezie na ọ bụghị n'echiche nke ibibi ihe ọ bụla fọdụrụnụ. Mana G622, ‘apollumi,’ pụtara ‘iji nbibi bibie.’ Ọzọ, anyị ga-atụle nke a n'ụzọ zuru ezu ma emechaa.

Mgbaghara obi ilu n'ime ọkụ nke ọchịchịrị dị n'èzí

Tụlee okwu Jizọs na-esonụ nke ma Matiu ma Luk hotara:

Mat 8:11-12 Asim unu, na ọtutu madu gēsi n'ọwuwa-anyanwu na n'ọdida-anyanwu bia, ha na Abraham gānọkwasi kwa, Isaac, na Jekob n’ala-eze nke Elu-igwe, ma a ga-achụpụ ụmụ nke alaeze (G1544) n'ime mpụta (G1857) ọchịchịrị (G4655). Ebe ahụ (G1563) ga-akwa ákwá na ịta ikikere eze.

Luk 13:28 Ebe ahụ (G1563) ga-akwa ákwá na ịta ikikere eze, mb͕e unu gāhu Abraham, na Aisak, na Jekọb, na ndi-amuma nile, n'ala-eze Chineke, ma unu onwe unu na-akwali (G1544) pụọ (G1854).

Jizọs na-agwa ndị Juu okwu, sitere na Abraham, Aịzik na Jekọb; onye ọhụụ ya n’ọdịnihu bụ maka ọbịbịa Mesaịa ahụ n’ikpeazụ, sitere n’agbụrụ nke Eze Devid, ime ka ala-eze Chineke guzosie ike n’elu uwa. Ya mere, ha weere onwe ha dị ka ‘ụmụ nke Alaeze ahụ.’ Rịba ama isi ihe ndị a karịsịa:

• Mbụ, Jizọs na-adọ ha aka ná ntị siri ike na n'ezie, ha nọ n'ihe ize ndụ dị ukwuu nke ịbụ ndị a jụrụ ajụ. G1544 pụtara n'ụzọ nkịtị 'tụpụ…'; mana ọ bụrụ na nke ahụ edoghị anya nke ọma, Luk gbakwunyere n'ụzọ doro anya G1854 ('pụọ').
• Abuo, ọ kọwara ebe a dị ka ‘mpụta (G1857) ọchịchịrị (G4655)'. G1857 bụ ngwakọta nke G1854, ọzọ na-emesi echiche nke ịjụ na nkewa ike. G4655, 'ọchịchịrị,’ a na-eji oge ụfọdụ eme ihe n'echiche nke 'nhụsianya': mana na N.T. a na-egosipụtakarị ya dị ka enweghị ìhè n'ụzọ anụ ahụ ma ọ bụ omume.
• Nke atọ, ọ na-eme ka o doo anya na ahụmahụ dị otú ahụ ga-akpata obi ilu, nchegharị nke ọma maka ndị a jụrụ n'ụzọ dị otú a, dị ka okwu ahụ si gosi, ‘Ịkwa ákwá na ịta ikikere eze.’ Ịchicha ezé na omenala ha bụ ngosipụta nke oke ilu (ma ọ bụ ọbụna iwe – Acts 7:54).
• N'ikpaazu, mara na okwu, 'Ebe ahụ (G1563)', abụghị okwu nkịtị ma ọ bụ na mberede: ọ na-egosi ebe a kapịrị ọnụ, mpaghara dị n'èzí nke e zigara ndị a jụrụ ajụ.

E nwere ntụaka anọ ọzọ na Matiu banyere okwu Jisọs ndị kwughachiri isiokwu a nke ‘ịkwa ákwá na ịta ikikere eze’:

Mat 13:40-42 Ya mere, ebe ana-ekpokọta ata darnel na-ere ọkụ (G2618) ya na ọkụ (G4442); otú ahụ ka ọ ga-adị na njedebe nke afọ a (G165). Nwa nke madu gēzipu ndi-mọ-ozi-Ya;, ha ga-esikwa n’alaeze ya chikọta ihe niile na-akpata ịsụ ngọngọ, na ndi nēme ajọ omume, ọ gātubà kwa ha n'oké ọku (G4442). Ebe ahụ (G1563) ga-akwa ákwá na ịta ikikere eze.

Mat 13:49-50 Otú ahụ ka ọ ga-adị na njedebe nke ụwa (G165). Ndị mmụọ ozi ga-apụta, Kewapu kwa ndi nēmebi iwu n'etiti ndi ezi omume, ọ gātubà kwa ha n'oké ọku (G4442). Ebe ahụ (G1563) ga-abụ akwa na ịta ikikere eze.

Mat 22:13 Eze we si ndi-orù ahu, ‘Kechie ya aka na ụkwụ, wepụ ya, na tufuo (G1544) ya n'ime mpụta (G1857) ọchịchịrị (G4655); Ebe ahụ (G1563) bụ ebe akwa na ịta ikikere eze ga-adị.’

Mat 25:30 Tụfuo (G1544) orù nādighi-aba urù ba n'èzí (G1857) ọchịchịrị (G4655), ebee (G1563) ga-akwa ákwá na ịta ikikere eze.’

Site na ndị a anyị nwere ike iburu isi ihe ndị ọzọ na-esote:

• Amaokwu ndị a niile dị ka ha na-ekwu maka otu ebe, ‘ebe a ga-akwa ákwá na ịta ikikere eze.’
• Ọ bụrụ na ha niile na-ezo aka n'otu ebe, emesia ‘oke ọkụ’ n'ime 'ọchịchịrị dị n'èzí’ a ga-eji ọkụ nkịtị eme ya: ma ụdị ọkụ gbara ọchịchịrị na-adịghị amụnye ọkụ.
• Mgbe ata ata ‘ọkụ (G2618) ya na ọkụ (G4442),’ G2618 na-egosi 'ọkụ gbara,’ (i.e. ka ihe ọ bụla ma e wezụga ntụ ga-adị). Ya mere, ọ bụghị ihe ezi uche dị na ya ịjụ ma a pụrụ ịtụ aro mbibi yiri nke ahụ maka ndị a na-atụba n'ime 'oké ọkụ. (G4442)'. Anyị ga-atụle nke a n'ụzọ zuru ezu ma emechaa.
• Abụọ nrụtụ aka na Matthew 13:24-50 sitere na ilu na-akọwa ihe omume na njedebe nke afọ/ụwa. Okwu bekee, 'eeon,’ mbụ bụ nsụgharị nke okwu Grik ‘aion’ (G165)) ma na-anọgide nnọọ nso na ya pụtara. Ma enwere nnukwu ọdịiche, nke anyị ga-atụle n'ụzọ zuru ezu na Ihe odide ntụkwasị A.
• Ilu na Matthew 22:2-14 na-adịkwa ka a na-elekwasị anya na ihe omume ọgwụgwụ oge, na-akọwa oriri alụmdi na nwunye ebe a jụrụ ndị ọbịa mbụ, tinyere onye batara oriri na ọṅụṅụ na-enweghị uwe agbamakwụkwọ. (Ebe ọ bụ na a na-emekarị nke a site n'aka onye ọbịa n'ọnụ ụzọ, ọ na-egosi na ọ jụrụ mmesapụ aka onye ọbịa ma ọ bụ nwaa ịpụnara n'ụzọ ọzọ.)
• N'akụkụ aka nke ọzọ, Mat 25:14-30 nēgosi otú agēsi ewe mebie orù ume-ngwu n'ọchichiri di n'èzí.
• Ọ bụ ezie na akụkụ ndị a yiri ka ha na-ekwu maka otu ebe, nke ikpeazu 2 kọwaa ọnọdụ dị nnọọ iche. Nke a ọ̀ pụtara na ohu umengwụ na-ata ahụhụ dị ka onye ajọ omume; ma ọ bụ na ọ ga-ekwe omume na njedebe ikpeazụ dị iche?

Gụọ na …

Ihe odide ala ala

1. Ile, ọmụmaatụ, Lev 19:9-10, Deut 16:11-14, Job 31:16-22, Ibu 58:4-11[/x].
2. Ọnụọgụ ndị a dabara na ndenye dị na Akwụkwọ ọkọwa okwu Greek sitere na Strong's Exhaustive Concordance nke James Strong dere., S.T.D., LL.D.
3. ’ Okwu ndị Kaldea kwuru banyere Aịzaya onye amụma’ [nke Jonathan b. Uziel] tr. nke C.W.H. Pauli, Ụlọ nke London Society, 1871, pg. 226. Ngalaba ọha. Dị na Akwụkwọ Google.